Qasım-Jomart Toqaev: Elorda – elimizdiñ aynası

0 44

 Keşe Ükimet üyinde Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaevtıñ törağalığımen Ükimettiñ keñeytilgen otırısı ötti. Basqoswda elimizdiñ 2019 jılğı älew­mettik-ekonomïkalıq damw qorıtındıları twralı Ükimettiñ, äkimderdiñ esebi, sonday-aq Prezïdent tapsırmalarınıñ orındalw barısı tıñdaldı. Alqalı jïında Prem'er-mïnïstr Asqar ­Mamïn, Ulttıq bank törağası Erbolat ­Dosaev, Prem'er-mïnïstrdiñ orınbasarı ­Berdibek Saparbaev, Nur-Sultan qalasınıñ äkimi Altay Kölginov jäne özge de öñir äkimderi Prezïdentke atqarılğan jumıs­tar jöninde bayandadı. 

Ükimet basşısı A.Mamïn ötken jıldıñ qorıtındısı boyınşa halıqtıñ naqtı tabısı 5,5 payızğa ulğayıp, JİÖ-niñ ösimi 4,5 payızğa öskenin habarladı. Esepten mälim bolğanınday, 2019 jılı 2,7 mln azamattıñ jalaqısı köbeyip, eñbek narığında turaqtılıq saqtalğan. Jumıssızdıq deñgeyi 4,8% qurasa, 423 mıñnan astam jaña jumıs ornı aşılğan, sonıñ işinde 279 mıñı – turaqtı.
«Nurlı jol», «Nurlı jer» jäne öñirlerdi damıtw memlekettik bağdarlamaların iske asırw 13 mln-nan astam şarşı metr turğın üy salwğa, 4,4 mıñ şaqırımnan astam respwblïkalıq joldı salwğa jäne rekonstrwkcïyalawğa, 640 şaqırımnan astam joldı paydalanwğa berwge mümkindik berdi. «Awıl – el besigi» jobası ayasında 53 awılda 452 joba iske asırıldı. 2020 jılı 15 mln şarşı metr turğın üy salınadı. 150 mıñnan astam otbası baspanalı boladı» dedi Asqar Uzaqbayulı.
Bağalar turaqtılığın qamtamasız etw, qarjı jüyesin damıtw jöninde bayandağan Ulttıq bank basşısı Erbolat Dosaevtıñ aytwınşa, 2019 jıldıñ qorıtındısı boyınşa ïnflyacïya 5,4 payızdı quradı, bul 4-6 payız nısanalı dälizine säykes keledi. Köbinese nan-toqaş önimderi men jarma bağasınıñ 16,1 payızğa, sonday-aq et jäne et önimderiniñ 13,2 payızğa öswi esebinen 9,6 payızğa qımbattağan azıq-tülik tawarları ïnflyacïyağa eñ köp üles qosıptı. Sonday-aq Ulttıq bank 2020 jılğa qaray ïnflyacïyanı 4-6 payız deñgeyine deyin tömendetw mindetin alğa qoyğanı mälim boldı.
Prem'er-mïnïstrdiñ orınbasarı Berdibek Saparbaev Memleket basşısınıñ älewmettik saladağı tapsırmaların iske asırw barısı jäne 2020 jılğa arnalğan basımdıqtı mindetter twralı bayandadı. «Jaña jıldan bastap 770 mıñ muğalim, däriger, älewmettik sala, mädenïet, öner, sport jäne murağat qızmetkerleriniñ jalaqısı 30%-ğa ösedi.

Zeynetaqı jäne järdemaqı kölemi orta eseppen 7-20% köterildi. Osı maqsatta bölingen qarajat ötken jılmen salıstırğanda 300 mlrd teñgege arttırılıp, 3,3 trln teñgeni quradı. 555 mıñ adamnıñ borış jüktemesi azaytıldı, 1,2 mln adamnıñ ayıppulı men ösimpulı keşirildi. Bul maqsatqa byudjetten 149 mlrd teñge bölindi» dedi ol.

 

 «Bizge jaña ekonomïkalıq bağıt kerek!»

«Bizge negizgi problemalardı naqtı payımdaytın jäne onıñ şeşw joldarın qarastıratın jaña ekonomïkalıq bağıt qajet. Reforma jasaw üşin erik pen jiger kerek ekeni belgili. Men Ükimetti osığan şaqıramın. Äzirge memlekettik apparat köptegen normatïvtik aktilerge alañdap, vedomstvoaralıq kelisim kerek degen sıltawmen mañızdı şeşimderdi jay qabıldap jatır. Halıqaralıq bäsekelestik artıp, halıq ädiletti talap qoyıp otırğan qazirgidey kezeñde bulay jumıs istewge bolmaydı. Reformalardı tizege basıp otırıp jasaw kerek» dep mälimdedi bayandamalardı tıñdağan Prezïdent.
Atap aytarlığı, Qasım-Jomart Kemelulı jïında elimizdegi älewmettik, ekonomïkalıq mäselelerge qatıstı öziniñ naqtı ustanımın aytıp, halıqtı tolğandırğan tüytkildi mäselelerdi şeşw joldarın usındı. Prezïdenttiñ tapsırması boyınşa ïmïdjdik şaralarğa bölinetin qarjı qısqartıldı. Osınıñ arqasında 30 mïllïard teñge oñtaylandırıldı. Däl osınday tïimsiz şığındardı anıqtaw şaraları kvazïmemlekettik sektorında da jürgiziledi.
«Ükimetke osı jıldıñ 1 mamırına deyin jumıs nätïjelerin bayandawdı tapsıramın. Mañızdılığına säykes keyinge qaldırwğa bolatın şığındardı anıqtawı qajet. Sonıñ bastaması retinde qımbat kölikter men jïhazdardı satıp alwğa, türli forwmdar, semïnarlar men konferencïyalar ötkizwge uzaq merzimdi moratorïy jarïyalawdı usınamın. Elimizde ötetin şaralar praktïkalıq jäne ïdeologïyalıq turğıdan naqtı paydalı bolwı kerek» dedi Memleket basşısı.Şeteldik kölikterdi äkelwge şektew qoyıladı

Prezïdent memlekettik organdardıñ şeşimderi azamattar tarapınan jïi sınalatını, key jağdaylarda, tipti, halıqtıñ aşw-ızasın twdıratının ayttı. Mäselen, Qazaqstanğa Ewrazïyalıq ekonomïkalıq odaqqa müşe elderden äkelingen avtomobïl'derge qatıstı mäseleni alayıq.
«Elimizge äkelingen munday avtomobïl'derdiñ köpşiligi tirkewge qoyılmaydı. Onday kölikter sanı – ondağan mıñ. Bas prokwratwrağaqalıptasqan jağdayğa baylanıstı quqıqtıq bağa berwdi tapsıramın. Atalğan mäseleni şeşw üşin Ükimet Qazaqstanğa Ewrazïyalıq ekonomïkalıq odaqqa müşe elderden 2020 jıldıñ 1 aqpanına deyin äkelingen avtomobïl'derdi bir aydıñ işinde bir rettik tärtippen waqıtşa tirkewdi qamtamasız etwi qajet. Bul avtokölikterdi tirkew 2021 jıldıñ 1 nawrızına deyin jalğasadı. Bul rette azamattar tirkew alımdarı men memlekettik baj salığın tölewi tïis. Waqıtşa tirkew avtomobïl'derdiñ menşik quqığınan şığarılmay, basqa tulğanıñ paydalanwına nemese basqarwına berilmey jüzege asırılwı tïis. Avtokölik ïeleri 2021 jıldıñ 1 nawrızına deyin kedendik baj salığın jäne avtomobïl'di turaqtı tirkewge qoyu nemese elimizden şığarw, sonday-aq, zañnama jüzinde tıyım salınbağan basqa da is-qïmıldardı jüzege asırw kezinde salınatın wtïlïzacïya alımın tölewi tïis» dedi Q.Toqaev. Ükimetke budan bılay el zañnamasın buza otırıp şetelden avtokölikterdiñ äkelinwine, paydalanılwına şektew qoyudı tapsırdı.

 Qartayğan adamdar zeynetaqısız qalmawı tïis

Prezïdent zeynetaqı salımdarınıñ bir böligin baspana alwğa paydalanwğa qatıstı öz oyın bildirdi. Bul mäseleni şeşwde alğaşqı qadam jasalğanmen, oylanatın närse bar. Memleket basşısı jurttıñ zeynetaqığa jïnağan bar qarajatın qazir bölip, adamdardı qartayğanda layıqtı zeynetaqısız qaldırmawdı qaperge aldı. Bul jerde Prezïdenttiñ ustanımı mınaday: eñbekkerlerdiñ jumıs berwşilerden zeynetaqı jarnaların tölewin talap etwi üşin ıntalandırw tetikterin oylastırıp, eñbekaqı tölewde aşıqtıq qalıptastırw qajet.

MÄMS: jurtqa tüsindirw men engizw sapasız boldı

Prezïdent jïında Densawlıq saqtaw mïnïstri E.Birtanovtan MÄMS-ti engizwde nelikten olqılıqtarğa jol berilgenin suradı. «Biz tüsindirw jumıstarın jürgizip jatırmız. 1 säwirge deyin barlıq azamattarğa jaña medïcïnalıq qızmet türlerin usınamız. Jalpı, qarjılandırw 50 payızğa östi, medïcïnalıq qızmetti jetkizwşiler öte senimdi. Bul jüyeniñ tïimdiligin halıq tolıq sezinedi» degen mïnïstrdiñ jawabına Prezïdent: «Bul jüyeni engizwde senderdiñ kemşilikteriñnen birde-bir adam medkömekti alw mümkindiginen ayrılmaw kerek» dep qadap tapsırdı. Prezïdent barlıq daw-damay nawqastardıñ müddesine säykes şeşilwi kerektigin jetkizdi.

Bağanı ustap tura almadı

Jïında Prezïdent 2019 jılı älewmettik qoldaw şaralarına 3,5 trln. teñge bölingenin, byudjet salası qızmetkerleriniñ jalaqısı öskenin tilge tïek etti. Alayda ïnflyacïya deñgeyiniñ kürt öskenin, soğan säykes bağalardıñ bağasın turaqtı ustay almağan jawaptı mïnïstrler men äkimderdi sınğa aldı. «Ekonomïkağa qatıstı ob'ektïvti qïındıqtar bolğanın tüsinemin. Biraq, meniñ tapsırmam orındalmadı. Qarapayım azamattar kündelikti tutınatın azıq-tülikter bağası 10 payızğa östi. Meniñşe, paydası az turaqtandırw qorlarınan balamalı quraldarğa köşwdi oylawımız kerek. Azamattardıñ tabısın ösiretin naqtı is-şaralardı qolğa alğan jön» dedi ol.

Nesïeni qaytara alatındarğa ğana bereyik

Memleket basşısı qarjı salasınıñ nawqasqa şaldıqqanın mälimdedi. «Bankterdiñ ekonomïkanı nesïelewde röli tömendewde. Bul jağday halıqtıñ tutınw suranısı artqan kezde bayqalıp otır. Nesïelerdiñ üşten ekisi kepildiksiz berilwde. Qarjı salası nawqasqa şaldıqqanın osıdan köremiz» dedi Q.Toqaev. Prezïdent nesïeni tek qaytara alatın adamdarğa ğana berw qajettigin qadap ayttı. Öytkeni azamattıq tulğalarğa berilgen nesïe kölemi 1,4 mlrd teñgege ulğayğan. Olardıñ qaytarılatını kümändi.

Jobalar eselep qımbattawda

Prezïdent işki narıqtıñ qawipsizdigin qamtamasız etw üşin Ükimetke 2025 jılğa deyingi
Sawda sayasatınıñ bağdarlamasın äzirlew­di, Sertïfïkattawdıñulttıq jüyesin damıtwdı, Ulttıq standarttarğa senimdi arttırwdı, sonday-aq «Tehnïkalıq rettew twralı» Zañ qabıldawdı tapsırdı. Memleket basşısınıñ pikirinşe, jobalardı eselep qımbattatw ürdisi jalğaswda, qurılıs qunınıñ smetasın jasawda problema bar.
«Memlekettik organdardağı satıp alwlardıñ 49 payızına deyin jäne kvazïmemlekettik sektordağı satıp alwlardıñ 70-ten 90 payızına deyin bir közden jüzege asırıladı. Satıp alw barısında erekşe jağday dep belgilep, onı eñ tömengi şekke deyin jetkizip, bäsekeniñ bolmawına negizdelgen täsilderdi qısqartw kerek» dedi Qasım-Jomart Toqaev.

Reformalardı taldaw ortalığı qurıladı

Prezïdent äkimşiliginiñ bazasında elimizdegi reformalardı taldaytın jäne monïtorïngi jürgizetin ortalıq qurıladı. Prezïdent reformalarğa jasalatın baqılawdı osılay küşeytpek. Keyinirek bul ortalıq Prezïdent janındağı reformalar jönindegi agenttik bolıp özgerwi mümkin.

Ükimet müşelerine mümkindik berildi

«Bügin, özderiñiz körip otırsızdar, men berilgen tapsırmalardıñ tïisti deñgeyde orındalmağanı üşin sögis jarïyalağan joqpın. Biraq, kemşilikter jetkilikti. Jalpı alğanda, sögis berw jaqsı nätïjege jetwdiñ asa tïimdi jolı emes. Bul – meniñ naqtı ustanımım. Sondıqtan, Ükimet müşelerine jäne äkimderge kemşilikterdi tüzetwge mümkindik berip otırmın. Bügingi jïın barısında berilgen tapsırmalardı zor jawapkerşilikpen orındaw qajet. Köktemde bul mäselege qayta oralamız. Sol kezde türli sebepterge baylanıstı özderine jüktelgen mindetterdi tïisti deñgeyde atqara almağandardı qızmetinen bosatw jöninde naqtı şeşim qabıldaymız» dep sözin tüyindedi.Üleskerler ümiti aqtalğan jıl

Elorda äkimi Altay Kölginov Prezïdenttiñ saylawaldı bağdarlaması men Qazaqstan halqına arnağan joldawında qoyılğan, Nur-Sultan qalasın odan äri damıtw jönindegi keñeste bergen Prezïdenttiñ tapsırmalarınıñ ärqaysınıñ qalay orındalğanın bayandap berdi. Ötken jılda öñirlik işki jalpı önim 7,2 payızğa, önerkäsip önimderin öndirw – 12 payızğa ösken. 2019 jıldıñ 9 ayındağı halıqtıñ naqtı kirisi 9,3 payızğa (169 000 teñgege) artqan. Prezïdent elordanı damıtw jönindegi keñeste damw qarqını bayawlağan eki saladağı körsetkişti jaqsartwdı tapsırğan edi. Elorda äkimi turğın üy salw boyınşa fïzïkalıq kölem ïndeksi 67,2-den 75,4 payızğa deyin öskenin mälim etti. Tartılğan ïnvestïcïya kölemi 81-den 85 payızğa ulğayğan. Qurılıs jumıstarındağı ïndeks 22,1 payızğa (80,7-den 102,8 payızğa) artqan.
Ötken jılı üleskerlerdiñ ümiti aqtaldı. Jıl basında «saqaldı» qurılıstardıñ sanı 76 (14 509 ülesker) bolatın. Ülestik qurılıstağı uzaqqa sozılğan sot otırıstarı, jobalıq-smetalıq qujattardıñ bolmawı, qarjı men ïnvestordıñ joqtığı isti oñğa bastırmadı. Alayda, Prezïdenttiñ tapsırmasımen «Nurlı jer» bağdarlamasına tüzetw engizilip, memleket qarajatın paydalanw mümkindigi keñeytildi. Sonıñ arqasında 76 üydiñ 10-ı paydalanwğa berilip, üleskerler sanı 2,5 mıñ adamğa azaydı. Äkimdik bïıl tağı 20-dan üydiñ (7 581 ülesker) qurılısın ayaqtawdı josparlawda. Qalğan üyler aldağı 3 jılda (2021jılı – 18 üy, 2022 jılı – 20 üy ) tolıq salınıp bitedi.
Nur-Sultan halıqtı baspanamen qamtwda da öñirler arasında köş bastap keledi. Bügingi tañda baspana kezeginde 48 mıñ adam bar. Ötken jılı 1 mln 800 mıñ şarşı metr turğın üy salınğan. «2019 jılı kommwnaldıq turğın üy keşeni qorınan 2 900-ge jwıq päter berildi. Onıñ 784-in – älewmettik jağdayı tömen azamattar, 1050-in – jumıs isteytin jastar aldı. Salınğan turğın üyler kölemi aldıñğı jılmen salıstırğanda eki esege artıq» dedi Altay Kölginov. Äkimniñ aytwınşa, elordada Turğın üy qurılıs jïnaq bankiniñ 214 mıñnan asa salımşısı bar. 2019 jıldıñ soñında osı bank arqılı 10 500 nur-sultandıqtar baspanağa ïe bolğan.

Älewmettik nısandar sanı artadı

Qala basşısı bilim berw, densawlıq saqtaw jäne halıqtı älewmettik qorğaw salalarındağı özekti mäseleler de ret-retimen şeşilip jatqanın habarladı. Resmï derek boyınşa, bas qalada qazir 185 mıñ oqwşı bar. Köktemde eger 9 mıñ bala mektep bitirse, 1 qırküyekte 22 mıñ bala 1-şi sınıpqa kelgen. Sonıñ nätïjesinde qaladağı 115 mekteptiñ 8-i (№13,14,27,31,40,53,59,85) qazir üş awısımmen jumıs isteydi. Al 14 mekteptegi oqwşılar sanı şamadan tıs.
«Bul mäseleni şeşw maqsatında 2019 jılı 5 mıñ orındıq jaña 6 mektep salındı. Osılayşa, üş awısımmen oqıtatın 3 mekteptiñ mäselesi şeşildi. Bïıl 10 mıñ orındıq 12 mekteptiñ qurılısın ayaqtawdı jäne 12 mıñ orındıq 8 nısannıñ qurılısın bastawdı josparlap otırmız. Bul nısandar salınsa, 8 üş awısımmen oqıtatın mektepter mäselesi tolıq şeşiledi» dep tüsindirdi Altay ­Seydirulı. Sonday-aq jeke ïnvestorlardıñ qarajatına salınatın 24 mekteptiñ qurılısı jönindegi ïnvestjobalar maquldanğan. Prezïdent Q. Toqaev qalanıñ şetindegi №23 mektepte bolğanında jaña mektep salwdı tapsırğan edi. Mine, köp uzamay qala bïligi mektep qurılısına dayındıq jumıstarın bastap ketipti. Jaña nısan bir jıl işinde tapsırılmaq.
Densawlıq salasında da köñil könşiterlik jañalıq köp. Ötken jılı Nur-Sultanda bala ölimi – 22 payızğa, ana ölimi – 88 payızğa, qurt awrwınan qaytıs bolw körsetkişi – 53,6 payızğa qısqarğan. «Üydiñ janındağı däriger» jobası boyınşa 12 nısan aşılğan, bïıl tağı 10 nısandı paydalanwğa berw josparlanğan. Elordanı damıtw jönindegi keñeste Prezïdent äkimge apattı jağdaydağı temirjol awrwhanasınıñ mäselesin tezdetip şeşwdi tapsırğanı mälim. Altay Seydirulı qazir apattı ğïmaratta eşkimniñ qalmağanın ayttı. «Biz körşiles turğan ğïmarattı jöndep, emhananı köşirdik. Stacïonardıñ klïnïkalıq bölimşesi basqa eki korpwsqa awıstırıldı. Ol jerde de kürdeli jöndew jumıstarın jürgizdik. Mäseleni tüpkilikti şeşw üşin, türik ïnvestorımen birlesip memlekettik-jekemenşik äriptestik ayasında 800 orındıq köpbeyindik awrwhananıñ qurılısı bastadıq. Bul maqsatqa jalpı awdanı 20 gektar jer wçaskesi bölindi. Densawlıq saqtaw mïnïstrligimen birge bul mäseleni şeşemiz, Ükimet qoldadı» dedi A. Kölginov.
Ötken jılı elordada 27 mıñ adam jumıspen qamtamasız etilse, sonıñ işinde 23 mıñı turaqtı jumıs orındarın tapqan.

Gaz tartw, nöser swı, jol salw

Elordağa gaz tartw boyınşa jumıstar kestege säykes jürgizilwde. Qala basşılığı 1-JEO men 2-JEO-ın gazğa awıstırwğa bayqaw jarïyalağan. 2021 jıldıñ soñına deyin (1 kezektiñ 3-9 gaz jiberw keşenderi boyınşa) Köktal-1, Köktal-2, Oñtüstik-Şığıs jäne Temirjolşılar turğın üy alaptarına kögildir otın beriledi.
Prezïdent bergen tapsırmalardıñ biri – nöser swı kanalïzacïyasın salw. Büginge deyin äkimdik 50-den asa sw basatın jerlerdi anıqtadı. Sonıñ işinde ekewiniñ (Wälïhanov, Baraev köşeleriniñ awdanı: B. Momışulı dañğ. Oqwşılar sarayı awdanı) qurılısı bastalğan. Turan jäne Ulı Dala dañğıldarında kollektorlardı jañalaw jäne tazalaw nısandarın jetildirw jumıstarı jürgiziledi. Üş wçaske boyınşa jobalar 2021 jılı ayaqtaladı. Ötken jılı Logïstïkalıq ortalıq jäne Mıñjıldıq alleyasında eki tazalaw nısanı salındı. Bïıl 6 nısanda qurılıs jalğasadı, sonıñ üşewinde (Tel'man, Üşqoñır, Ş. Qudayberdiulı k-si) ayaqtaw josparlanğan.
Altay Kölginov eki jobanı – Qabanbay batır dañğılına 8 jolaqtı jol salw, Qorğaljın tas jolı men Qabanbay batır men Turan dañğıldarınıñ qïılısınan kölik ayrığın salwdı Ükimet qoldağanın mälimdedi. Bïıl elordada barlığı 100 şaqırım joldar salınıp, jöndeledi. Sonday-aq eki köpirdiñ (Ulı Dala d-nan Esil özenine deyingi jäne Nura-Esil kanalı arqılı) qurılısın ayaqtaw josparlanğan. Budan bölek, Esil özenine Täwelsizdik dañğılı arqılı salınatın üşinşi köpirdiñ qurılısı bastaladı. Qala basşısı birıñğay dïzayn-kod jasaw, qala keñistigin abattandırw, ïesiz qalğan nısandar men jelilerdi kommwnaldıq menşikke ötkizw sïyaqtı Prezïdenttiñ tapsırmaları tolıq orındalğanın jetkizdi.

Abattandırw – udayı nazarda

Memleket basşısı elorda äkiminiñ jumısına oñ bağa berdi. «Jalpı alğanda, elordanı damıtw jumıstarı belsendi jürgizilwde. Sizdiñ memlekettiñ älewmettik sayasatın jürgizwde qolıñız­dan is keletin äkim ekeniñizdi atap aytqım keledi. Turğındarmen, äsirese problemalıq sanattağı adamdarmen kezdesip, mäseleni şeşwdegi ustanımıñızdı oñ bağalaymın. Bul jumıstı odan äri jalğastıra beriñiz» dedi Qasım-Jomart Toqaev. Prezïdent sonday-aq qalanıñ şetkeri aymaqtarın älewmettik, turğın üy jäne kölik ïnfraqurılımımen qamtamasız etw mäselesiniñ «küyip» turğanın ayttı. «Qalanı abattandırw mäselesin ünemi nazarda ustañız! Bul iske awdan äkimderin, jawaptı bir orınbasarıñızdı belsendirek tartıñız. Eger qolaylı maman tabılmasa, Ükimet basşısımen keñesiñiz. Öytkeni, sırttan keletin jandardıñ bäri qalanıñ jaysızdığın körmewi tïis. Bul jerde klïmattıq jağdaylardıñ erekşeligi barın tüsinemin. Alayda, elorda – elimizdiñ aynası ekenin umıtpayıq» dep sözin tüyindedi Prezïdent.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

14 − four =