Kamerada jatıp ta «Meniñ Qazaqstanımdı» şırqadıq

0 481

Ädette Jeltoqsan köterilisi jayında cöz qozğalğanda oğan qatıswşılardıñ tek qana stwdentter bolğanı aytıladı. Alayda sol bir qaharlı künderi bïliktiñ şeşimine qarsı küş biriktirgenderdiñ qatarında jumısşı jastar da bolğan edi. Bas qalanıñ alıp Odaqpen baylanısın qamtamasız etetin Almatı poştamt mekemesinde telegrafïst bolıp jumıs istep jürgen Orazgül Äbdiraswl da alañda bolğan jumısşı jastardıñ biri.

b48bff43-e36d-4651-a115-2eeb131348b4

Almatıdağı awıldan kelgen qazaqqa «ekinşi surıptı» ult retinde qarap, olardıñ qoğamdıq orındarda qazaq tilinde söylewine aşıqtan-aşıq tıyım salwı sïyaqtı äreketti közben körgen Orazgül Aydaşqızı da Jeltoqsan köterilisi köpten kökeyde jürgen jayttarğa qozğaw salğanın aytadı.

– Telegrafïct bolğan soñ biz eldegi, qaladağı jağdaylardı alğaşqılardıñ biri bolıp estïtinbiz. Sol sekildi plenwmnan soñ alañğa jastar jïnalğanında alğaşqılardıñ biri bolıp aqpar aldıq. Alğaşqı küni qazaqqa qazaq basşınıñ buyırmağanın, ultımızdıñ ünemi özgelerden qorlıq körip jürgenin qızmettik jataqhanadağı bölmemizde az toppen talqıladıq ta qoydıq.

17 jeltoqsan küni bir top äriptes qızdarmen bizdi ortalıq telegrafqa jumısqa jiberdi. 1-sınıptı telegrafïst retinde biz ortalıqtağı äriptesterimizge ünemi kömek körsetip turatınbız. Bir qızığı, ortalıqqa kömekke barğanımızben, ondağılar bizge jumıs bermeydi. Aqır bolmağan soñ sondağı basqa ult ökilinen şıqqan telegrafïstermen sözge kep qaldıq. Söz arasında birewi bizge «Sender jumıstı qaytesiñder? Odan da ana alañdağı qazaqtarğa qosılıñdar!» degen sıñaydağı äñgime ayttı. Bizdiñ de kütkenimiz sol edi. Bir top qız bolıp alañğa bet aldıq. Biz kelgende alañda qaraqurım halıq jïnalğan eken. Köbiniñ qolında uran söz jazılğan qağazdar, – dep bastadı äñgimesin Orazgül apay.

Odan äri jastardıñ tobımen birge alañ mañındağı ğïmarattardıñ sırtındağı märmär tastı jalañ qolmen sındırıp, Ükimet üyine qaray atqılağan. Birden minberde turıp, jastarğa basw aytqan alqalı toptıñ sözine qulaq türgen. Sonday-aq özderin qorşap turğan jas sarbazdıñ qamqorlıqpen aytqan jalınıştı sözi de qulağında qalğan. Älgi sarbaz: «Ağataylar, bizge ne isteseñder de könemiz. Tek artqı jaqqa barmañdarşı. Biz bärine şıdaymız. Olar sizderdi urıp-soqqanı bılay tursın, öltirip tastawdan da tayınbaydı» depti.

«Ol sarbazdıñ söziniñ mänisin keyin uqtıq qoy» deydi apaydıñ özi. «Keşqurım alañnan qww bastalğanda Küläş Bayseyitova köşesimen qaşıp bara jatıp qolğa tüsip qaldım. Bizdi sol kezdegi Lenïn awdandıq mïlïcïya bölimine apardı. Maşïnadan tüse bergenim sol edi, qırğızdıñ bir jigiti: «Mına jaqpen qaş» dep bağıt siltep jiberdi. Jalğız özim qaşıp şığıp, qarañğı köşelermen zwlap otırıp, Almatı poştamttıñ jataqhanasına keldim. Komendant minezdilew orıs äyel edi. Kirgizbeytinin jaqsı bilem. Sol kezde alañ jaqtan kele jatqan bir top qızdıñ qarası körindi. Olar älgi komendantqa «esikti aşpasañ – sındıramız» dep qısım jasadı. Komendanttıñ amalı tawsılıp, esikti aştı».

Munan soñ jataqhana bölmesinde alañdağı jağday qızw talqılanıp jattı. Äsirese qızdar poştamt qızmetkerlerine üy bergende bayğus qazaqtı közge ilmey birinşi jäne soñğı qabattan päter beretindigin aşına aytıp jattı. Qısqası, sol künniñ baylamı alañğa qayta şığw boldı. Tañerteñ alañ jaqtı qayta betke alğan telegrafïst qızdar Lenïn köşesiniñ boyımen kele jatqan jastardıñ qalıñ tobına qosılğan.

«Alañğa jaqındap qalğanımız sol edi, «Rossïya» dükeniniñ üstindegi päterdiñ balkonında otırğan eki kisi añşı mıltığımen oq attı. Eşnärseni elemey QazPÏ-diñ qorşawda qalğan jataqhanasına barıp, qorşawda qalğan stwdentterdi bosatıp alıp şıqtıq. Alañğa kirwge tırıstıq. Soldattardıñ qolında 1 metrlik temir soyıl bar. Bir bayqağanım, keybirewiniñ qolında qorğasın sımdı kabel' boldı. Ol tïgen adam oñbaytının jaqsı bilem. Jigitterge abay bolwdı eskertip jürdim. Bul küngi qwğın tipten qattı boldı. Qolına tüsseñ şaynamay jutwğa äzir soldattardan qaşqan ekpinmen uzındığı 3 metrlik qorşawdan sekirip te kettik. Qarañğı köşelermen jürip otırıp, jataqhanağa keldik. Ertesi küni eşqayda şıqpadıq. Tüski sağat 16:00-de eki tergewşi kelip, meni alıp ketti. Qoldarında meniñ swretim boldı. Onıñ üstine komendanttıñ özi aytıp qoyğan. Frwnze awdandıq mïlïcïya bölimine äkeldi».

Alañda bolğanı fotoswretpen däleldenip turğan Orazgül Aydaşqızın tergew uzaqqa sozılmaydı. Sonda da bolsa hattama üşin dästürli suraqtarın qoyğan tergewşiler bir täwlikten soñ-aq jeltoqsanşı qazaq qızın Frwnze awdandıq sotına äkelgen. Orazgül apaydıñ köptomdıq isimen tanısqan swd'yanıñ da awzınan jibi tüzw söz şıqpaytını belgili. «Mundaylardı atıp tastaw kerek» dep miñgirleydi de, alañdağı «basbuzarlığı» üşin 15 künge qamaw twralı şeşim şığarıptı.

«Swd'yanıñ şeşimine qarsılığımdı bildirip jatırmın. Biraq ol meniñ sözimdi pısqırmadı da, «jeltoqsanşılardı awır jazağa tartw kerek» degen oyınan qaytpadı. Mïlïcïya qızmetkerleri kölikke salıp, Masanşı köşesiniñ boyındağı awdandıq mïlïcïya bölimi ğïmaratınıñ jertölesindegi kameralarına äkep jattı. Sonda baqılawşı bolıp jürgen qazaq jigitteriniñ azamattığına dän rïza boldım. Olar basşılıqtan ruqsat alıp, biz jazamızdı ötep şıqqanşa bizdiñ kameralarğa baqılawşı qızmetin atqardı. Tamaq äkep berip turıp, qolımızğa qağaz ustattı. Onda «kerek-jaraqtarıñ bolsa, jazıp jiberiñder» degen söz jazılıptı. Baqılawşılar birer künnen soñ bizge dälizge şığwğa ruqsat berdi. Sonda körşiles kamerada büginde «Nağız Jeltoqsan» qoğamdıq birlestiginiñ jetekşisi bolıp jürgen Qurmanğazı Rahmetov ağamız jatqanın bayqap qaldım. Qos kamerada qatar jatqan qazaqtıñ qız-jigitteri şıqqanşa «Meniñ Qazaqstanımdı» şırqadıq.

Bir qızığı, bizdiñ kamerada jatqan 30 jazasın ötewşiniñ arasında jası ülken uyğır äyel boldı. Sol kisiden «nege munda jatsız?» dep suraymız ğoy. Söytsek, töbelesip jatqan kişkentay balalardıñ arasına tüskeni üşin körşisi üstinen arız jazıp jibergen eken. Kamerağa bas jaraqatımen tüsken bir qız boldı. Oğan qolımnan kelgenşe alğaşqı medïcïnalıq kömek körsetkem. Jaqında sol qızdı taptım. Säti tüsse, bir kezdeswdi josparlap otır­mız» dedi Orazgül apay.

15 kün qamalıp şıqqan jeltoqsanşılarğa munan keyin köp esik jabılğan. Äweli komsomol qatarınan şığarılıp, jumıstan, qızmettik jataqhanadan ayırılğan. 1-sınıptı telegrafïsten qatardağı poştaşı qızmetine bir-aq tömendetilipti. Orazgül apaydıñ özi Almatı poştamttıñ dïrektorı Roza Jüsipovanıñ qamqorlığın köp körgenin aytadı.

«Dïrektorımız adamgerşiligi mol jan edi. Oqïğadan jartı jıl ötken soñ mağan Almatıdağı 11-şağınawdanda ornalasqan qızmettik jataqhanadan orın alıp berdi. Bul 6 boyı poştaşınıñ mardımsız aylığımen küneltip, birewdiñ awlasındağı bölmeni jaldap, tüngi awısımda ıdıs jwwşı bolıp jumıs istep jürgen mağan ülken qoldaw boldı. Köp uzamay telegrafïstik qızmetime qayta oraldım. Sol mekemede 2001 jılğa deyin jumıs istedim. Keyin «Qazaqstan» teleradïo keşeninde, Nur-Sultan qalasındağı Ulttıq balalardı oñaltw ortalığında eñbek ettim.

Jeltoqsan jayında bertinge deyin eşkimge tis jarıp aytpadım. Tipti äke-şeşem de meniñ sol künderi alañda bolıp, jazalanğanımdı keyin bildi. Bir qızığı, men twğan kezde awıldıq keñes qızmetkerleriniñ qateliginen tww twralı kwäligime äkemniñ atı jazılmay qaldı. Jeke kwäligime de äkemniñ atı jazılmadı. Sol sebep bolğan bolwı kerek. Partïya qatarında bolğan äkeme meniñ Jeltoqsan köterilisine qatısqanımnıñ eş kesiri tïmedi» deydi Orazgül apay.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

thirteen − 9 =