Et tapşılığı eksporttan ba?

0 22

20 qañtardan bastap, elimizde şetelge mal satwğa tıyım salındı. Awıl şarwaşılığı mïnïstrligi osı arqılı elimizdiñ işki narığındağı et tapşılığı men künnen künge şarıqtap bara jatqan et bağasın turaqtandırwdı közdep otır. Sebebi ötken jılı elimiz 156 mıñ iri qara, 264 mıñ qoy eksporttaptı. Munıñ deni Özbekstanğa satılıptı. Eñ qızığı, qazaqtar özbekterge tiri mal satsa, al ala şapandı ağayındar sol maldıñ etin öñdep, şujıq jasap, eki ese bağamen Qazaqstanğa qayta satqan. Sonda Qazaqstanda şujıq öñdeytin zawıt joq pa? El işindegi tapşılıq pen bağanıñ öswi tek qana eksportqa qatıstı ma? Mal önimderiniñ qımbattawına eksporttan basqa ne äser etwi mümkin? Mal şarwaşılığı halqımızdıñ ata käsibi bolğanımen, keñ-baytaq Qazaqstanda mal şarwaşılığın damıtwğa jasalğan mümkindik köñil könşitetin deñgeyde emes. Mal şarwaşılığın damıtwğa qosımşa järdemaqılar belgilenip, «Sıbağa», «Qulan», «Altın asıq», «Irıs», «Jayılımdı swlandırw» sïyaqtı bağdarlamalar atqarılğanımen, onıñ jemisi oydağıday bolmay otır. Nätïjesinde tawıqtıñ sïrağınan tartıp, jılqınıñ jayasına deyin şetelden ïmport etip kelgen edik. Tek soñğı bir-eki jılda ğana qoy, sïır tüligine Qıtay, Özbekstan, Ïran elderinen suranıs küşeyip, mal eksportı endi jandana bastap edi, işki narıqtıñ qajetine baylanıstı oğan da şektew qoyuğa mäjbür boldıq. Bul neni tüsindiredi? Bul bizdiñ eldiñ awıl şarwaşılıq salası, sonıñ işinde mal şarwaşılıq salasınıñ damwı tım bayaw ekenin körsetedi.
Şının aytqanda, et bağasınıñ qımbattawı men narıqtağı ettiñ tapşılığı tek eksporttan ğana twındap otırğan joq. Kerisinşe, mal jayılımnıñ üzdiksiz taralwı, şabındıq jerlerdiñ azayuı bir sebep bolsa, ekinşi jaqtan, mal bağwdıñ özindik qunınıñ joğarılığı, atap aytqanda, awıl şarwaşılığına jumsalatın janarmaydıñ qımbattawı, osığan ilese jem-şöp bağasınıñ jıl sayın köterilwi Qazaqstandağı mal basınıñ köbeyuine keri äserin tïgizip otır. Onıñ üstine, «Maldı baqqanğa baqqız, ottı jaqqanğa jaqqız» degendey, mal bağwdıñ mehnatı da az emes. Közden tasa ustasañ, uştı-küyli joq qılatın mal urıları tağı bar. Keybir öñirlerde mal därigerleri maldağı indetti emdep, mal basınıñ köbeyuine üles qosqannıñ ornına şujıq öndiretin orındarmen jeñ uşımen jalğasıp, malşınıñ saw malınan «awrw» tabatın qïturqı äreketi de joq emes sekildi. Osı jağdayğa baylanıstı Memleket basşısı Qasım-Jomarat Kemelulı Toqaev mal urlığına tıyım salw maqsatında jazanı küşeytwdi tapsırğanı köpke mälim. Demek, mal şarwaşılığınıñ damwına tusaw bolıp otırğan kedergiler az emes. Äsirese, Qazaqstannıñ astıq eksporttaw qwatınıñ artwına say, egis alqaptarı üzdiksiz keñeyip, jayı­lım tarıla tüsti. Awıldıñ irgesine deyin egin salınğandıqtan, malmen kün körgen turğındardıñ mal tügil buzaw jayılatın jeri qalmağandıqtan, awıldarda şağındap bolsa da, mal ustaytındar jıl sayın azayıp baradı. Elimizde egin şarwa­şılığı men mal şarwaşılığın qatar damıtwğa jäne egin şarwa­şılığın, mal şarwaşılığın damıtwdıñ taya­nış küşi etpegendikten, jem-şöp qımbattadı. Köktemgi egis kezi men küzgi jïın-terim mezgilinde solyarkanıñ bağası 190 teñgege deyin köterildi. Endeşe, osıdan on şaqtı jıl burın 50-60 teñge bolğan solyarkanıñ bağası az waqıttıñ işinde 2 eselenip, toq bağası da köterilse, mal azığı qalay qımbattamasın?! Al mal azığı qımbattasa, et bağası da tabïğï türde köteriletini belgili.
Malşılar da, mal bordaqılawmen aynalısatın sawdagerler de Awıl şarwaşılığı mïnïstrliginiñ mal şarwaşılığın damıtwğa tusaw bolıp otırğan negizgi mäseleni şeşpey, mal eksportına tıyım salwı Qazaqstan narığındağı et tapşılığın tübegeyli şeşe almaydı dep qaraydı. «Jayılım jıl sayın taralıp baradı, bos jatqan jerlerdiñ köbiniñ ïesi bar, oğan jolatpaydı. Al qoldan şığarmay qorada baqsañ, oğan ketetin şığın da az emes. Jem-şöp jıl sayın qımbattap baradı. Onıñ üstine, Qazaqstanda barlıq närseniñ bağası öskende ettiñ bağası nege öspewi kerek? Endeşe, Awıl şarwaşılığı mïnïstrligi et bağasınıñ öswine tosqawıl qoyğısı kelse, onda janarmaydıñ, jem-şöptiñ bağasın tömendetsin, al olardıñ bağası tömendemese, mal jel jep semirmeydi ğoy» deydi Nur-Sultan qalasınıñ töñireginde mal bordaqılawmen aynalısatın turğındar. Osığan qarağanda, eksportqa tıyım et bağasınıñ qımbattawı men ettiñ tapşılığına tosqawıl bola almaytın sekildi.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

2 × one =