Kelindi qaşan joğalttıq?

1 193

Qazirgi alpıstan asqandar köresini öz kelinderinen körip jür desek qatelespeytin bolarmız. Bulardıñ köbi – qazaqtıñ qaymağı buzılmağan awılında dünïe­ge kelgender. Jasında äkeleriniñ quda-jekjat sıylağanın körip, betterine jel bolıp tïmegen jeñgelerine erkelegender. Sol jeñgelerdiñ ata-enelerine körsetken qurmetin, olardıñ kelin dese jüregi eljirep, mañda­yınan sïpap ayalağanın körip öskender.

Sonı endi öz ke­­lin­deriniñ bo­yı­nan körip, öz şañırağında sezingisi keledi. Alayda qazirgi jas kelinderdiñ minezi müldem bölek, twmısı jat. Qayın ata, qayın ene onı qalay tärbïelewdi bilmeydi. Jılı söylese töbesinde tasırañdaydı, qattı aytsa, balasın quşaqtap ketem deydi. Osınşama beyşaralıqqa jetkizgen ne närse degen suraqtıñ jawabın izdemegen jan joq şığar.
Jawap köp, biraq odan tüzelip jatqan kelin joq. Statïstïka sol qalpında. Ajırasw toqtar emes, tiri jetimderdiñ sanı artıp keledi. Qazaqtıñ ïbalı kelinin qay jerde joğaltıp alğanımızdı özimiz de bilmeymiz.
Bosağadan attağan birew­diñ balasın özegine teppey tärbïeleytin, mınaday jol­men jürseñ jön boladı dep körsetetin jol da buldır. Jol bar-aw, eldiñ awzında jürgen dästür de bar, biraq qoldanısta joq. Qoldanayın dese, kömeskilenip qalğan, onıñ astarın tüsinetin de parıq joq. Mundayda öziñnen ülgi bolmasa, kelinniñ betine baswdıñ paydası şamalı. Ünemi buqtırıp ustawğa eşkim könbeydi. Idıs-ayaqtıñ sıldırın telefonnan tıñdap otırğan kelinniñ şeşesi quldığıña salıp qoyatın qızım joq dep şığadı. Sodan törkinime qaytıp ketip, qaytadan qız bolam deytin alañ köñil kelinniñ kökeyinde köpke deyin öşpeydi. Qız küni men kelin bolwdıñ arasında bir ğana jol, keri qayırılatın köpir joq ekenin burınğılar bilse de, qazirgiler esten şığarğan.
Tağı eskertetin bir närse, bizdiñ jeñgelerimiz kelin bolıp tüsken kezde şeşelerimizdiñ ata-enesin baqqan, ağayınmen aralasqan ğïbratın körgen bolatın. Är äwlettiñ öz jöni, qadir tutar adamdarı, qalıptasqan iz-jolı bolatın. Onı sözsiz qabıldap, ortaq ïgilikke qızmet etw arqılı kelin sol ortanıñ bir adamına aynalwşı edi.
Qazirgi tüsken kelinniñ bir qızmeti azaydı, bay-balasına ïe bolıp, ata-enesine mañdayı jarqırap otırıp şäy quyıp berse boldı ğana. Alayda oğan şaması jetip jatır ma?!
Bir jıldarı Täjikstannıñ Qorğantöbe qalasına bardım. Biraz kün qonaqtap jatıp, sol jerdiñ adamdarınıñ ädetterine köñil awdarıp jürdim. Biz tüsken üydiñ qonaq kütisi erekşe tañğaldırdı. Tamağın äzirlep, tünde qasımızğa şöldeseñizder işersizder dep kök şäy quyılğan şäynegine deyin qoyıp, qabağımızğa qaradı. Enesi şäyin quyıp, äñgimesin aytıp otıradı. Osınşama izettilikti üni joq kelin köke­yine baylap jatqan bolar. Özbek bolıp ketken, täjik sïyaqtı tili mayda dep mensinbesek te, munday mäde­nïet adamï qatınastar üşin mañızdı. Osındayda bayağı keñes zamanında Lenïndik sıylıq alğan türikmenniñ «Kelin» degen kïnosı oyğa oraladı. Bükil fïl'm boyı bir söylemedi-aw sol kelin.
Sonımen bazarına bar­ğanımızda basına aq jelekti taqïyasımen bastırıp kïip alğan jas adamğa közim tüsti. Kim degende «kelinçek» degen jawap aldım. YAğnï jaña tüsken jas kelinşek kelgen jerine üyreniskenşe basınan jelegi men taqïyasın tas­tamaydı eken. Bul – älewmettik ïkemdelw jağınan alğanda öte durıs dästür. Öytkeni keşegi qız bügin kelin atanıp, älewmettik därejesi özgergenin özi sezinip, aynalası da qabıldawı tïis. Enesi bazar bolsa da, ağayın bolsa da aralatıp, sol jerdiñ saltımen tanıstıradı. Kelin birtindep öz jağdayına moyınsunıp, aynalasına basqa közben qaray bastaydı. Qız küniniñ kelmeske ketkeni sanasına jetedi. Jas kelinge barlığı qoşemet körsetip, batasın da beredi. Eñ bastısı, böten jerge kelmegenin, öziniñ topırağı ekenine boyı üyrenip, közi jetedi. Mine, osınday näzik psïhologïyalıq özgeristiñ özi kelinge ülken jawapkerşilik jüktep, bir äwlettiñ, bütin eldiñ jaña adamına aynaladı. Munday senim men ümit kelinniñ aldağı waqıtta är qadamın añdap basıp, durıs qadam jasawına ıqpal etedi.
Qız kezinde kïgen kïim kïyu mänerin de özgertpegen küyi özi bosağa attasa da, sanası äkesiniñ üyinde qalıp qoyğan qazaqtıñ kelininen ne surawğa boladı? Eki ortadağı baylanıs­tıñ üzilmewine şeşeleri de kinäli. Bul jerde «işime sıyğan qız sırtıma da sıya­dıdan» bastalatın äñgime eşkimdi uşpaqqa şığarmasa da mañızdı. Kelin bolıp kişireyudi kemdik dep, ülkenge qurmetin qajetsiz, kişilik qız­metin ädiletsizdik dep tüsinetin adamnıñ beti qattı keledi, ïilmeydi. Öytkeni kelgen jerinde bedel joq. Özi ösken ortanıñ qundı­lıqtarın özimen ala kelgen kelin kelgen jeriniñ qundılıqtarımen tületpey, onı kemdikke sayadı. Osılayşa twıstıq ar­qawı jalğanbaydı. Tosırqap jürgen kisikïikke eneniñ de jüregi eljiremey, şettetw osıdan bastaladı.
Odan basqa, alpıstan asqan enesi şaşı jalbırap, şortı kïip jürse, kelinnen ne surawğa boladı? Payğambar jasına jetken atası bedel bola almasa, onıñ da sebebin kelinnen körwdiñ qajeti joq.
Endi ötkenge qaytıp oral­maytın sïyaqtımız. Köp närse özgerip jatır. En­deşe kelinnen köp närse kütip ümittenbey, bügingi keypine quldıq urıp, sanamızdağı ïbalı kelin, asıl jar, tağısın tağı basqa dünïelerimizdiñ unamdı obrazın umıtıp, mına ömirdiñ şındığına özimiz ïkemdelwimiz kerek şığar. Öytkeni aldıñğı tolqın ağalar men apalar joğaltıp alğan dästür üşin bügingi kelin jawap bermeydi. Jäne mindetti emes te. Qoğam tübegeyli özgerip jatqanda jalğız kelinniñ qolınan ne keledi?!

  1. Madïna :

    Ïya, joğarıda aytılğan äñgime durıs qoy, biraq sol alpıstağı eneler, keşe buttarına şalbar kïip, qıtay sömkesin arqalap, bir otbasın asırağan joq pa? Sol kezde,ter azamattar, eki qolğa jumıs tappay, jılı peştiñ janında, sömke arqalap, tamaq tapqan äyeliniñ köleñkesi boldı. Bügin sol äyelder- eneler! Är zamannıñ öz özgerisi bar! Qazirgi tayrañdağan keliñder, erteñ ene boladı, sonda ğana tüsiner….!!!

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı