El damwınıñ temirqazığı

0 92

Elimizdiñ damw kögindegi temirqazığı – «Qazaqstan 2030» bağdarlaması qabıldanğanına da 15 jıldan astı. Osı az ğana jıldıñ işinde Qazaqstan 15 emes, 150 jılda qol jete bermeytin uzaq joldı jürip ötti. Bağdarlamada körsetilgen talay mejelerdi merziminen burın bağındırdı. Aytwlı qujatta Qazaqstannıñ damwına qajetti san tarmaqtı salalardıñ ärqaysısı jiliktelip, ärqaysısınıñ barar bağıtı men alar aswı naqtı körsetilgen.

≪Qazaqstan 2030≫ bağdarlamasında Qazaqstannıñ sırtqı sayasattağı basımdıqtarı da ayqın körsetildi. Ol älemniñ barlıq elderimen tatw qatınastar ornatwdı, irgeles körşi memlekettermen ağayın elderdey janaşırlıq qatınas qurw, ekonomïkalıq turğıdan da, sayasï jağınan da qanday da bir elge täweldi bolmawdı qarastıratın köpvektorlı sayasat ustanw sırtqı sayasattıñ negizgi bağdarı retinde ayqındaldı.

Eldiñ ulttıq qawipsizdigi eşkimniñ qoltığına barıp tığılmaytın, alayda bölingendi böri jeytin mına zamanda ıqpaldastıq ürdisinsiz alısqa uzamaytınımızdı jaqsı tüsinetin qadamdarğa ıñğaylastırıldı. ≪Qazaqstan 2030≫da ıqpaldastıq degen söz älem elderimen özara tïimdi ıntımaqtastıq ornatw degen mağınada keñ awqımğa ïe boldı. Bul rette Elbası Nursultan Nazarbaev AQŞ, Resey, Qıtay, Ewropalıq Odaq sekildi alpawıt äriptesterge qarata ≪ustanımdardıñ täwelsizdigin saqtay otırıp, özara müddelerdi qabıstırw arqılı alğa umtılw≫ qajettigi jöninde ïşara bildirdi.

Qazaqstannıñ şın mänindegi köpvektorlı sayasatı az ğana waqıttıñ işinde köptegen strategïyalıq mañızı bar salalar boyınşa özine qatıstı ıqpaldastıq ürdisin qalıptastırwğa mümkindik berdi, nätïjesinde Qazaqstan Şanhay Intımaqtastıq Uyımı, Azïyadağı özara senim jäne is-qïmıl jönindegi keñes, Ewrazïya Ekonomïkalıq Qoğamdastığı sekildi ıqpaldastıq uyımdarınıñ jüregine aynaldı. Ulttıq qawipsizdik pen işki sayasï turaqtılıq jäne tutas qoğamnıñ ortaq maqsattarğa jumıla umtılwı – burınğı keñestik keñistiktegi Qazaqstannan basqa birde-bir memleket tolığımen qol jetkize almay otırğan, bärine alınbas qamalday köringen damwdıñ bastı şarttarınıñ biri. Elbası Nursultan Nazarbaev osınaw strategïyalıq maqsattı HHİ ğasırdıñ memleketi –jaña turpattı Qazaqstandı qurw isimen böle-jara qarawdıñ mümkin emestigin bek tüsindi. ≪Qazaqstan 2030≫-daelimizdiñ işki qaramaqay-şılıqtar men qaqtığıstardan aman ötkeni, bul aldağı damwdıñ eñ bastı kepili bolğandıqtan, aldağı waqıtta da osı qundılıqtı közdiñ qaraşığınday saqtay bilw qajettigi aytıldı. Rasında da, Qazaqstan ultaralıq qatınastardı keşendi türde qarastırıp, eşkimdi zardap şektirmey, eşkimge qağajw körsetpeytin durıs joldı taba bildi. Ras, köp rette Qazaqstan awmağındağı tatwlıq pen turaqtılıq eldiñ ïesi – qazaq halqınıñ sabır salïqalılığı men şıdamdılığınıñ arqasında mümkin bolıp kele jatır. Degenmen, qazaq halqına basqa ulttardıñ sıylastıqpen qarap, äri barlıq ult ökilderiniñ özara tüsinistikte ğumır keşwine eşbir memlekettiñ täjirïbesinde burınsoñdı bolmağan, älemde teñdesi joq qoğamdıq ïnstïtwt – Qazaqstan halqı Assambleyası da öziniñ zor septigin tïgizip otırğanı şındıq.

Qazaqstan Halqı Assambleyası memlekettiñ eldegi ultaralıq tatwlıqtı barlıq ult ökilderiniñ pikirleri men payımdarın eskere otırıp, ortaq şeşwge ıqılastı ekenin körsetti. Assambleyanıñ qurılwınıñ özi Qazaqstanda turatın sanı az bolsa da, köp bolsa da kez kelgen ult ökiliniñ özin qoğamdıq ürdisterden şet qalmay, barşa ïgilikterdiñ ortasında bolarına senimin nığayttı. Söytip, qazağın da, qazaq emesin de ortaq otanı – Qazaqstandı süyetin şınayı patrïottıqqa tärbïeledi.

Äri Assambleya ultaralıq qatınastar salasındağı memlekettik sayasattı ïnstïtwcïonaldı türde damıtwğa jol aştı. Keyinirek Qazaqstan Halqı Assambleyasına Konstïtwcïyalıq märtebe berilwi, assambleya müşelerine eldiñ eñ joğarğı ökilettik organı – Parlamentke öz müşelerin joldawına mümkindik jasalwı uyımnıñ märtebesin arttırıp qana qoyğan joq, Qazaqstanda qabıldanatın kez kelgen zañnıñ ultaralıq tatwlıqqa salqının tïgizbeytinine senimdi arttırıp, eldiñ tınıştığın burınğısınan da bekite tüsti.

Ötken 15 jılda elimiz ≪Qazaqstan 2030≫ bağdarlamasın jüzege asırw jolında tolağay tabıstarğa qol jetkizdi. Tipti, satılı türde jetw közdelgen köptegen körsetkişter boyınşa elimiz josparlanğan mejeden äldeqayda ozıp bara jatır. Qazaqstannıñ ekonomïkası qarqınmen ösip, halıqtıñ äl-awqatı jaqsara tüswde. Qazirdiñ özinde bul körsetkişter boyınşa Qazaqstan Şığıs Ewropa elderiniñ deñgeyine jetti. Tipti, olardıñ birqatarı dağdarıstıñ şılawına şırmalıp jatqanda, biz senimmen alğa ayaq basıp baramız. Al, osıdan nebäri onşaqtı jıl burın olarmen bizdiñ aramız, ayırmaşılığımız jer men köktey bolatın.

Endi elimizdiñ aldında memlekettiñ bäsekelik qabiletin barınşa arttırıp, älemdik qoğamdastıqtıñ ïndwstrïyaldıq küşin bastawşılardıñ qatarına qosılw mindeti tur. Osıdan 6 jıl burın memleket basşısı Nursultan Nazarbaev ≪Qazaqstannıñ bäsekege qabiletti elw eldiñ qatarına qosılw strategïyasın≫ jarïyalap, elimizdiñ aldına tıñ-mejeler qoyıp, aldağı ortamerzimdi mindetterdi belgilegen edi. Ol qujat boyınşa Qazaqstan sayasï älewmettik jañğırwdıñ jaña belesiniñ tabaldırığında turdı. Elbasınıñ payımınşa, tek şïkizat salasınıñ tabıstarına qanağat tutıp otırmaytın, eñ soñğı ülgidegi tehnologïyalarğa süyengen zamanawï, bäsekege qabiletti jäne aşıq narıqtıq ekonomïka ğana güldengen, qarqındı damwşı qoğamnıñ berik tuğırı bola aladı.

Osı strategïyanıñ ayasında Qazaqstanıñ orta merzimdik josparı jasalıp, onıñ basım bağıttarı ayqındaldı. Ol basımdıqtardıñ qatarında Qazaqstannıñ älemdik ekonomïkamen tığız ıqpaldastıqqa tüswi, halıqaralıq mañızı bar serpindi jobalardı jüzege asırwı, ïndwstrïyaldı damwı, älemdik narıqta bäsekege qabiletti tawarlar men qızmetter şığarwı, Qazaqstannıñ aymaqtıq jäne halıqaralıq ekonomïkalıq birlestikter men qawımdastıqqa belsene qatıswı arqılı älemdik ekonomïkamen barınşa ıqpaldaswı, eldiñ halıqaralıq narıqtağı bäsekelik qabiletin nığaytıp, ekonomïkasın jañğırta tüswdiñ qosımşa tetigi retinde Dünïejüzilik sawda uyımına enwi, eksporttıq-ïmporttıq nesïe jüyesin damıtwdı memlekettiñ qoldawı, Qazaqstannıñ jaña tehnologïyalardı jasaytın jäne onı damıtatın halıqaralıq kompanïyalarğa qurıltayşı retinde qatıswı, zïyatkerlik menşik quqıqtarımen qorğalğan önimderdi şığarwğa jağday jasawı, eñ joğarğı älemdik talaptarğa say keletin akademïyalıq ortalıqtar men oqw orındarın qurwı, zamanawï jäne bäsekege qabiletti köliktik-kommwnïkacïyalıq ïnfraqurılımdı damıtwı, tabïğat reswrstarın paydalanwdıñ aşıq sayasatın jüzege asırwı, Almatı qalasın asa iri aymaqtıq qarjı jäne iskerlik belsendilik ortalığına aynaldırwı sekildi mäseleler boldı.

Qazaqstannıñ mıqtı bank jüyesi men qarqındı ekonomïkalıq ösimi onıñ Ortalıq Azïyadağı basqa da memleketterge qırwar qarjı quyıp, ïnvestïcïya salwına mümkindik beredi. Bul arqılı Qazaqstan tek TMD awmağındağı ıqpaldastıq ürdisiniñ ğana emes, jalpı Ortalıq Azïya aymağınıñ ekonomïkalıq damwınıñ negizgi qozğawşı küşi bolıp otır.

≪Qazaqstan 2030≫ bağdarlamasın birtindep, satılı türde jüzege asırw eldiñ äri qaray turaqtı damwına bastı kepildikke aynaldı. Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ özi atap ötkendey ≪bizdiñ qazirgiden de qarqındı damwğa tolıq mümkindigimiz bar jäne biz osınaw tarïhï mümkindikti qalt jibermeymiz. Ol üşin Qazaqstandı jedel türde jan-jaqtı jañğırtw jolın tañdap aldıq. Bul – bolaşaq damwğa qajetti birden-bir durıs jol. Biz Qazaqstan men barşa Qazaqstan halqınıñ zamanawï älemdegi ornın nıqtay tüsw üşin, äl-awqatımızdı jaqsartıp, eldiñ külli halqınıñ tirşilik deñgeyin qazirgisinen de kötere tüsw üşin sırtqı narıqqa da şığıp, onda nıq ornığwımız kerek. Ol üşin Qazaqstannıñ jäne tutas aymaqtıñ qazirgi qawqarın qaperge ala otırıp, älemniñ aldıñğı qatarlı memleketteriniñ jetistikterin qwıp jetwge qajetti eki şaranı qolğa alwımız kerek. Birinşiden, qazirdiñ özinde belgili bir tabıstarğa qol jetkizgen salalardı jañğırtw qarqının jedeldetwimiz, ekinşiden, sonday jañğırw ürdisin ekonomïka men älewmettik ömirdiñ barlıq salalarına engizwimiz qajet≫.

≪Qazaqstan 2030≫ bağdarlamasınıñ birinşi onjıldığın qorıtındılay otırıp, el ağaları onıñ bastı nätïjesi retinde birqatar memlekettik bağdarlamalardıñ arqasında, atap aytqanda, ekonomïkanı ärtaraptandırw, damw ïnstïtwttarı men memlekettik holdïngterdi, älewmettik-käsipkerlik korporacïyalar men ulttıq qordı qurwdıñ nätïjesinde qol jetken makroekonomïkalıq turaqtılıqtı atap ötti.

Bügingi tañda Qazaqstan aldına eldiñ jalpı bäsekelik qabiletin arttırw, ulttıq turmıs standarttarın qalıptastırw jäne damığan memleketterdiñ qatarına qosılw sekildi jaña mindetter qoyıp otır.

Tüptep kelgende, ≪Qazaqstan 2030≫ bağ-darlamasın jüzege asırw eldiñ joğarı deñgeydegi äl-awqatın qalıptastıradı. Eñ bastısı, memleket osı jetken jetistikterine toqmeyilsip, toqırap qalmaq emes. Elbası aytqanday, damwdıñ kelesi kezeñinde qazaq eli bügingi tañdağı bizden de joğarı damığan memleketterdiñ öz aldarına qoyıp otırğan maqsattarı sekildi bïik mejelerdi bağındırwı tïis. Atap aytqanda, damwdıñ jaña tehnologïyalıq deñgeyine ötw, tirşilik qalıbınıñ jaña körsetkişterin bağındırw, zamanawï ğılımï bazanı damıtw, asa kürdeli ekologïyalıq tüytkilderdiñ tüyinin tarqatw jäne Qazaqstannıñ älemdik narıqqa joğarğı tehnologïyalı önimder men qızmetterdi usınwşığa aynalwı sekildi mindetter aldımızda tur.

Qazaqstan täwelsizdigin alğannan bergi 20 jıl tarïh turğısınan alğanda qas qağımdıq qana sät ekenin söz basında ayttıq. Ol tipti tutas memleketti aytpağannıñ özinde bir ğana adamnıñ ğumırımen ölşegende de onıñ tulğalıq bolmısı endi ğana qalıptasatın, eseyip, ömirlik täjirïbeni endi ğana jïnaqtay bastaytın şağı. Sondıqtan da, osıdan nebäri 20 jıldan astam waqıt burın täwelsizdigin jarïyalağan, özi artta qalğan meşew memlekettiñ bügingi jetken jetistikteri sırttan qarap otırğan sınşı-sarapşılardıñ tañdayların eriksiz qaqtıradı.

Qazaqstan Respwblïkası az ğana jıldıñ işinde ≪memlekettik tabıstıñ≫ şınayı nışanına aynaldı. Bul tabıstarğa Elbası, Qazaqstannıñ Tuñğış Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ jeke basınıñ, sonday-aq onıñ ≪Qazaqstan 2030≫ bağdarlamasınıñ qosqan ülesine bağa berwdiñ özi mümkin emes. Al, bağa berile qalsa ol ≪ölşewsiz≫ degen jalğız awız sözben sïpattaları anıq.

Qazaqstan halqınıñ eñ qïın kezeñderde sözsiz köşbasşınıñ mañına toptasıp, bir atanıñ balalarınday bir jağadan bas, bir jeñnen qol şığarwı, eñ bastı strategïyalıq maqsattardı ayqındaytın jawaptı sätterde Elbasına bar qoldawın ayamay, janınan tabılwı, odan keyin közdegen maqsattarğa umtılw barısında esepsiz ter tögip, tınımsız eñbek etwi Qazaqstannıñ osı az ğana jılda eren tabıstarğa jetwiniñ bastı kilti boldı.

Ğalım QOJABEKOV

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

sixteen + 4 =