Esep künin esiñe al

0 139

Mahşar alañında ärbir adam­nıñ­ amal däpteri özderine ta­ra­tıl­ğan­ soñ,­ Allah Ta­ğala pen­de­le­ri­nen­ jeke-jeke esep aladı.­ Pay­­ğam­barımız Muhammed Mustafa (s.ğ.s)­ hadïsteriniñ birinde osı esep­ küni ärbir adamğa mına bes su­raq mindetti türde qoy­ı­la­tın­dı­ğı ay­tılğan:

1. Ömirin qayda ötkizgendigi;
2. Jastıq şağın qalay öt­kiz­gen­digi;
3. Mal-mülkin qanday jolmen tap­qandığı;
4. Dünïesin qalay jumsağandığı;
5. Bilgen tıyımdarına amal et­ken­ ­– etpegendigi. (Tïrmïzï, Qïya­met,­ 1-bölim, 2416-hadïs)

Qïyamet sotında pendeniñ janı qı­sılıp, özi jasağan künälarınan jal­taradı. Osı kezde älgi amal däp­­teri aldına äkelinip, barlıq isi­ äş­ke­re­ etiledi. Adam sonda da­ moy­ın­­da­­maw­ğa­ aynalğanda, onıñ­ on eki­ müşesine til bitip, ja­sa­ğan­­ kü­nä­­ların tizbektep ayta jö­ne­ledi. Qu­ran ayatında osınday­ sättiñ haq­­tı­ğı­ bılay keledi: «Aqır olar­ oğan­ barğan kezde; olarğa qu­laq­ta­rı,­­ közderi jäne terileri olar­dıñ­ ne­ is­te­gen­de­ri­ne­ ay­ğaq bo­la­dı.­ Olar terilerine: «Ne üşin­­ biz­ge­ kwä­ boldıñdar?» deydi. (Te­ri­le­ri):­ «Bizdi är närseni söy­let­­ken­ Alla söyletti; senderdi al­­­ğaş­­ ret jaratqan jäne Sol jaq­­­­qa­­ qay­ta­rı­la­sıñdar» dep jaw­­ap­­ beredi. Sen­der­ özderiñe qu­laq­­­ta­­­rıñ,­­ köz­de­riñ­ jäne te­ri­le­riñ ay­­ğaq­ boladı dep ja­sı­rın­­baw­­şı­ ediñ­der.­ Tip­ti,­ Alla, is­te­gen­de­riñ­niñ­ kö­bin­ bil­mey­di­ dep oylawşı ediñ­der.­­ Mi­ne,­ osı Rabbılarıñ tw­ra­lı­ oy­­­la­­­ğan­­­ oy­­la­­rıñ,­­ öz­de­riñ­di­­ joydı da,­­ sonda zïyanğa uşı­raw­şı­lar­dan­­­ bol­dıñ­dar».­ (41. Fws­sï­lät,­ 20­-23­-ayattar)

Osı sözdi tağı bir ayat ras­tay­­­ tü­se­di: «Qïyamet küni, olar­ğa­ tilderi, qol-ayaqtarı ne is­te­gen­de­ri­ne­ ayğaq boladı». («Nur» sü­re­si, 24-ayat)

Adam müşeleriniñ ayğaq boları az­day, qara jer de özin taptap, janşıp, üstinde neşe türli «päleni» jasağan pendeniñ äre­ketterine kw­ä­lik­ ete­di.­ Payğambarımız (s.ğ.s)­ bir küni «Zïlzal» süresiniñ 4­ ayatın (Ol küni jer waqïğasın tü­sin­di­redi) oqıp bolıp, sahabala­rı­nan:­ Jer waqïğasın qa­lay tü­sin­di­re­ti­nin­ bilesiñder me? – dep­ suraydı. Sahabalar: Allah pen­ onıñ elşisi eñ­ durısın bi­le­di­ dep jawap qatadı. Sonda­ Allahtıñ elşisi: Jerdiñ wa­qï­ğa­sın­ tü­sin­dirwi degenimiz – jer­ erkek pen äyeldiñ, ärbir pen­de­niñ­ jer betinde jasağan amalı jay­­ın­da­ «pälenşe mına küni mı­na­ sağatta mına isti istedi» dep ha­bar­ beredi deydi. (Tïrmïzï, Qïya­met,­ 7-bölim, 2429-hadïs). Osın­day­ qï­ın­dıq­pen­ keletin esep­ küninen qu­tılatındar: ba­lï­ğat­­qa­ jası tol­may­ qay­tıs­­ bol­­ğan­ ba­la­lar, sä­bï­ler jäne ba­lï­ğat­qa­ tolmay tu­rıp,­ aqıl-esinen ada­sıp,­ ay­ıq­pa­ğan­ küyinde jan tap­sır­ğan­ adamdar. Mine, tek qana osı­lar­ su­ral­may­dı, Allahtıñ keñ­şi­li­gi­men­ jan­nat­qa­ kiredi delingen.

Esep berw kezinde ädiletsizdik atawlığa jol joq. Ol künniñ qï­ın­­dı­ğı­ sonday: äkesi balasınan qaşadı, anası perzentine sawap bere almaydı. Bir-birinde esesi ket­ken adamdar eş keşirispeydi. Esep ayırısw üşin bir-biriniñ sawaptarına jarmasadı, al, eger sawaptarı bolmasa, aqısı ketken adam aqı­sın jegen adamnıñ moynına öz künäsin ar­tıp beredi.
Payğambarımız (s.ğ.s) tağı birde sahabalarınan: Mwflïstiñ (bankrot) kim ekendigin bilesiñder me? – dep suraydı. Sa­ha­balar: Mwf­lïs­ – aqşası men malınan, dü­nïe-mülkinen jurday bolğan adam dep jawap beredi. Sonda adam­­zat­­tıñ­ ab­za­lı­ Mu­hammed Mus­tafa (s.ğ.s): «Ümmetimnen aqı­ret­te­ taqırğa otırwşı kisiler qïya­met­ künge birewge til tïgizgen, jala japqan, onıñ malın jegen, onıñ qanın tökken küyde namaz, oraza, zeketimen keletin kisi. Onıñ saw­ap­ta­rı­ birewge, jaqsılıqtarı tağı basqağa beriledi. Jïğan saw­ap­ta­rı­ sol qarızdarın ötewge jet­pey­ qalsa, olardıñ künäların ar­qa­lay­dı.­ Sodan soñ ol adam tozaqqa tas­ta­la­dı» degen. (Mwslïm, Tïrmï­zï rï­w­a­ya­tı)

Ïman – senim. Aqıretke sengen, Allahtı bir­ dep, Mu­ham­med (s.ğ.s.)payğambardı onıñ elşisi sanağan – musılman. Musılmandı «mümin» deydi. Qazaqşa – momın. Momın atam­­ bi­rew­diñ aqısın je dedi me? «Eş­kim­­­­niñ­­ ala jibin attama» degen kim? Adal bol­ dese, ol käpir me? Mi­ne, bizdiñ mu­sıl­man­­ qaw­ı­mı, Mu­­hammedtiñ (s.ğ.s) ümmeti eke­­ni­­miz­di­ rastaytın dünïeler osınday kiş­­ken­tay­ tıyım sözden bas­ta­ladı. Endeşe,­ ïsi musılman ba­bamızdıñ jo­lı­men,­ Allahtıñ buy­ı­rğanınday kün keşip, aqı­ret­ qamın büginnen bastayıq. Esep küni eñi­rep­ jılağanmen, küyimiz eş oñal­maydı. Öki­niş­tiñ­ ornı tola almaydı. Bar­maqtı qarş-qarş­ şaynap, sanımızdı sabalap, şa­şı­mız­dı wıstap julmayıq desek, ïmanımızdı swarıp, amalımızdı arttırayıq. Bizdiñ aytar ğïbrat – osı!

Mağzum JABÏGENOV

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

14 − eleven =