ELORDA MAÑI – EN TOĞAY

0 117

Älemde şuğıl kontïnentti klïmattı jazıq dalada keñ masştab­tı orman alqabın qurw oqïğası buğan deyin bolğan emes. Elbası bastamasımen elordanıñ tabïğatın jaqsartw maqsatında ülken joba dünïege keldi. Ol – Astanada sanïtarlıq-qorğaw aymağın qurw. Klïmatı qatal öñirge orman jayqaltw – zor täwekelge bel bww bolatın. 1997 jılı bastaw alğan joba büginde ülken qulşınıspen jüzege asıp jatqanına kwä bolwdamız…

Teriskeydegi Resey patşası I Petr öz zamanında «Resey orman alqabına aynalsın!» degen jarlıq şığarıp, ağaş önimine asa ülken män bergeni sonşalıq, onı zañsız keskender­ge, zalal keltirgenderge qatañ jaza qoldanğan eken. Sonday-aq, qazaq ta­rïhında da ormanğa, baqqa ülken män bergen handar, aqındar az bolmaptı. Aytalıq, Qorqıt atanıñ batası: «Qara tawlarıñ qulamasın, sayalı ağaşıñ sınbasın, qanattarıñ qırqılmasın». Qaşağan aqınnıñ ösïeti:

Janıñ saya tabatın,
Orman bolğan bul ağaş.
Qorıqqanda jalğızğa,
Qorğan bolğan bul ağaş.
Näsip bolğan bul ağaş,
Besik bolğan bul ağaş…

Prezïdent N.Nazarbaevtıñ Astana öñirin jasıl jelektendirw bastaması­nan keyin şara ayasında türli jumıstar jürgizile bastağanın bilemiz. Mäselen, «2002-2010 jıldarğa arnalğan Astana qalasınıñ jasıl aymağın qurwdıñ salalıq bağdarlaması», «2004-2006 jıldarğa arnalğan Qazaqstan orman­darı», «Jasıl el» bağdarlamaları qabıldanıp, barlığı da elimizdiñ orman alqaptarınıñ kölemin arttırw bağıtında jumıs istedi.

…Esildiñ boyın en toğay etip, elordanıñ aynalasın jasıl jelekke oraw jumısımen aldımen «Jasıl aymaq» respwblïkalıq memlekettik käsiporını aynalıstı. 1998 jılı irgesin qalağan mekeme jumısşıları küni keşege deyin Astana awmağına tïesili 66151 gektar jerdiñ 55000 gekta­rına tal şıbıqtarın qadap ülgergen. Onıñ 5 mıñ gektarı bïıl egildi. Nawqandı şarada elordalıq tilşiler ormanşılardıñ eñbegine kwä bolıp, alqap basın aralap qayttı. Arqanıñ keñ tösine orın tepken köşetter köz qwantadı, jan jadıratadı. Küni erteñ äsem Astananıñ ajarına är qosamız degendey, ärqaysısı bir-birimen boy talastırıp, qaz-qatar tizilgen.

Osıdan birneşe jıl burın Pre­zïdent Astana qalasınıñ aynalasına jıl sayın 5 mıñ gektarğa orman alqaptarı otırğızılatının, bas şahardıñ basqa oblıs ortalıqtarı men Qazaqstan qalaları üşin ülgi ekenin aytqan edi. Mine, 5 mıñ gektar bïıl da egildi. «16 säwirde bastalğan nawqan 25 säwirde ayaqtaldı. Awa rayı bïıl jaylılıq tanıtwda. Bul da ormanşılardıñ eñbegine zor septigin tïgizdi. Nawqanda 150-den asa tehnï­kamızben qatar, 1200-dey jumısşı iske jumıldı. 13 türli taldan 10 mïl­lïon üş jüz mıñday köşet qadaldı. Köşetterdiñ barlığı derlik özimizdiñ orman tuqımı bağında ösirilgen. Endi küzge deyin qızmetkerlerimiz orman qorğaw jumıstarımen aynalısatın boladı», – deydi käsiporınnıñ bas dïrektorı Jumatay Süyindikov.

Jas şıbıqtardı otırğızw qalanıñ oñtüstik jäne oñtüstik-şığıs bağıttarın ala, Qabanbay batır jäne Babatay eldimekeni, sonday-aq, Qoyandı awılı mañında jürgizilgen. Köktemgi dala jumıstarınıñ tez arada ayaqtalwın mekeme basşılar eñ aldımen eñbekti durıs uyımdastırw jäne awa rayınıñ jaylılığımen bay­lanıstıradı. Alqapqa otırğızılğan köşetterdiñ deni jıldam tamır jay­ıp, boy köteretin, jergilikti klïmatqa meylinşe, beyimdelgen jas öskin tuqımdarı sanaladı. Olar negizinen, üyeñki, qayıñ, terek jäne qılqan japıraqtı ağaş tuqımdarınıñ türlerinen quralğan.

«Jasıl aymaq» käsipornı bas dïrektorınıñ orınbasarı Medew Rajanovtıñ aytwınşa, nawqan kezinde eñbekkerler künine orta eseppen 100 mıñ danadan astam şıbıq qadaptı. El arasında «Prezïdent ormanı» atalıp ketken alqap osılayşa jıl sanap kögere bermek, körkeye ber­mek. Al, öz isterine mığım, maqtawlı qızmetkerler, ujımdar aldağı waqıtta marapattaladı dep közdelwde.

«Bir tal kesseñ, on tal ek» degen de baba amanatı. Endeşe, amanat üdesinen şığıp, aynalamızdı jasıl jelekke aynaldıra bersek, keleşektiñ de bizge aytar alğısı şeksiz bolar edi. Bir ayta ketetin jayt, elorda­nı körkeytwge ärbirimiz borış­tımız. Osını uğınğanda ğana bas şaharımızdı kökpen kömkerip, gülmen desteley alamız.

Aytqanday, «jasıl aymaqtıqtar» aldağı waqıtta eñbekterin Elbasınıñ özi kelip, köredi dep kütwde…

Ashat RAYQUL

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

15 − thirteen =