ەلەنا ابدىحالىقوۆا: قازىر قولدان «جۇلدىز» جاساۋ ترەندتە

0 441

جاقىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيستر­لىگىنىڭ «كارانتيندەگى جۇلدىز» جوباسى اياسىندا بەلگىلى اقىن، ءانشى-كومپوزيتور، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەلەنا ابدىحالىقوۆانىڭ ونلاين سۇحبات-كونتسەرتى ءوتتى. 17 جاسىندا ەل اۋزىندا جۇرگەن «كوزدەرىڭە عاشىقپىن»، وسىدان وتىز جىل بۇرىن «ەسىڭە مەنى العايسىڭ» اندەرىن جازدى. العاشقى تۋىندى ءماتىنىنىڭ اۆتورى كورنەكتى اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت بولسا، مۇزبالاق مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ جىرى ارقاۋ بولعان ەكىنشى ءاندى ءدۇيىم جۇرتقا مارقۇم ءمادينا ەراليەۆا تانىتتى. ەلەنانىڭ ەل اراسىنا تانىمال باسقا دا اندەرى جەتكىلىكتى. «قاراشىق»، «باقىت قۇسى» سىندى بىرنەشە ولەڭدەر مەن اندەر جيناعى جارىق كورگەن ونەرپاز تالاي ايتىس الامانىندا دا ات وزدىرىپ، «سىر سۇلەيلەرىنىڭ جازبا ايتىسى» تاقىرىبىندا عىلىمي اتاعىن قورعادى. ءبىر بويىنا بىرنەشە ونەر توعىستىرعان ونىڭ سۇحبات-كونتسەرتىندە كورەرمەندەر تاراپىنان شىعارماشىلىعى تۋرالى سۇراقتار قويىلدى. ءبىز دە بىرنەشە ساۋال جولدادىق.ديماش – ءححى عاسىردىڭ ۇلكەن ءبىر جاڭالىعى

– مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ «كارانتيندەگى جۇلدىز» جوباسىنا روزا رىمباەۆادان باستاپ، ءبىراز بەلگىلى ءانشى، مۋزىكانتتار قاتىستى. كۇنى كەشە عانا ءوزىڭىز دە بۇل جوبا ارقىلى ونەرسۇيەر قاۋىممەن سىرلاس­تىڭىز. ءبىر اعامىزدىڭ «قازىر اسپانداعى جۇلدىز­داردان جەردەگى جۇلدىز كوپ» دەپ ايتقانى بار ەدى. ءوزىڭىزدى جۇلدىزداردىڭ ساناتىنا جاتقىزاسىز با؟ قازىرگى ءومىر مەن ونەردە ءسىز ءۇشىن ناعىز جۇلدىز كىم؟
– «جۇلدىز» دەپ جۇرت الدىندا جارقىراپ كورىنىپ جۇرگەن سوڭ اتايتىن شىعار. ماعان «جۇلدىز»، «ەركە قىز» دەگەن تەڭەۋلەر ونشا ۇنامايدى. مەن قاراپايىم ونەر ادامىمىن. ءومىرىم دە، تاعدىرىم دا – ونەر. مەنى جۇرتتان ءبولىپ قاراسا، سول ونەر تۇرعىسىنان عانا قاراۋ كەرەك. وكىنىشتىسى، قازىر قولدان «جۇلدىز» جاساۋ ترەندتە عوي. وزدەرىن سولاي سەزىنەتىندەر دە جەتكىلىكتى. مەن «جۇلدىزدىقتان» گورى، جاۋاپكەرشىلىكتى ارتىپ الىپ جۇرەمىن. ءاربىر شىعارمامدى، كونتسەرتتەرىمدى ۋايىمدايمىن.
ومىردە كىمدەر جۇلدىز ەكەنىن بىلمەيمىن، ونەردە ناعىز جۇلدىز – ديماش! ديماشتى بۇكىل الەم تانيدى، ول دۇنيە جۇزىنە قازاقتىڭ اندەرىن ايتقىزىپ ءجۇر. ول ءار ەلدە كونتسەرت بەرگەن سايىن ءوزىم ىشتەي قورقىپ وتىرام. «وسى بالا امان جۇرسە ەكەن، جارقىراپ جۇرسە ەكەن. وعان ەشقانداي ءتىل مەن كوز وتپەسە ەكەن» دەپ تىلەيمىن. كارانتين باستالعاننىڭ وزىندە ىشىمدە «ديماش قايدا ءجۇر ەكەن؟» دەگەن وي ءجۇردى. ديماش – ءححى عاسىردىڭ ۇلكەن ءبىر جاڭالىعى، ادامزاتتىڭ تاريحىندا قالاتىن ادام. اللا وعان ۇزاق عۇمىر بەرسىن!
امىرە، جانار دۇعالوۆا سياقتى وتە تالانتتى ءان­شىلەر دە بار. وسى ازاماتتار ءبىزدىڭ قازاق ونەرىن ولتىرمەيدى جانە سول قىز-جىگىتتەردىڭ رەپەرتۋارىمەن قازاقتىڭ داڭقى الەمگە جايىلادى دەپ ويلايمىن.
– انشىلىك، كومپوزيتور­لىق، اقىندىق تالانتى­ڭىزعا العاش دەم بەرگەن كىم؟
– ەڭ العاشقى جازعان اندەرىمدى ەستىگەن كومپوزيتور يليا جاقانوۆ اعامىز مەنى 1994 جىلى قازاق راديوسىنا شاقىرىپ، سۇحباتتاستى. ءتول تۋىندىلارىمدى جازىپ الدى. ءالى كۇنگە دەيىن بۇل حابار راديونىڭ «التىن قورىندا» ساقتاۋلى. فاريزا اپام (وڭعارسىنوۆا – ا.ق.) رۋحاني ۇستازىم، ءابىش اعام (كەكىلبايۇلى – ا.ق) رۋحاني اكەم بولعانىن بۇكىل حالىق جاقسى بىلەدى دەپ ويلايمىن. بۇل تۋرالى تالاي ايتتىم دا. اقىندىق تالانتىمدى ۇشتاۋعا وسى كىسىلەر سەبەپ بولدى.
– قاي كومپوزيتورلاردى ۇلگى تۇتاسىز؟
– كەشەگى ءابىلاحات ەسپاەۆ­تىڭ، اسەت بەيسەۋوۆتىڭ، ءشامشى قالداياقوۆتىڭ، نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ، سەيدوللا بايتەرەكوۆتىڭ اندەرىن ايتىپ وسكەن ۇرپاقپىز. بۇل اندەر ءالى دە سانامىزدا جاڭعىرىپ تۇرادى. سول كىسىلەردىڭ بارلىعى ماعان ۇلگى. جالپى ءبىزدىڭ قازاقتا ءوزىم ۇلگى تۇتاتىن، ۇلى كومپوزيتورلار دەسەم، قاتە بولمايتىن ادامدار كوپ. ورتامىزداعى كوزى ءتىرى، كەيدە ءوزىمىز قادىرىن ءبىلىپ، كەيدە بىلمەي جۇرگەن ەسكەندىر حاسانعاليەۆ، كەڭەس دۇيسەكەەۆ، تولەگەن مۇحامەدجانوۆ، قۋات شىلدەباەۆ اعالارىمىز بار. اتىراۋدا بولات قوحامانوۆ، قىزىل­وردادا رامازان تايمانوۆ دەيتىن كومپوزيتورلار ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. وسى ازاماتتار ءبىزدىڭ مۋزىكا ونەرىنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان تۇلعالار دەپ ەسەپتەيمىن.

قازىرگى ايتىستان اسەرلەنە المايمىن

– ءبىر بويىڭىزدا بىرنەشە ونەر توعىسادى. اقىنسىز، كومپوزيتورسىز، ءانشىسىز، عالىمدىعىڭىز تاعى بار. دەگەنمەن، جانىڭىزعا قايسىسى جاقىن؟
– ءبىر انانىڭ بىرنەشە بالاسى بولسا، اناسى «اناۋ بالام جاقسى، مىناۋ بالام جامان» دەمەيدى. ماعان بارلىعى جاقىن. ويتكەنى ءبىر-ءبىرىنسىز دامىمايتىن دۇنيە. ويىمدى – جىرىممەن، مۇڭىمدى – انىممەن، زارىمدى – ۇنىممەن جەتكىزەم. مەن كونسەرۆاتوريا بىتىرگەن كاسىبي مۋزىكانت ەمەسپىن. سوندىقتان شامام كەلگەن، ءوزىمنىڭ مۇمكىندىگىم جەتكەن اندەردى عانا ورىندايمىن.
– كەزىندە ايتىس ساحناسىنان دا جارقىراپ كورىندىڭىز. قىرىق جىلعا جۋىق وسى ونەردىڭ وتىمەن كىرىپ، كۇلىمەن شىعىپ جۇرگەن ءجۇرسىن ەرمان «قازىرگى ايتىستىڭ كوركەمدىك دەڭگەيى جوعارىلادى» دەيدى. ءسىزدىڭ كەزىڭىزدەگى ايتىسپەن سالىستىرعاندا قالاي، راسىمەن بۇگىنگى ايتىستا ورلەۋ بار ما؟
– ايتىس – سۋىرىپسالمالىق ونەر. راسىن ايتسام، قازىر ايتىس اقىندارى قانشا تەرەڭنەن تولعاپ، تۇيدەكتەتىپ جاتسا دا اسەرلەنە المايمىن. سۋىرىپسالمالىقتان گورى، نەبىر تەڭەۋ مەن مەتافوراعا قۇرىلعان جاتتاندى، جاساندىلىعى كوپ. ايتىس تابان استىنان سۋىرىپ سالۋىمەن قۇندى. جاتتاندىلىق پەن جاساندىلىق جايلاعان جەردە ادالدىق تا بولمايدى. جۇكەڭ قاي كوركەمدىكتى كورىپ جۇرگەنىن ءوزى بىلەر. ونەر تىڭدارمانعا اسەر ەتۋى كەرەك. قازىرگى ايتىستى اسەرلى دەپ ايتا المايمىن.
– «سىر سۇلەيلەرىنىڭ جازبا ايتىسى» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادىڭىز. مەنىڭشە، قازاق ونەرىندە ءالى جەتە زەرتتەلمەگەن تاقىرىپ وسى جازبا ايتىس بولىپ وتىر. ءسىز قالاي ويلايسىز؟
– زەرتتەلمەگەن تاقىرىپ ەمەس، جازبا ايتىس ونەرى جالپىحالىقتىق سيپات ال­ماي، كەشەۋىلدەپ قالدى دەگەن دۇرىس شىعار. عالىم ماردان بايدىلداەۆ اعامىز كەزىندە وسى سىر بويى جازبا ايتىستارىن جيناقتاپ، ۇلتتىق عىلىم اكادەميا­سىنا تاپسىرعان. سىر ءسۇ­لەيلەرىنىڭ جازبا ايتىس­تارىنىڭ دەنى سوناۋ 1965 جىلى شىققان «ايتىس» جيناعىندا جاريالاندى. عالىم، ۇستاز تەمىرحان تەبەگەنوۆ اعايىمىزدىڭ عىلىمي ەڭبەگى جارىق كوردى. مەن دە وسى تاقىرىپتا عىلىمي ەڭبەك جازدىم. ارينە، زەرتتەلەتىن، ناقتىلاناتىن دۇنيەلەر جەتكىلىكتى عوي.
– جازبا اقىندار مەن ايتىس اقىندارى اراسىندا ايىرما­شىلىق بار ما؟ «ايتىس اقىنىنىڭ ولەڭى­نەن ايتارلىقتاي كوركەمدىك كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق» دەگەن پىكىردى ەستيمىز. بۇل دۇرىس پا؟
– ەكەۋىن سالىستىرۋدىڭ ءوزى – قاتەلىك. ويتكەنى، ەكەۋى – ەكى جانر. ءبىرى – اۋىز ادەبيەتى، ءبىرى – جازبا ادەبيەت. بىراق، ايتىس اۋىز ادەبيەتى سالاسى ەكەن دەپ ونى دامىتپاي، تەرەڭدەتپەي وتىرا المايمىز. ايتىس اقىندارىنىڭ اۋىزدان اۋىزعا تاراپ كەلە جاتقان ۇتىمدى شۋماقتارى، ويلارى جەتەرلىك. جازبا پوەزيا – ناعىز كلاسسيكالىق جانر. كەرىسىنشە، كەيدە جازبا پوەزيا وكىلدەرىندە اۋىزەكىلىك دەڭگەي كورىنىپ جاتادى. بىراق قازاقتىڭ جازبا پوەزياسى وتە تەرەڭ، ساليقالى، بايسالدى دەڭگەيگە كوتەرىلگەن.
قازىر وتە تالانتتى جاس­تار كوپ. مىسالى، اسىلزات ارىستانبەك، تولقىن قابىلشا، باۋىرجان قاراعىز­ۇلى، اقبەرەن ەلگەزەك، تاناگوز تولقىنقىزى، ايجان تاباراققىزى، ءانۋار بيماعامبەت، مەرەي قارت، ماقسات داۋىلباي، اسىلبەك جاڭبىرباي، باقىتگۇل باباش، ءاليا داۋلەتباەۆا. بارلىعىنىڭ دا ولەڭدەرى كەرەمەت، «سەن تۇر، مەن اتايىن» اقىندار. بىراق مەنىڭ جانىما جاقىن اقىن، مىنەز-قۇلقى دا وزىمە ۇقسايتىن – ەرلان ءجۇنىس. ەرلاننىڭ ولەڭىنە كەيىنگى جىلدارى ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن «ساعىنىش-عۇمىر» اتتى ءان دە جازدىم.

ساپالى ءان – جۇرەكتى ءدىر ەتكىزەتىن ءان

– فونوگراممامەن ءان ايتۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى كوپ ايتىلىپ جاتىر. بۇل كەرەك دەپ ويلايسىز با؟ كەرەك بولسا، ونەرگە نە بەرەدى؟ وسىدان كەيىن شىن ونەرپازدىڭ باعاسى ارتا ما؟ جالپى ەلىمىزدە تالانت ءوز دەڭگەيىندە باعالانىپ وتىر ما؟
– «تىيىم سالامىز با، سال­مايمىز با؟» دەپ كوپ سوز­باقتاماي، بىردەن زاڭ­مەن تىيۋ كەرەك. ءان فونوگراممامەن ايتىل­ماسا، ءبىر ءاننىڭ ءسوزىن جاتتاي المايتىن الاياقتار ازايار، بالكىم؟! كىم ءبىلسىن؟! ءوز باسىم، وسى زاڭسىز-اق، ۇلكەن كونتسەرت­تەرىمنىڭ بارلىعىن تەك قانا تابيعي ءوز داۋسىممەن وتكى­زىپ كەلەمىن. وكىنىشتىسى سول، مەنىڭ كونتسەرتتەرىمە مادەنيەت مينيسترلىگى بىردە-ءبىر قول ۇشىن بەرىپ، قامقورلىق جاساعان ەمەس. ءتىپتى، شارۋاسى دا جوق. وسىنداي كوزقاراسپەن ونەر ادامىنىڭ باعاسى ارتادى دەي المايمىن. نەگىزى، مەن ءۇشىن فونوگرامما قورقىنىشتى ەمەس، بۇگىنگى ءان ماتىندە­رىندەگى سوراقىلىق پەن اندەردىڭ دەڭگەيسىزدىگى قورقىنىشتى.
– ءسىز ءۇشىن ساپالى ءاننىڭ بەلگىسى قانداي؟
– ەگەر ءبىر ءاندى ءبىر رەت تىڭداعاندا جۇرەگىڭىز شىمىرلاپ، سونىڭ سازى قۇلاعىڭىزدا قالسا، سول ءاندى ءوز باسىم ناعىز ءان دەپ ەسەپتەيمىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ساپالى ءان – جۇرەكتى ءدىر ەتكىزەتىن ءان.

جەمقورلىق جويىلماي، ۇرپاقتىڭ دا، ۇلتتىڭ دا كوزى اشىلمايدى

– بىلتىر «مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. ءوزىڭىز كەزىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە جۇمىس ىستەدىڭىز، ۇستاز بەدەلى تۋرالى نە ويلايسىز؟
– بۇرىنعى قازاق بالاسىن مۇعا­لىمگە «ەتى – سەنىكى، سۇيەگى – مەنىكى» دەپ تابىستاعان. وسى كارانتين ۇستازداردىڭ دا قادىرىن بىلگىزدى عوي دەپ ويلايمىن. تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتتان باستاپ ۇستازداردىڭ قادىرلى بولۋىنا مۇمكىندىكتەر از ەدى. ونىڭ بارلىعى – ايلىق-جالاقىنىڭ ءتو­مەندىگىنەن، جۇكتەمەنىڭ كوپتىگىنەن، ءبىلىم سالاسىنداعى كوررۋپتسيانىڭ ارتۋىنان. جەمقورلىق مەك­تەپ پارتاسىنان اسىپ، بالا­باقشا كەرەۋەتتەرىنە دەيىن جەتكەن ەلدە كىمنىڭ قادىرى بولماق؟ ءبىلىم سالاسىنداعى جەمقورلىق جويىلماي ۇرپاقتىڭ دا، ۇلتتىڭ دا كوزى اشىلمايدى. قانداي زاڭ قابىلدانسا دا، بوس اۋرەشىلىك بولادى.
– كەزىندە مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەدىڭىز. شىعارماشىلىعىڭىزعا سونىڭ پايداسى ءتيدى مە؟
– مەملەكەت قىزمەتشىلەر جاي ادامدار ەمەس. ولار بەلگىلى ءبىر رە­جيمگە، بەلگىلى ءبىر ءتار­تىپكە باعى­نادى. مەم­­لەكەتتىك قىز­مەت ۇلكەن جاۋاپكەرشى­لىكتى قاجەت ەتەدى. شىعار­ما­شى­لى­عىمداعى جاۋاپ­-
كەرشىلىككە سول مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەنىمدە ۇيرەندىم دەپ ويلايمىن. وعان ەشقاشان وكىنبەيمىن.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا «باس­قا ءبىر ەلگە كوشىپ كەتكىم كەلەدى» دەپسىز. نەگە؟
– «تەپ-تەگىس الارمان جۇرتتان» شارشادىم.
– الداعى ۋاقىتتا شى­عار­ما­شىلى­عىڭىزدان قانداي جاڭالىق كۇتە­مىز؟ پوەزيالىق تۋىندىلارىڭىزدىڭ باسىن قوسىپ، ۇلكەن جيناق شى­عارۋ جوس­پارىڭىزدا بار ما؟
– كارانتين الدىندا «مەنىڭ جالعىز جۇلدىزىم» اتتى جىر جيناعىمدى دايىنداي باستاعانمىن. بىراق ەلدە توتەنشە جاعدايدىڭ جاريالانۋىنا بايلانىس­تى، بۇل جۇمىس ءسال توق­تاپ قالدى. كۇندە ءان جازبايمىن. ەكى-ءۇش جىلدا ءبىر اندەر تۋىپ جاتادى. ولەڭدە دە سولاي. بۇرقىراتىپ جازاتىن ادامداردىڭ قاتارىنان ەمەسپىن. ءوزىم اندەرىمدى ابدەن سارالاپ، جۇرەگىمنەن وتكىزىپ، جۇبانىش جەكسەنۇلى، داۋرەن سەيىتجانوۆ، اسەت ماساباەۆ، ارايلىم ىبىراەۆا سياقتى دوستارىما تىڭداتامىن. وسى دوستارىم جاڭا ءان تۋرالى نە ايتادى، سول بولادى. «جارايدى» دەسە، جارىققا شىعادى، «جارامايدى» دەپ ايتسا، شىققان ورنىندا قالادى.

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

9 + 2 =