بIرلIك مادەنيەتI بەرەكە بەرەدى

0 225

0_79

پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ يدەياسىن العاش رەت 1992 جىلى قازاقستان حالىقتارىنىڭ I فورۋمىندا كوتەرگەن بولاتىن. «ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – حالىقتار دوستىعىن قازاقستاندىقتاردىڭ تالاي ۇرپاعى جاسادى. ءبىز بۇگىندە وتكەن تاريحىمىزدى وي ەلەگىنەن وتكىزە وتىرىپ، بۇل بايلىقتى تالان-تاراجعا سالۋعا، يگى داستۇرلەردى جوعالتۋعا حاقىمىز جوق» دەدى ەلباسى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ارنالعان سوزىندە. كۇرمەۋى كۇردەلى كورىنگەن ءتۇيىندى ماسەلەنىڭ شەشىمى تەز تابىلدى. 1995 جىلى 1 ناۋرىزدا ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ كيەلى بەسىگى، تۇتاستىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ قۇتتى شاڭىراعى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى.

جيىرما جىلدىڭ بەلەسىنە جاقىنداعان اسسامبلەيا ءتۇرلى سىناقتاردان ءوتىپ، ەتنوس­ارالىق قارىم-قاتىناستى ۇيلەستىرۋدىڭ ىرگەلى ينستيتۋتىنا، تاتۋلىق پەن سىيلاس­تىقتىڭ بەرەكەلى بيىگىنە كوتەرىلدى. ەلباسى كوپۇلتتى، كوپكونفەسسيالى حالىقتى تۇتاستىرىپ، ونى مەملەكەتتىڭ ارتىقشى­لىعىنا اينالدىرا ءبىلدى. سان الۋان قالپىن ساقتاپ، بىرتۇتاستىققا، دارالىعىن دارىپتەپ، ءبىر­لىككە ۇمتىلۋدىڭ تاماشا ۇلگىسىن جاسادى. قازاقستاننىڭ ەلىشىلىك ۇندەسۋ الاڭى – اسسام­بلەيا بۇگىندە بارشا ادامزاتقا ۇلگى بولىپ، الەمدىك قاۋىمداستىق تاراپىنان قىزىعۋشىلىق وياتتى. ونى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى، ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى، ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس سياقتى الەمنىڭ ەڭ بەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارى دا مويىندادى. سوندىقتان، قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنداعى وتكەنىن، بۇگىنى مەن بولاشاعىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان بولە-جارىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەس. اسسامبلەيا ءبارىمىزدى قوعامدىق كەلىسىم مەن بىرلىك يدەياسىنىڭ ماڭىنا توپتاستىرۋعا كۇش سالادى. ونىڭ وزگە ۇيىمدار مەن قوعامدىق  بىرلەس­تىكتەردەن ايىرماشىلىعى دا وسى مۇددە ۇدەسىنە كوتەرىلە بىلگەندىگىندە ەدى.

كەڭەس ءداۋىرىنىڭ ىدىراعان تۇسىندا ەلدىڭ تاتۋلىعى مەن اۋىزبىرشىلىگىنە سىنا قاعىلىپ، قاتار وتىرعان ەكى كورشىنىڭ ءبىر-بىرىنە قاس بولىپ، قارسى وق اتقان كەزەڭى الىستا قالادى دەپ ويلاعانبىز. الايدا، جۇرتتىڭ تىنىشتىعى مەن جەردىڭ تۇتاستىعىنا دا سىزات ءتۇسىپ، ءبىر دەمدە الەم وزگەرۋىنىڭ كۋاسى بولىپ جاتىر­مىز. بۇعان اسىرەسە، ەل دامۋىنىڭ باسىم­دىقتارىن انىقتاماعان، ەل بىرلىگى قۇندىلىقتارىن قاستەرلەمەگەن ەلدەردىڭ ءالسىز كەلەتىنىن بايقالدى.

سوڭعى كەزدەرى ورىن العان  حالىقارالىق جاعدايلار قازاقستاندىقتاردىڭ دا ارقاي­سى­سىنا وي سالۋى كەرەك. بەرەكەلى بىرلىگىمىزدىڭ تۇتقاسىنان اجىراپ قالماس ءۇشىن ۇلتارالىق سىيلاستىقتى ارقايسىمىزدىڭ ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىزبەن كوركەيتە ءبىلۋ قا­جەتتىگىن تۇسىنگەن ابزال.

قازىرگى كۇندە «تولەرانتتىق» دەگەن ءسوزدى ءجيى قولدانامىز. بىراق بۇل ءسوز ءبىزدىڭ بول­مىسىمىزعا، جەرىندە ءوسىپ، توپىراعىندا ونگەن قازاق حالقىنىڭ دىنىنە دە، دىلىنە دە جات كورىنەدى. سەبەبى تولەرانتتىق دەگەن ءسوز تۇپتەپ كەلگەندە «شىداۋ»، «ءتوزۋ» دەگەن ۇعىمعا سايادى. ال، 130-دان استام ۇلت پەن ۇلىستىڭ وكىلىنە پانا بولىپ وتىرعان قازاق وزگە ۇلت وكىلىن شىن نيەتىمەن، كەڭ جۇرەگىمەن باۋىرىنا تارتتى. ەشكىمدى وزەگىنەن تەپپەي، ءتىپتى قىز الىپ، قىز بەرىسىپ، قۇداندالى بولدى. بىرگە وتىرعان تاتۋ كورشىنىڭ  ساناسىندا ءتوزۋ دەگەن ۇعىم بولعان ەمەس. قازاق حالقى وسى قاسيەتىمەن ەرەكشەلەندى. وسىنداي كەمەل كەلەشەگى بار وتانىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى – ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتتىق ماقتانىشى بولماق.

ەلىمىزدە بەيبىت، قاتار ءومىر ءسۇرۋدىڭ وزىندىك ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدامىز. جالپى مادەنيەت دەگەن – كەڭ ۇعىم. كوپۇلتتى قوعامدا مادەنيەت پەن رۋحانيات قالاي كورىنىس تابادى دەگەن سۇراققا اركىم جاۋاپ ىزدەيدى. مەنىڭشە، ەگەر ادام قازاقستاندا دۇنيەگە كەلگەن بولسا، قازاق توپىراعىندا ونىڭ بالالارى دا ءومىر ءسۇرىپ، نەمەرەلەرى دە وسىندا وسەتىن بولسا – ولار ەڭ اۋەلى مىندەتتى تۇردە قازاقتىڭ مادەنيەتىن بىلۋلەرى كەرەك. مىنەكي، سان ءتۇرلى ۇلتتار قۇرايتىن مادەنيەتتىڭ دىڭگەگى وسى يدەيانىڭ اينالاسىندا بولۋى كەرەك. قوس ارقاۋدى قاتار ورگەن ءاربىر ەتنوستىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى دە جوعالىپ كەتپەيدى. ءبىزدىڭ كوپ ەتنيكالىق قوعامنىڭ مادەنيەتى جوعارى بولۋى ءۇشىن بارشامىز جاساپ جاتقان ەلىمىزدىڭ بايىرعى زاماننان كەلە جاتقان مادەنيەتىن ءبىلۋ ارقىلى «ماڭگىلىك ەلگە» باس­تايتىن مارتەبەلى جولعا تۇسە الامىز. جەكە قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاپ، ءداستۇرىمىزدى تۇلەتۋ ارقىلى ارقيلى­لىعىمىزدى ساقتايمىز.

«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: بەي­بىت­شىلىك، رۋحانيات جانە كەلىسىم مادە­نيەتى» اتتى تاقىرىپپەن وتەتىن كەزەكتى سەس­­سيانىڭ جۇمىسى قازاقستاندىقتاردىڭ رۋ­حاني الە­ۋەتىن ايشىقتاپ قويماي، رۋحانيات تاقى­­رىبىن كەڭىنەن تاراتادى دەپ ويلايمىن.

ەگور كاپپەل،
ءماجىلىس دەپۋتاتى

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

8 + twenty =