Астана қаласының Бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Айгүл Шағалтаева “Жаз мезгілінде тағамнан уланудың алдын алу туралы” брифинг өткізді, деп хабарлайды astana-akshamy.kz.
Астана қаласының Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз ету және сапасыз тағам өнімдерін тұтынумен байланысты аурулардың алдын алу мәселелеріне ерекше назар аударады.
-Жаз мезгілінің басталуымен тағамнан улану және жіті ішек инфекцияларының туындау қаупі артады. Ауа температурасының жоғары болуы тағам өнімдерін сақтау, тасымалдау және өткізу шарттары бұзылған жағдайда ауру тудыратын микроорганизмдердің тез көбеюіне ықпал етеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жыл сайын әлемде шамамен 600 миллион адам қауіпсіз емес тағам өнімдерін тұтыну салдарынан ауырады, ал 420 мыңнан астам адам тағам арқылы берілетін аурулардан қайтыс болады. Балалар арасындағы сырқаттанушылық деңгейінің жоғары болуы ерекше алаңдаушылық туғызады. Жүргізіліп жатқан профилактикалық жұмыстарға қарамастан, тағамнан улану және жіті ішек инфекциялары жағдайлары елімізде де тіркеліп отыр. 2026 жылдың басынан бері Астана қаласында жіті ішек инфекцияларының 648 жағдайы тіркелді. Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда көрсеткіш 4%-ға төмендеген. Ішек инфекцияларының негізгі себептері тағам өнімдерін дайындау, сақтау және өткізу кезінде санитариялық-гигиеналық талаптардың сақталмауы болып отыр, - деді спикер.
2025 жылы Астана қаласында бақылаудағы объектілермен байланысты тағамнан уланудың 3 топтық жағдайы және сауда объектілерінде үй жағдайында дайындалған аспаздық өнімдерді өткізумен байланысты 1 жағдай тіркелді. Зардап шеккендердің жалпы саны 60 адамды құрады, оның ішінде 20 бала бар. 2026 жылдың ағымдағы кезеңінде жаппай тағамнан улану жағдайлары тіркелген жоқ.
-Тағамнан улану – әдетте ас қорыту жүйесінің бұзылуымен сипатталатын жіті ауру. Оның себебі тағам өнімдері арқылы ағзаға әртүрлі микроорганизмдердің, көбінесе бактериялардың түсуі болуы мүмкін. Улану жағдайларының көпшілігі тағам өнімдерінде алтын түстес стафилококк пен ішек таяқшасының қарқынды көбеюінен туындайды. Улануға көбіне жарамдылық мерзімі өткен, сапасыз, тиісті жағдайларда сақталмаған немесе санитариялық нормалар бұзыла отырып дайындалған өнімдер себеп болады. Аурулардың негізгі себептеріне бактерия тасымалдаушылық, технологиялық процестің бұзылуы, өнімдерді дұрыс сақтамау және басқа да факторлар жатады. Тағамнан улану қоздырғыштарының негізгі берілу факторы – дайындау, сақтау немесе өткізу кезеңдерінде санитариялық-гигиеналық талаптар сақталмағандықтан патогенді және шартты-патогенді микроорганизмдермен ластанған дайын тағамдар мен тағам өнімдері. Жоғары қауіп тобына көпқұрамды салаттар, кремі бар кондитерлік өнімдер, тартылған еттен дайындалған тағамдар, сілікпе, жұмыртқа тағамдары, құс еті және басқа да тез бұзылатын өнімдер жатады. Мұндай өнімдерде сальмонеллалар, ішек таяқшасының патогенді штамдары, стафилококктар және басқа да ішек инфекцияларының қоздырғыштары болуы мүмкін, дейді А. Шағалтаева.
Сонымен қатар, жеткілікті түрде мұқият жуылмаған жидектер, жемістер мен көкөністер де аурудың себебі болуы ықтимал. Өнімдердің ластануы өсіру, жинау, тасымалдау, сақтау және өткізу кезеңдерінде орын алуы мүмкін.
Бүгінде дайын тағамдар іс жүзінде барлық жерде қолжетімді, тағам жеткізу қызметі белсенді дамып келеді, тағам өнімдерінің ассортименті кеңеюде. Ыңғайлылықпен қатар, денсаулыққа төнетін жаңа қауіптер де пайда болуда.
Ерекше қауіптің бірі – бұзылған өнімді әрдайым сыртқы белгілері арқылы анықтау мүмкін емес. Ауру тудыратын микроорганизмдердің көпшілігі тағамның дәмін, иісін және сыртқы түрін өзгертпейді.
Қазіргі жағдайда бірнеше қауіп факторын ескеру маңызды:
* дайын тағамды жеткізу кезінде қауіпсіздік тек дайындалу сапасына ғана емес, температуралық режимнің, жеткізу мерзімі мен тасымалдау шарттарының сақталуына да байланысты;
* тез тамақтану және көшедегі сауда объектілерінде ыстық ауа райында микроорганизмдердің көбеюіне қолайлы жағдайлар қалыптасады;
* әлеуметтік желілерде танымал болған тағамдар, оның ішінде шикі теңіз өнімдері, үй жағдайында консервіленген өнімдер және қауіпсіздігі әрдайым растала бермейтін экзотикалық тағамдар қауіп тудыруы мүмкін;
* үй жағдайында консервілеу технологиясы бұзылған жағдайда ауыр зардаптарға, соның ішінде ботулизмге әкелуі мүмкін;
* дайын көпқұрамды тағамдар мен жартылай фабрикаттар эпидемиологиялық қаупі жоғары өнімдер қатарына жатады.
Бизнес үшін тағамнан уланудың бір ғана жағдайының өзі азаматтардың жаппай шағымдануына, беделдік шығындарға, сот процестеріне және объект қызметінің тоқтатылуына әкелуі мүмкін.
Қоғамдық тамақтану объектілерінде жиі кездесетін бұзушылықтардың қатарына тауарлық көршілестік қағидаларын сақтамау, өнімдерді сақтау температуралық режимін бұзу, жарамдылық мерзімі өткен өнімдерді өткізу, персоналдың жеке гигиена қағидаларын сақтамауы, медициналық тексерулер мен өндірістік бақылаудың болмауы жатады.
Санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің жұмысы ең алдымен бұзушылықтардың алдын алуға, бизнес субъектілеріне консультациялық көмек көрсетуге және халықтың санитариялық сауаттылығын арттыруға бағытталған.
Тағамнан уланудың алдын алу мақсатында Департамент төмендегі ұсынымдарды сақтауды ұсынады:
* тағам өнімдерін қажетті сақтау жағдайлары қамтамасыз етілген сауда объектілерінен ғана сатып алу;
* жарамдылық мерзімін, таңбалануын және қаптаманың бүтіндігін тексеру;
* үй жағдайында өнімдерді сақтау талаптарын сақтау;
* тағам дайындау және тамақтану алдында қолды мұқият жуу;
* көкөністерді, жемістерді, жидектер мен көк шөптерді жақсылап жуу;
* шикі және тұтынуға дайын өнімдерді бірге сақтамау;
* шикі және дайын өнімдерге бөлек пышақтар мен турау тақтайшаларын пайдалану;
* етті, құс етін, балықты және жұмыртқаны жеткілікті термиялық өңдеуден өткізу;
* дайын тағамды бөлме температурасында екі сағаттан артық, ал ыстық ауа райында бір сағаттан артық қалдырмау;
* бұзылу белгілері бар өнімдерді тұтынбау;
* тез бұзылатын өнімдерді рұқсат етілмеген сауда орындарынан сатып алмау;
* қоғамдық тамақтану объектілеріне барған кезде үй-жайдың санитариялық жағдайына, ыдыстардың тазалығына және персоналдың сыртқы келбетіне назар аудару.
Балалардың, жүкті әйелдердің, қарт адамдардың және созылмалы аурулары бар азаматтардың тамақтануын ұйымдастыруға ерекше көңіл бөлу қажет, себебі бұл санаттағы адамдар тағамнан уланудың салдарына анағұрлым осал келеді.
-Құрметті қала тұрғындары! Тағамнан уланудың алғашқы белгілері — жүрек айну, құсу, іштің ауыруы, сұйық нәжіс, дене қызуының көтерілуі және жалпы әлсіздік пайда болған жағдайда, дереу медициналық көмекке жүгіну қажет. Астана қаласының Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті азаматтарды тағам қауіпсіздігі мәселелеріне жауапкершілікпен қарауға және тұрмыста санитариялық-гигиеналық талаптарды сақтауға шақырады. Тек бірлескен күш-жігердің арқасында біз халық денсаулығын сақтап, тағамнан улану жағдайларының алдын ала аламыз, дейді сала маманы.
