يت جىلىنىڭ يتجىعىسى مەن يگىلىگى

0 78

2018  جىلدىڭ ەڭ اتىشۋلى وقيعاسى اتانعان «سكريپالدەر ءىسى».
كەشە عانا كەرچ بۇعازىندا بولعان كيكىلجىڭ اقش پەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ رەسەيگە قارسى سانك­تسيالارىنىڭ قاتايۋىنا اكەلدى. بۇل تەكەتىرەس شەشىمىن قيىنداتىپ جىبەرگەندەي.

اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ 2 مىڭ امەريكان سولداتىنىڭ 60 كۇن ىشىندە سيريادان كەتەتىنىن مالىمدەدى. «ءبىز يگيل-ءدى جەڭدىك، ەندى ول جەردە اسكەرلەردىڭ قاجەتى جوق» دەگەن ترامپ­تىڭ ءسوزىن پەنتاگونداعىلاردىڭ ءوزى قولدامادى. رەسەي باسشىسى ۆ.پۋتين: «امەريكانىڭ اسكەرىن اكەتۋ دەگەنىن تۇسىنبەيمىن. ولار اۋعانستانداعى اسكەرىن 17 جىل بويى اكەتە الماي ءجۇر» دەپ ءتۇسىندىردى. ءبىر انىعى، باشار اسادتىڭ رەجيمىنە قارسى 7 جىل بۇرىن باستالعان سوعىسقا نۇكتە قويىل­عان جوق. سيرياداعى سوعىس­تى توقتاتۋعا قازاقستان دا ۇلەس قوستى. استانادا سيريا كەلىسسوزدەرىنىڭ 12-ءشى باسقوسۋى ءوتىپ، تاراپتار اسكەري قيمىلداردى توقتاتۋ ءتارتىبىن ەنگىزدى. شەتەل ساراپشىلارى استانا پروتسەسىنىڭ سيريا داعدارىسىن رەتتەۋدە ءتيىمدى مەحانيزمگە اينالعانىن مالىمدەدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاڭتاردا ۆاشينگتونعا رەسمي ساپارمەن باردى. اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتى د.ترامپپەن كەزدەسىپ، ەكى ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعدارلارىن انىقتادى. 1 قاڭتاردان باستاپ قازاقستان بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتۋگە كىرىستى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ-نىڭ مىنبەرىنەن جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ تاقىرىبىنا بايانداما جاسادى. د.ترامپتىڭ شەتەل پرەزيدەنتتەرىنەن ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان باسشىسىن قابىلداۋى ءبىزدىڭ ورتا ازياداعى جەتەكشى، بەدەلدى ەل ەكەنىمىزدى كورسەتتى. قايبىر ساياسي وقيعانى الساق تا، استارىندا ەكونوميكالىق مۇددەلەر جاتاتىنى انىق. بيىل بەس ەل: قازاقستان، رەسەي، ازەربايجان، يران، تۇركىمەنستان باسشىلارى كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنە نۇكتە قويدى. تەڭىزدىڭ بەتىنىڭ نەگىزگى بولىگى ورتاق بولسا، ءتۇبى مەن بايلىعى مەملەكەتتەر اراسىندا ءادىل ءبولىندى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاق ءتىلى ءالىپبيىن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ تۋرالى» قر پرەزيدەنتىنىڭ 2017 جىلعى 26 قازان­داعى №569 جارلىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. بۇل جولعى نۇسقادا دايەك­شەلەر قىسقارىپ، ەكى تاڭبالى ارىپتەر پايدا بولدى. سول كۇنى سەنات توراعاسى قاسىم-­جومارت توقاەۆ: «بۇل تاريحي ماڭىزعا يە وقيعا» دەپ قازاق حالقىنا قۇتتىقتاۋىن لاتىن الىپبيىمەن جازدى. يت جىلى ەلباسىنىڭ ەرەكشە باستامالارىمەن، ماقالالارىنىڭ جارىققا شىعۋىمەن ەلدىڭ ەسىندە قالدى. ءار وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن بەرۋ، جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ، جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ، شاعىن نەسيە بەرۋدى كوبەيتۋ، استانانى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ – بۇل پرەزيدەنتتىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسىندا حا­لىققا سىيلاعان يگىلىكتەرى. 5 قا­زاندا جاريالانعان ءداستۇرلى جولداۋدا حالىق تابىسىنىڭ ءوسۋى، تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ، ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ سياقتى الەۋمەتتىڭ ارقاسىنا باتىپ كەلگەن مايەكتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن دايىندالعان «7-20-25» باعدارلاماسى بىرنەشە مىڭداعان ۇيسىزدەردىڭ ءۇمىتىن وياتتى. 2018 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىنا دەيىن وسى باعدارلامامەن قارىز الۋعا 5621 ادام ءوتىنىش بەرىپ، ونىڭ 3542-ءسى ماقۇلدانعان.

ەلباسى جازدا ەل ءۇشىن اسا ما­ڭىزدى تاريحي شەشىم قابىلدادى. تۇركىستان وبلىسى قۇرىلىپ، شىمكەنتكە رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزى بار قالا مارتەبەسى بەرىلدى.
ەندى ۇكىمەت پەن پارلامەنت نە تىندىردى دەگەنگە كەلەيىك. ەسەپتەك كورسەك، ۇكىمەت ۇيىندە جىل باسىنان بەرى 50 وتىرىس، 10-عا جۋىق ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتىپتى. سونىڭ ىشىندە ەلدى ەلەڭدەتكەنى مىنالار: ارزان يپوتەكا، استاناعا گاز تارتۋ مەرزىمى، مەڭدەگەن مەنينگيتكە توسقاۋىل قويۋ، بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم ەنگىزۋ، ەلەكتروندىق دەنساۋلىق تولقۇجاتى، پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆىنەن باس تارتۋ، پلاستماسسا، قاعاز بەن شىنىنى كومۋگە تىيىم سالۋ (ايتپاقشى، 2021 جىلدان باستاپ قۇرىلىس، ازىق-تۇلىك قالدىقتارىن كومۋگە تىيىم سالاتىن زاڭ شىعارىلادى), 16 جاسقا تولعان قىزدارعا اتا-اناسىنىڭ كەلىسىمىنسىز تۇسىككە رۇقسات بەرۋ جانە ت.ب.
بيىل ءدۇيىم جۇرتتى سۇيسىندىرگەن ءبىر جاڭالىق، ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتتەگى جيىندار مەملەكەتتىك تىلدە ءوتىپ جۇرگەنى. جۋىردا ەلباسى يندۋس­تريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىن قۇرىپ، ينۆەستيتسيا كوميتەتىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا بەردى. دەمەك، ەندىگى جەردە ينۆەستيتسيا تارتۋمەن ەلشىلەر اينالىسادى. ءبىز بۇل تۋرالى گازەتىمىزدە «ەلشىلىكتەردىڭ قايتارىمى قانداي؟»، №141, 27 قاراشا، 2018 جىل جازعان ەدىك. ەلباسىنىڭ ساياساتى ءبىزدىڭ باسىلىمنىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرىمەن ۇندەسىپ جاتقانى انىق.

پارلامەنت ءۇشىن دە يت جىلى تابىستى بولدى. ماجىلىسشىلەر VI شاقىرىلىمنىڭ 3-ءشى سەسسيا­سىنىڭ باسىنان بەرى ۇكىمەتتەن كەلگەن 82 زاڭ جوباسىنىڭ 40-ىن قابىلداپ، سەناتقا جىبەرگەن. ءالى قارالماعان 45 زاڭ جوباسى بار. تومەنگى پالاتادا 7 ۇكىمەت ساعاتى، 7 كوشپەلى وتىرىس، 3 حالىقارالىق كونفەرەنتسيا، 1 پارلامەنتتىك تىڭداۋ ءوتتى. سەنات جىل باسىنان بەرى 28 زاڭ جوباسىن ماقۇلداعان. قازىر جوعارعى پالاتانىڭ سۋىرماسىندا 10 زاڭ جوباسى جاتىر. جالپى، جىل باسىنان بەرى پرەزيدەنت پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسى قابىلداعان 21 زاڭعا قول قويدى.
جۇرتتىڭ نارازىلىعىن تۋعىزىپ، قوعامدى دۇرلىكتىرگەن تۇزەتۋلەر دە جوق ەمەس. بۇعان ۇيالى تەلەفوندى تىركەۋ، ءوزىن-ءوزى اسىراۋشىلارعا ارنالعان بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمدى، فريلانسەرلەردىڭ زەينەتاقى جارناسىن تولەۋگە مىندەتتەلۋىن جانە ت.ب. جاتقىزۋعا بولادى.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

eighteen − eleven =