ەسەپ كۇنىن ەسىڭە ال

0 142

ماحشار الاڭىندا ءاربىر ادام­نىڭ­ امال داپتەرى وزدەرىنە تا­را­تىل­عان­ سوڭ،­ اللاھ تا­عالا پەن­دە­لە­رى­نەن­ جەكە-جەكە ەسەپ الادى.­ پاي­­عام­بارىمىز مۇحاممەد مۇستافا (س.ع.س)­ حاديستەرىنىڭ بىرىندە وسى ەسەپ­ كۇنى ءاربىر ادامعا مىنا بەس سۇ­راق مىندەتتى تۇردە قوي­ى­لا­تىن­دى­عى اي­تىلعان:

1. ءومىرىن قايدا وتكىزگەندىگى;
2. جاستىق شاعىن قالاي ءوت­كىز­گەن­دىگى;
3. مال-مۇلكىن قانداي جولمەن تاپ­قاندىعى;
4. دۇنيەسىن قالاي جۇمساعاندىعى;
5. بىلگەن تىيىمدارىنا امال ەت­كەن­ ­– ەتپەگەندىگى. (تيرميزي، قيا­مەت،­ 1-ءبولىم، 2416-حاديس)

قيامەت سوتىندا پەندەنىڭ جانى قى­سىلىپ، ءوزى جاساعان كۇنالارىنان جال­تارادى. وسى كەزدە الگى امال ءداپ­­تەرى الدىنا اكەلىنىپ، بارلىق ءىسى­ ءاش­كە­رە­ ەتىلەدى. ادام سوندا دا­ موي­ىن­­دا­­ماۋ­عا­ اينالعاندا، ونىڭ­ ون ەكى­ مۇشەسىنە ءتىل ءبىتىپ، جا­سا­عان­­ كۇ­نا­­لارىن تىزبەكتەپ ايتا ءجو­نە­لەدى. قۇ­ران اياتىندا وسىنداي­ ءساتتىڭ حاق­­تى­عى­ بىلاي كەلەدى: «اقىر ولار­ وعان­ بارعان كەزدە; ولارعا قۇ­لاق­تا­رى،­­ كوزدەرى جانە تەرىلەرى ولار­دىڭ­ نە­ ءىس­تە­گەن­دە­رى­نە­ اي­عاق بو­لا­دى.­ ولار تەرىلەرىنە: «نە ءۇشىن­­ ءبىز­گە­ كۋا­ بولدىڭدار؟» دەيدى. (تە­رى­لە­رى):­ «ءبىزدى ءار نارسەنى ءسوي­لەت­­كەن­ اللا سويلەتتى; سەندەردى ال­­­عاش­­ رەت جاراتقان جانە سول جاق­­­­قا­­ قاي­تا­رى­لا­سىڭدار» دەپ جاۋ­­اپ­­ بەرەدى. سەن­دەر­ وزدەرىڭە قۇ­لاق­­­تا­­­رىڭ،­­ كوز­دە­رىڭ­ جانە تە­رى­لە­رىڭ اي­­عاق­ بولادى دەپ جا­سى­رىن­­باۋ­­شى­ ەدىڭ­دەر.­ ءتىپ­تى،­ اللا، ءىس­تە­گەن­دە­رىڭ­نىڭ­ كو­بىن­ ءبىل­مەي­دى­ دەپ ويلاۋشى ەدىڭ­دەر.­­ ءمى­نە،­ وسى راببىلارىڭ تۋ­را­لى­ وي­­­لا­­­عان­­­ وي­­لا­­رىڭ،­­ ءوز­دە­رىڭ­دى­­ جويدى دا،­­ سوندا زيانعا ۇشى­راۋ­شى­لار­دان­­­ بول­دىڭ­دار».­ (41. فۋس­سي­لات،­ 20­-23­-اياتتار)

وسى ءسوزدى تاعى ءبىر ايات راس­تاي­­­ ءتۇ­سە­دى: «قيامەت كۇنى، ولار­عا­ تىلدەرى، قول-اياقتارى نە ءىس­تە­گەن­دە­رى­نە­ ايعاق بولادى». («نۇر» ءسۇ­رە­سى، 24-ايات)

ادام مۇشەلەرىنىڭ ايعاق بولارى از­داي، قارا جەر دە ءوزىن تاپتاپ، جانشىپ، ۇستىندە نەشە ءتۇرلى «پالەنى» جاساعان پەندەنىڭ ارە­كەتتەرىنە كۋ­ا­لىك­ ەتە­دى.­ پايعامبارىمىز (س.ع.س)­ ءبىر كۇنى «زيلزال» سۇرەسىنىڭ 4­ اياتىن (ول كۇنى جەر ۋاقيعاسىن ءتۇ­سىن­دى­رەدى) وقىپ بولىپ، ساحابالا­رى­نان:­ جەر ۋاقيعاسىن قا­لاي ءتۇ­سىن­دى­رە­تى­نىن­ بىلەسىڭدەر مە؟ – دەپ­ سۇرايدى. ساحابالار: اللاھ پەن­ ونىڭ ەلشىسى ەڭ­ دۇرىسىن ءبى­لە­دى­ دەپ جاۋاپ قاتادى. سوندا­ اللاھتىڭ ەلشىسى: جەردىڭ ۋا­قي­عا­سىن­ ءتۇ­سىن­دىرۋى دەگەنىمىز – جەر­ ەركەك پەن ايەلدىڭ، ءاربىر پەن­دە­نىڭ­ جەر بەتىندە جاساعان امالى جاي­­ىن­دا­ «پالەنشە مىنا كۇنى مى­نا­ ساعاتتا مىنا ءىستى ىستەدى» دەپ حا­بار­ بەرەدى دەيدى. (تيرميزي، قيا­مەت،­ 7-ءبولىم، 2429-حاديس). وسىن­داي­ قي­ىن­دىق­پەن­ كەلەتىن ەسەپ­ كۇنىنەن قۇ­تىلاتىندار: با­لي­عات­­قا­ جاسى تول­ماي­ قاي­تىس­­ بول­­عان­ با­لا­لار، ءسا­بي­لەر جانە با­لي­عات­قا­ تولماي تۇ­رىپ،­ اقىل-ەسىنەن ادا­سىپ،­ اي­ىق­پا­عان­ كۇيىندە جان تاپ­سىر­عان­ ادامدار. مىنە، تەك قانا وسى­لار­ سۇ­رال­ماي­دى، اللاھتىڭ كەڭ­شى­لى­گى­مەن­ جان­نات­قا­ كىرەدى دەلىنگەن.

ەسەپ بەرۋ كەزىندە ادىلەتسىزدىك اتاۋلىعا جول جوق. ول كۇننىڭ قي­ىن­­دى­عى­ سونداي: اكەسى بالاسىنان قاشادى، اناسى پەرزەنتىنە ساۋاپ بەرە المايدى. ءبىر-بىرىندە ەسەسى كەت­كەن ادامدار ەش كەشىرىسپەيدى. ەسەپ ايىرىسۋ ءۇشىن ءبىر-ءبىرىنىڭ ساۋاپتارىنا جارماسادى، ال، ەگەر ساۋاپتارى بولماسا، اقىسى كەتكەن ادام اقى­سىن جەگەن ادامنىڭ موينىنا ءوز كۇناسىن ار­تىپ بەرەدى.
پايعامبارىمىز (س.ع.س) تاعى بىردە ساحابالارىنان: ءمۋفليستىڭ (بانكروت) كىم ەكەندىگىن بىلەسىڭدەر مە؟ – دەپ سۇرايدى. سا­حا­بالار: مۋف­ليس­ – اقشاسى مەن مالىنان، ءدۇ­نيە-مۇلكىنەن جۇرداي بولعان ادام دەپ جاۋاپ بەرەدى. سوندا ادام­­زات­­تىڭ­ اب­زا­لى­ مۇ­حاممەد مۇس­تافا (س.ع.س): «ۇممەتىمنەن اقى­رەت­تە­ تاقىرعا وتىرۋشى كىسىلەر قيا­مەت­ كۇنگە بىرەۋگە ءتىل تيگىزگەن، جالا جاپقان، ونىڭ مالىن جەگەن، ونىڭ قانىن توككەن كۇيدە ناماز، ورازا، زەكەتىمەن كەلەتىن كىسى. ونىڭ ساۋ­اپ­تا­رى­ بىرەۋگە، جاقسىلىقتارى تاعى باسقاعا بەرىلەدى. جيعان ساۋ­اپ­تا­رى­ سول قارىزدارىن وتەۋگە جەت­پەي­ قالسا، ولاردىڭ كۇنالارىن ار­قا­لاي­دى.­ سودان سوڭ ول ادام توزاققا تاس­تا­لا­دى» دەگەن. (مۋسليم، تيرمي­زي ري­ۋ­ا­يا­تى)

يمان – سەنىم. اقىرەتكە سەنگەن، اللاھتى ءبىر­ دەپ، مۇ­حام­مەد (س.ع.س.)پايعامباردى ونىڭ ەلشىسى ساناعان – مۇسىلمان. مۇسىلماندى «ءمۇمىن» دەيدى. قازاقشا – مومىن. مومىن اتام­­ ءبى­رەۋ­دىڭ اقىسىن جە دەدى مە؟ «ەش­كىم­­­­نىڭ­­ الا ءجىبىن اتتاما» دەگەن كىم؟ ادال بول­ دەسە، ول كاپىر مە؟ ءمى­نە، ءبىزدىڭ مۇ­سىل­مان­­ قاۋ­ى­مى، مۇ­­حاممەدتىڭ (س.ع.س) ۇممەتى ەكە­­نى­­مىز­دى­ راستايتىن دۇنيەلەر وسىنداي كىش­­كەن­تاي­ تىيىم سوزدەن باس­تا­لادى. ەندەشە،­ ءيسى مۇسىلمان با­بامىزدىڭ جو­لى­مەن،­ اللاھتىڭ بۇي­ى­رعانىنداي كۇن كەشىپ، اقى­رەت­ قامىن بۇگىننەن باستايىق. ەسەپ كۇنى ەڭى­رەپ­ جىلاعانمەن، كۇيىمىز ەش وڭال­مايدى. وكى­نىش­تىڭ­ ورنى تولا المايدى. بار­ماقتى قارش-قارش­ شايناپ، سانىمىزدى سابالاپ، شا­شى­مىز­دى ۋىستاپ جۇلمايىق دەسەك، يمانىمىزدى سۋارىپ، امالىمىزدى ارتتىرايىق. ءبىزدىڭ ايتار عيبرات – وسى!

ماعزۇم جابيگەنوۆ

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

three × 4 =