BIRLIK MÄDENÏETI BEREKE BEREDİ

0 225

0_79

Prezïdent N.Ä.Nazarbaev Qazaqstan halqı assambleyasın qurw ïdeyasın alğaş ret 1992 jılı Qazaqstan halıqtarınıñ I forwmında kötergen bolatın. «Bizdiñ bastı baylığımız – halıqtar dostığın qazaqstandıqtardıñ talay urpağı jasadı. Biz büginde ötken tarïhımızdı oy eleginen ötkize otırıp, bul baylıqtı talan-tarajğa salwğa, ïgi dästürlerdi joğaltwğa haqımız joq» dedi Elbası forwmğa qatıswşılarğa arnalğan sözinde. Kürmewi kürdeli köringen tüyindi mäseleniñ şeşimi tez tabıldı. 1995 jılı 1 nawrızda elimizdegi birlik pen kelisimniñ kïeli besigi, tutastıq pen turaqtılıqtıñ quttı şañırağı – Qazaqstan halqı assambleyası qurıldı.

Jïırma jıldıñ belesine jaqındağan assambleya türli sınaqtardan ötip, etnos­aralıq qarım-qatınastı üylestirwdiñ irgeli ïnstïtwtına, tatwlıq pen sıylas­tıqtıñ berekeli bïigine köterildi. Elbası köpulttı, köpkonfessïyalı halıqtı tutastırıp, onı memlekettiñ artıqşı­lığına aynaldıra bildi. San alwan qalpın saqtap, birtutastıqqa, daralığın däriptep, bir­likke umtılwdıñ tamaşa ülgisin jasadı. Qazaqstannıñ elişilik ündesw alañı – assam­bleya büginde barşa adamzatqa ülgi bolıp, älemdik qawımdastıq tarapınan qızığwşılıq oyattı. Onı Birikken Ulttar Uyımı, Ewropadağı Qawipsizdik jäne Intımaqtastıq Uyımı, Azïyadağı Özara İs-qïmıl jäne Senim Şaraları jönindegi Keñes sïyaqtı älemniñ eñ beldi halıqaralıq uyımdarı da moyındadı. Sondıqtan, Qazaqstannıñ etnosaralıq qatınas salasındağı ötkenin, bügini men bolaşağın Qazaqstan halqı assambleyasınan böle-jarıp qaraw mümkin emes. Assambleya bärimizdi qoğamdıq kelisim men birlik ïdeyasınıñ mañına toptastırwğa küş saladı. Onıñ özge uyımdar men qoğamdıq  birles­tikterden ayırmaşılığı da osı müdde üdesine köterile bilgendiginde edi.

Keñes däwiriniñ ıdırağan tusında eldiñ tatwlığı men awızbirşiligine sına qağılıp, qatar otırğan eki körşiniñ bir-birine qas bolıp, qarsı oq atqan kezeñi alısta qaladı dep oylağanbız. Alayda, jurttıñ tınıştığı men jerdiñ tutastığına da sızat tüsip, bir demde älem özgerwiniñ kwäsi bolıp jatır­mız. Buğan äsirese, el damwınıñ basım­dıqtarın anıqtamağan, el birligi qundılıqtarın qasterlemegen elderdiñ älsiz keletinin bayqaldı.

Soñğı kezderi orın alğan  halıqaralıq jağdaylar qazaqstandıqtardıñ da ärqay­sı­sına oy salwı kerek. Berekeli birligimizdiñ tutqasınan ajırap qalmas üşin ultaralıq sıylastıqtı ärqaysımızdıñ el aldındağı jawapkerşiligimizben körkeyte bilw qa­jettigin tüsingen abzal.

Qazirgi künde «toleranttıq» degen sözdi jïi qoldanamız. Biraq bul söz bizdiñ bol­mısımızğa, jerinde ösip, topırağında öngen qazaq halqınıñ dinine de, diline de jat körinedi. Sebebi toleranttıq degen söz tüptep kelgende «şıdaw», «tözw» degen uğımğa sayadı. Al, 130-dan astam ult pen ulıstıñ ökiline pana bolıp otırğan qazaq özge ult ökilin şın nïetimen, keñ jüregimen bawırına tarttı. Eşkimdi özeginen teppey, tipti qız alıp, qız berisip, qudandalı boldı. Birge otırğan tatw körşiniñ  sanasında tözw degen uğım bolğan emes. Qazaq halqı osı qasïetimen erekşelendi. Osınday kemel keleşegi bar otanımızdıñ jetistikteri – ärbir azamattıñ ulttıq maqtanışı bolmaq.

Elimizde beybit, qatar ömir sürwdiñ özindik dästüri men mädenïetin qalıptastırwdamız. Jalpı mädenïet degen – keñ uğım. Köpulttı qoğamda mädenïet pen rwhanïyat qalay körinis tabadı degen suraqqa ärkim jawap izdeydi. Meniñşe, eger adam Qazaqstanda dünïege kelgen bolsa, qazaq topırağında onıñ balaları da ömir sürip, nemereleri de osında ösetin bolsa – olar eñ äweli mindetti türde qazaqtıñ mädenïetin bilwleri kerek. Minekï, san türli ulttar quraytın mädenïettiñ diñgegi osı ïdeyanıñ aynalasında bolwı kerek. Qos arqawdı qatar örgen ärbir etnostıñ ulttıq mädenïeti de joğalıp ketpeydi. Bizdiñ köp etnïkalıq qoğamnıñ mädenïeti joğarı bolwı üşin barşamız jasap jatqan elimizdiñ bayırğı zamannan kele jatqan mädenïetin bilw arqılı «Mäñgilik elge» bas­taytın märtebeli jolğa tüse alamız. Jeke qundılıqtarımızdı saqtap, dästürimizdi tületw arqılı ärqïlı­lığımızdı saqtaymız.

«Qazaqstan-2050» strategïyası: bey­bit­şilik, rwhanïyat jäne kelisim mäde­nïeti» attı taqırıppen ötetin kezekti ses­­sïyanıñ jumısı qazaqstandıqtardıñ rw­hanï äle­wetin ayşıqtap qoymay, rwhanïyat taqı­­rıbın keñinen taratadı dep oylaymın.

Egor KAPPEL',
Mäjilis depwtatı

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

two − one =