دوساي كەنجەتاي، پروفەسسور: يماندىلىق – جۇرەكتە، باقىت – ءوز ەلىڭدە

0 145

بۇگىنگى تاڭدا يسلام الەمىنىڭ شاڭىراعىن شايقالتىپ، ادامزات قوعامىنا قاۋىپ توندىرگەن سيرياداعى «يسلام مەملەكەتى» اتالعان دايش تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ ارەكەتتەرى  الەم جۇرتشىلىعىن الاڭداتىپ وتىرعانى ءمالىم. وسى تاقىرىپتا تەولوگ-عالىم، ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دوساي كەنجەتاي ءوز قوزقاراسىن ءبىلدىردى.

– سيرياداعى سودىرلاردىڭ «يسلام مەملەكەتى» دەگەن لاڭى جاھاندىق كۇشتەردىڭ بۇگىنگى ەڭ ىقپالدى جوباسى بولىپ وتىر. باتىس وريەنتاليزمىنىڭ تاريحىن اقتارىپ وتىرىپ، ەدۋارد ءسايدتىڭ شاريعات نەگىزىندەگى يسلام مەملەكەتىن قۇرۋ يدەياسىن باتىستىق رەسپۋبليكالىق جۇيەگە قارسى وپپوزيتسيالىق اگرەسسيالىق سانانى مۇسىلماندارعا ەگۋمەن ازىقتاندىرىپ وتىرۋ باستى ساياسي ويىن ەكەنىن كورۋگە بولادى. جالپى، جاھاندىق تەپە-تەڭدىك  قاراما-قايشىلىقتاردان تۇرۋى ءتيىس دەگەن ۇستانىم، بۇل – حريستياندىق ساياسي ورتالىقتارعا ءتان تۇسىنىك. ال يسلام وركەنيەتىنىڭ تەورەتيكتەرىنەن يبن حالدۋن، «قالا مەن دالا» (حادرا ۋا ۋاديۋ) اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك تەورياسىن تابيعي ۇيلەسىم رەتىندە كورسەتىپتى. قازىرگى جاھاندىق ساياسات تا باتىستى – «قالا»، شىعىستى (مۇسىلمان الەمى) «دالا» رەتىندە تانىپ، تابيعي ديالەكتيكا رەتىندە قاراستىرۋىن جالعاستىرىپ كەلەدى. سەبەبى، باتىس پەن شىعىس ديالەكتيكاسى ساياسي ويىندارىندا مۇسىلمان الەمى تۇراقسىزدىق پەن قارجى قۇرالى رەتىندە ورىن الىپ كەلەدى.  وسى عالامشارداعى، ءفاني دۇنيەدەگى ديالەكتيكالىق ورتا، اقشا تابۋ، اقشا شاشۋ، مۇسىلمان قانىمەن، باسقالاردى يسلاموفوبيامەن ۇركىتىپ، دەگەنىنە كوندىرىپ، الەمدى ۋىسىنا ۇستاپ وتىرۋ – نەگىزى كەرەمەت جاھاندىق ساياسي ورتالىقتاندىرىلعان جۇيە. بۇل جۇيەگە مۇسىلمانداردى ورتالىقسىزداندىرۋ، ىدىراتۋ، ساناسىن تۇمشالاۋ، تەك اشۋى مەن ىزاسىن تۋعىزىپ،اگرەسسياسىنا جوعارى تەحنولوگيالىق قارۋ ارقىلى جاۋاپ بەرۋ، مۇسىلمانداردى ءوزارا قىرقىستىرىپ مال تابۋ – ادامزاتتىڭ ادامدىقتان الشاقتاۋى. ارماگەدون تەورياسىنىڭ پراكتيكاداعى تراەكتورياسى – ادام ادامنىڭ قاسقىرى. مۇندايدا ءدىن دە ەشتەڭە ىستەي المايدى. سەبەبى، بۇل – تەولوگيانىڭ كريزيسى. ەندى تەك مۇسىلماندار ءۇشىن عانا ەمەس، جالپى الەم ءۇشىن اللاعا تاۋەكەل ەتۋ عانا قالادى.

فوتو6
– قازاق جاستارىنىڭ سودىرلار قاتارىنا قوسىلىپ، قولدارىنا قارۋ الۋىن ۇلتقا تونگەن قاۋىپ دەۋگە ابدەن بولادى. وسى كەلەڭسىزدىكتىڭ سەبەپ-سالدارى، ساياسي استارى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– قازىر سيرياداعى سودىرلاردىڭ مەتودولوگياسىندا اقىل ەمەس، تەك ناقىلداعى بۇيرىقتاردى ورىنداۋ سياقتى تاۋەكەلشىلدىك ۇستانىمى قالدى. بۇل ادام قۇندىلىعىن ۇمىتىپ، تەك قانا ولىمگە، جيحادقا، شاحيدتىككە باعىتتالعان يدەولوگيانى كورىكتەپ جاتىر. وسى قۇبىلىستان تىس قالماعان قازاق جاستارى دا «دالەلىڭ بار ما؟» دەگەن سۇراقتار توڭىرەگىندە ناقىلدى عانا تانۋ، ءوزىن ۇمىتىپ، جاتتانۋ ۇدەرىسىن باسىنان وتكەرۋدە. دالەل ىزدەۋ – جاقسى قۇبىلىس. سەبەبى، ادام رۋحىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن مازالاعان سۇراقتارعا جاۋاپ الۋ، قاناعات تابۋ، ءۋاجدى تۇجىرىمعا كەلۋ شارت. دەگەنمەن، «دالەلدىڭ جوقتىعى، سول جوقتىڭ دالەلى ەمەس». ەگەر دالەل جوق دەپ وتىرسا، مۇسىلماندار تاريح بويى قۇراننان، سوسىن سۇننەتتەن، يجمادان، سوسىن قياستان دالەل جاۋاپ ىزدەپ اۋرە بولماس ەدى. قالا بەردى، ءمازھابتار، فيكح، كالام مەكتەپتەرى قالىپتاسپاعان بولار ەدى. بۇلار – مۇسىلمانداردىڭ بۇگىنگە دەيىنگى ءدىني تاجىريبەسى…
اقيقاتتى اللامەن، اداممەن، ءتاجىري­بەمەن، ناقىلمەن سالىستىرىپ وتىرۋ – ادامنىڭ تابيعاتىندا بار قۇبىلىس. وسىلاردىڭ ىشىندە اقيقاتتى اللامەن سالىستىرىپ، وزدەرىن كىشكەنتاي عانا اينا رەتىندە تانىتاتىندار بولعان. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى ياسساۋي بابامىز بىلاي دەيدى: «اللا مەن ادام اراسىنداعى بايلانىستا امبەباپ ناتيجەلەرگە جەتۋ مۇمكىن ەمەس. وسى شىندىق دەگەن تانىمنىڭ ءبىر بۇرىشىن عانا جارىقتاندىرىپ الساق، قانەكي. اقيقاتتىڭ ءبىر بۇرىشى سەنىڭ جۇرەگىڭنەن وتەدى. سەن دە ءبىر ايناسىڭ، ءاربىر ادام – اينا. ادام سول اينادان اقيقاتتىڭ ءبىر بۇرىشىن عانا «كارە» الادى. وندا دا كوكىرەك كوزى اشىلسا. ال اللانىڭ اقيقاتىن تۇتاس كوردىم دەۋ – ناعىز ناداندىق. سەبەبى، ول – جاراتۋشى، سەن – جاراتىلعانسىڭ، ول شەكسىز، سەن ءفانيسىڭ، شەكتەۋلىسىڭ، ول كەمەل، سەن نۇقسانسىڭ، مىنە، اقيقاتپەن ءوزىڭدى وسىلاي سالىستىرىپ قاراي الساڭ، جاحيل ەكەنىڭدى سەزىنە تۇسەسىڭ» دەيدى. سول جۇرەگىڭە اللا اقىل، جان بەردى امانات قىلىپ. سوندىقتان سەن اقىلدىسىڭ، بىراق ادام «اقيقاتتى تۇتاس تانىدىم، اللا وسى، اقيقات وسى» دەپ ايقايلاۋ – اقىلدى ادامدى نادان قىلىپ كورسەتەتىن ولشەم.

فوتو2
دايش سودىرلارىنىڭ بۇگىنگى ۇستانىمى اقيقاتتى تەك وزدەرى عانا تانىپ، تۇسىنگەندەي، الەمگە يسلام جولىن قايتا جاساپ جاتقانداي ناسيحاتتاۋ ەكەندىگى ءمالىم. بىلەسىزدەر، ۇلىبريتانيالىق باسىلىم «يسلام مەملەكەتى» ۋلترا-راديكال ءدىني ۇيىمى تاراتتى» دەپ سيپاتتالعان قازاق تىلىندە كامەلەتكە تولماعان جاس بالالار تۇسكەن بەينەجازبا جاريالادى. ورىمدەي جاستاردى وسىلاي جاريالاۋى ولاردىڭ قازاقستانعا دەگەن كوزقاراسى مەن باعالاۋىنىڭ ەڭ تومەنگى دارەجەسى ەكەندىگىن بايقاۋعا بولادى. ولار قازاق ەلى ءدىن جاعىنان ەڭ ساۋاتسىز ەل دەپ قاراعانىنىڭ كورىنىسى. ايتپەسە، ىقپالدى ۆيدەو جاس بالالاردى ەمەس، ول جەردەگى يدەولوگيالىق نەگىزدەرمەن كەلۋى كەرەك ەدى. بۇل جەردە ساۋاتسىز قازاقتىڭ جاستارىن ۇلكەن جاھاندىق جوبانىڭ قۇرالى رەتىندە عانا ۇستاپ وتىرعاندىعىن كورسەتەدى. سول سياقتى، سودىرلاردىڭ «ءال-حايات» اتتى مەديا ورتالىعى دايارلاعان بەينەجازبادا ادامدار ارابشا جانە قازاقشا سويلەيدى. ءۇش قاتار سۋبتيترلەردىڭ ءبىرى اعىلشىن تىلىندە جازىلعان. باسىلىمنىڭ سيپاتتاۋىنشا، بەينەماتەريالدىڭ تولىق نۇسقاسىنىڭ باسىندا «حيجرا جاساپ، اللاعا ورالعان قازاقستاندىق باۋىرلار» دەپ سيپاتتالاتىن ءبىر توپ ادام كورسەتىلەدى. نەگىزىنەن، اللاعا ورالۋدىڭ مەكەنى سيريا ەمەس، ول اركىمنىڭ جۇرەگىندە، ساناسىندا، تانىمىندا، ءوز ەلىندە بولاتىندىعىنا وي جۇگىرتپەگەن كەز كەلگەن مۇسىلمان وسى تۇزاقتىڭ قۇربانى بولا بەرەدى.
ال ءۇزىندى ۆيدەودا ءوزى سياقتى اسكەري فورما كيگەن قاتارلاستارىنىڭ الدىندا شامامەن باستاۋىش سىنىپ جاسىنداعى بالا كالاشنيكوۆ اۆتوماتىن جىلدام قۇراستىرىپ، نىسانا كوزدەيدى. ودان كادر سىرتىنداعى ادام قازاقشا: «اتىڭ كىم؟ قاي جاقتان كەلدىڭ؟ قايدا تۇراسىڭ؟ وسكەندە كىم بولاسىڭ؟» دەگەن سۇراقتار قويادى. ول: «(اتىم) ابدۋللا. قازاقستاننان (كەلدىم). يسلام حاليفاتىندا (تۇرام). وسكەندە، كاپىرلەر، سەندەردى باۋىزدايتىن مۋدجاھيد بولام» دەپ جاۋاپ بەرەدى. مىنە، ناعىز «يسلاموفوبيا»، مۇسىلماندى، قازاقتى باستى قۇندىلىعى رۋحاني تىرەگى يسلامنان بەزدىرۋ دەگەنىمىز وسى. كالاشنيكوۆ اۆتوماتى – سيمۆول رەتىندە، ۋاححابيستەردىڭ قارۋى. ولارعا بۇدان ارتىق قارۋ بەرىلمەيدى دە. ءبىرىنىڭ ەتىن ءبىرى جەسىن، ءبىرىنىڭ قانىن ءبىرى توكسىن دەپ بەرىلەدى. مۇسىلماندى مۇسىلمانعا ايداپ سالۋ تاكتيكاسى.
– بىلتىر «جيھاد» قىلۋ  ماقساتىندا ەلىمىزدەن كەتكەن 150 وتباسى تۋرالى ۆيدەو ءالى ەسىمىزدە. مۇنىڭ ارتىنشا قازاقستاندىقتاردىڭ سيريا مەن يراكتاعى قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسىپ جاتقانىن راستايتىن جانە بىرنەشە ۆيدەو ينتەرنەتتە دۇركىن-دۇركىن جاريالاندى. ودان كەيىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى (ۇقك) دايش ەكسترەميستىك ۇيىمىنا قوسىلعان قازاقستان ازاماتتارىنىڭ سانى 300-دەن اسقانىن حابارلادى. وسىنداي جاريالانىمدار دا ءبىر تۇيتكىلدىڭ شەتىن تارقاتاتىن سىڭايلى…
– ءيا، بۇل جارنامالار قازاقستاننىڭ ىشكى، سىرتقى ساياساتقا تارتىلۋىن، سوسىن، ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىنا سىنا قاعۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. قازاق «ىشتەن شىققان جاۋ جامان» دەيدى، ياعني، ءوز باۋىرلارىڭدى قارسى ديالەكتيكالىق جاققا شىعارىپ، قازاقتى جىككە ءبولىپ، ەكى لاگەردە شابىستىرىپ قويۋ، يسلامدى باتىستىق جوبالارعا قولدانۋ، تاۋەلسىز ەلدىڭ زايىرلىلىق ۇستانىمىنا قارسى، ەلدىڭ ەرتەڭى مەن باياندىلىعىنا قارسى كۇش قالىپتاستىرۋ – ارانداتۋ ارەكەتى. ال يسلامنىڭ ساياسيلانۋى دەگەنىمىز – باتىستىق شابلونعا قارسى (قۇقىق مەملەكەتتىك قۇرىلىم، مورال، ورتالىقتانۋ جاھاندانۋ، تەحني­كا­لىق وركەنيەت، ۆاتيكان ساياساتىنا) رەۆوليۋ­تسيالىق نارازىلىققا يسلامدى قۇرال قىلىپ، يدەولوگيالىق نەگىز رەتىندە الىپ، جالاڭ قولمەن «يسلاموفوبياعا»، ياعني، باتىستىق جوباعا جەم بولۋ دەگەن ءسوز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

سۇحباتتاسقان جايىق ناعىماش

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

5 × four =