BİRJOLĞI ÖTEMAQI TÖLENEDİ

0 160

1332837129_semipalatinskiy-poligon

Qırıq jıldan astam waqıt qazaq dalasın wlağan Semey yadrolıq polïgonındağı jarılıs­tardan jartı mïllïon adam zardap şekti. Polïgon jabılğannan keyin radïacïyalıq awmaqta turğan jäne turıp jatqan azamattarğa birjolğı ötemaqı belgilendi. Osınıñ jayın Astana qalası Jumıspen qamtw jäne älewmettik bağdarlamalar basqarması basşısınıñ mindetin atqarwşı Läzzat Äbwova tüsindiredi.

– Ötemaqı belgilewdiñ zañdıq tetikteri qanday?

– Semey yadrolıq polïgonı Elbası Jarlığımen 1991 jıl­dıñ 29 tamızında jabıl­ğanı belgili. Sodan 1992 jıldıñ 18 jeltoqsanında «Semey yadrolıq sınaq polïgo­nın­dağı yadrolıq sınaq­tar­dıñ saldarınan zardap şekken azamattardı älewmettik qorğaw twralı» Qazaqstan Respwblïkasınıñ Zañı şıqtı. Onıñ 12-babında ötemaqı twralı aytıladı.

– Ötemaqı mölşerine naq­tıraq toqtalsañız.

– Radïacïyalıq qawipti aymaq­tar­dıñ özi – tötenşe, eñ joğarı, joğarı, eñ tömengisi bolıp bölinedi. Sonımen birge jeñildikti älewmettik-ekonomï­ka­lıq märtebesi bar aymaq boyınşa ötemaqı tölenedi. Sonday-aq, ötemaqı mölşerine belgili bir jıldar kezeñi de äser etedi. Ayta keteyik, ärbir jıl üşin tölenetin aylıq eseptik körsetkiştiñ mölşeri bar. Mäselen, tötenşe radïacïyalıq qawipti aymaqta 1949-1965 jıldar kezeñinde turğandarğa ärbir jıl üşin 5,23 aylıq eseptik körsetkiş jäne 1965-1990 jıldar kezeñinde turğandarğa ärbir jıl üşin 1,05 aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde tölenedi.

Osılay tüsindire bersek, eñ joğarı radïacïyalıq qawipti aymaqta1949-1965 jıldarı turğandarğa 2,62 AEK, al, 1966-1990 jıldar üşin 1,05 AEK beriledi. Joğarısına 1949-1965 jıldarğa 1,57 AEK, 1966-1990 jıldar boyınşa 0,79 AEK tölenedi. Eñ tömengisine 1949-1965 jıldar üşin 1,05 AEK jäne 1966-1990 jıldarğa 0,52 AEK mölşeri qarastırılğan. Jeñildikti älewmettik-ekonomïkalıq märtebesi bar aymaq boyınşa 1949-1990 jıldarğa 0,26 aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde birjolğı ötemaqı tölenedi.

– Polïgonnan zardap şekkender tağı qanday quqıq­tarğa ïe?

– Biz keltirgen Zañnıñ 13-babına säykes olar zeynetaqığa qosımşa aqı jäne qosımşa eñbekaqı alwına boladı. Sonımen birge polïgon aymağında turıp jatqandar jıl sayın aqısı tölenetin qosımşa demalıs alwğa quqılı.

Bizge jïi suraq berip jatatın­dıqtan, mınanı da tüsindire keteyik. Semey yadrolıq polïgonınan zardap şekkender bas qalamızdıñ qoğamdıq kölik­terinde tegin jüre almaydı. Astana qalası mäslïhatı munday şeşim şığarğanına tört jılğa jwıqtadı.

Amanğalï ŞMÏTULI

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

two × 5 =