BİLİM DEÑGEYİ ASTANALIQ DÄREJEGE SAY

0 112

Qayrat ÄBDİBEKOV, Astana qalası bilim salasındağı baqılaw departamentiniñ dïrektorı: 

– Sälemetsiz be, Qayrat Aytbekulı?! Astanada bilim salasın baqılaw departamentiniñ qurılğanı bizdi, ärïne, qwantadı. Qadağalawdıñ nätïjeleri qanday?
– Baqılaw jüyesiniñ qurılwı jüyeli kemşilikterdi anıqtap, olardı joyu joldarın izdestirw, barlıq deñgeydegi bilim mekemelerinde bilim berw qızmetteriniñ sapasına turaqtı qadağalaw ornatw, oqwşılarmen jäne ata-analarmen baylanıstı jetildirw, ortalıqtı jüyeli türde naqtı äri ob'ektïvti aqparatpen qamtamasız etip otırw sïyaqtı nätïjelerge qol jetkizdi. Bul jerde osığan deyin jergilikti atqarwşı organdar tarapınan bilim sapasın baqılaw jumısı jürgizilmegen degen oy twmawı kerek. Olar öz deñgeyleri men quzıreti şeginde bul jumıstı atqarıp keldi, alayda 2011 jıldıñ birinşi jartı jıldığında bilim basqarmaları tara­pınan jürgizilgen tekserw şaraları men osı jıldıñ ekinşi jartı jıldığında aymaqtıq baqılaw depar­tamentteri tarapınan jürgizilgen tekserw şaralarınıñ qorıtındısı boyınşa birden körsetkişter alşaq­tığı orın aldı. Bul tüsinikti de, keybir ob'ektïvti sebepterge baylanıstı jergilikti atqarwşı organdardıñ öz­deri uyımdastırıp otırğan iske öz­deriniñ bağa berwi jüz payızdıq nä­tïjemen ayaqtalwı zañdı qubılıs edi. Endigi jerde bizge mañızdısı – osı alşaqtıqtı közge şuqw emes, jergilikti organdarmen birlese otırıp bilim sapasın arttırwğa ıqpaldı şaralardı qolğa alw. Bul turğıda jaqsı nätïjeler de joq emes, Astana qalalıq bilim basqarması basşılığı bizdiñ tarapımızdan atqarılğan baqılaw şaralarınıñ qorıtındıların tü­sinistikpen qabıldap, kemşilikterdi joyuğa arnalğan jüyeli isterge köşti, aramızda ortaq mäsele tığız baylanıs ornadı.

Jalpı, Astana qalasındağı bilim sapasınıñ deñgeyi öziniñ astanalıq därejesine say ekenin ayta ketwimiz kerek, bul qala basşılığınıñ bilim salasına erekşe qamqorlıq tanıtwınıñ, sonday-aq jekelegen bilim ordaları basşıları men ustazdarınıñ jüyeli, zaman talabına say, qajırlı eñ­bek­teriniñ nätïjesi ekeni dawsız.

– Astanalıq ata-analar men ustazdardıñ atınan habarlasıp turmız. Attestattawdan ötpey qalğan mektepter men kolledjderdiñ aldağı tağdırı qanday bolmaq?
– Munday suraqtıñ twındawı, bizder atqarğan şaralar töñireginde qoğamdıq pikir qalıptasqanı – zañdı qubılıs, bizge tipti keybir qoğamdıq uyımdar men ata-analar qawımdastıqtarı tara­pınan bilim sapasın qadağalaw boyınşa ortalıqtanğan jüyeniñ ornatılwın jaqtağan pikirler de kelip tüsti. Olardıñ aytwınşa, mektepter men kolledjderde bilim sapasın arttırw jöninde jüyeli şaralar qolğa alına bastağan, jaña turpattağı baqılaw şaralarına dayındıq jäne baqılawdan keyingi qolğa alınğan ister mekeme basşılarınıñ basqarw menedjmenti täsilderin tereñirek meñgerwine, al ustazdardıñ izdeniske umtılwına äser ete bastağan körinedi. Jekelegen bilim mekemeleri basşılarımen pikirleskenimde, olardıñ da közqarastarı osığan uqsas ekenin bayqadım. Ökinişke qaray, Astana qalasınıñ keybir memlekettik jäne jeke menşik bilim berw mekemelerinde attestattawdan öte almay qalğandarı bar, zañ talabı boyınşa olarğa beril­gen lïcenzïyanıñ küşi waqıtşa toq­tatılıp, altı ayğa deyingi mer­zim işinde attestacïyalıq komïssïya anıqtağan kemşilikterdi joyuğa waqıt beriledi, al mekeme atalğan waqıt aralığında qalıptı jağdayda jumısın jalğastıra beredi. Eger qayta tekserwdiñ nätïjesinde jağday qaytalanatın bolsa, bizdiñ tarapımızdan mekemeniñ qızmetin toqtatw twralı sotqa ötiniş tüsiriletin boladı. Memlekettik mekemelerdiñ, äsirese, mektepterdiñ bulayşa öz jumısın toqtatwı elimiz tarïhında bolmağan qubılıs, meniñ oyımşa, kez kelgen bilim mekemesi körsetilgen kemşilikterdi altı ay işinde joyuğa tïis, äytpese, munday mekemeniñ bas­şılıq quramın tügeldey awıstırw qajet. Memlekettik mekemelerge qoyılar talap ta, memleket tarapınan olarğa jasalınatın jağday da birkelki, al ondağı bilim sapasınıñ deñgeyi köp jağdayda onıñ birinşi basşısı men basqarw quramınıñ uyımdastırw şeberligine, käsibï deñgeyine baylanıstı. Al jeke menşik bilim ordalarına kelsek, talap deñgeyinen körine almağandarınıñ narıqtan ketwi – bügingi künniñ talabı.

– Qayrat Aytbekulı, elimizde bilim sapasın baqılawdıñ jaña jüyesi iske qosılğanına ekinşi jıl tolğanınan habardarmız. Osı waqıt aralığında jaña jüye özin qay qırınan tanıta aldı?
– Qalıptasw kezeñin tabıstı ayaq­tağan memleketimiz täwelsizdiktiñ üşin­şi onjıldığında qarqındı ekonomïkalıq damw jolına tüsti. Elbası N.Nazarbaev eldiñ uzaq mer­zimdi damw strategïyasın jarïyalap, «bastı maqsatımız – 2050 jılğa qaray mıqtı memlekettiñ, damığan ekonomïkanıñ jäne jalpığa ortaq eñbektiñ negizinde berekeli qoğam qurw» ekenin atap körsetti. Strategïyada bilim berw mäselesi ne ulttıñ jaHandıq bäsekege qabilettiligin arttırw quralı retinde erekşe män berilgen. Bul erekşe jawapkerşilik jükteydi, äri bilim berw salasınıñ el damwınıñ är kezeñinde qoğamnıñ älewmettik saya­satqa suranısı – ürdisinen tabılıp kele jatqanınıñ körinisi.

Memleket basşısı osıdan eki jıl burın bilim deñgeyiniñ eldiñ qarqındı damwınan qalıspawı üşin barlıq oqw orındarındağı bilim berw qızmetiniñ sapasın jetildire tüsw maqsatında arnayı baqılaw jüyesin qurwdı tap­sırğan bolatın. Nätïjesinde Ükimet qawlısımen Bilim jäne ğı­lım mïnïstrligi Bilim jäne ğılım sala­sındağı baqılaw komïtetiniñ jergilikti departamentteri 2011 jıl­dıñ ayağınan beri öz qızmetterin bas­tadı. Alğaşında bul jaña qurılım aymaqtardağı ortalıqsızdandırw sayasatına qarsı şara retinde bağalanğanı jasırın emes, al bügingi künge deyin atqarılğan jumıstar nätïjesi aymaq­tardağı bilim sapası alşaqtığın joyu, oğan birıñğay memlekettik talap ornatw mäselesi waqıttıñ talabı ekenine közimizdi jetkizip otır. Bilim basqarması men baqılaw departamenti arasında mindetter zañdı bölingen, birin-biri qaytalamaydı.

– Atım – Asıljan. Mınanı bilgim keledi: bizdegi baqılaw şara­larınıñ jarïyalılığı qay deñ­geyde? Bul turğıda azamattıq qo­ğam ökilderimen baylanıs­tarı­ñız bar ma?
– Asıljan, qoğamdıq uyımdarmen iskerlik baylanıstar uyımdastırw, ükimettik emes uyımdardı, ata-analar qawımdastığın, jastar uyım­darın bizdiñ tarapımızdan uyım­dastırılatın baqılaw şaralarına qatıstırw, sol arqılı jarïyalılıqtı qamtamasız etw, oqwşılarmen jäne stwdenttermen baylanıs ornatw – biz­diñ negizgi maqsattarımızdıñ biri. Qazirgi kezde «Astana qalalıq ata-analar assambleyası», respwblïkalıq «Aman-sawlıq» qoğamdıq qorı, «Zä­bir körgender ortalığınıñ odağı», «Otbasılıq tärbïe ïnstïtwtı» jäne t.b. jastar uyımdarımen, ardagerler keñesterimen baylanıs ornatıp ülgerdik. Aldağı waqıtta departament janınan qoğamdıq ke­ñes qurıp, bilim sapasın arttırw töñireginde birlesken şaralar atqarw mäselelerin talqılap, qajetti qu­jat­tar dayındaw üstindemiz. Birqatar damığan elderde memleket bilim sapasın baqılawdı azamattıq qoğam ökilderi arqılı jürgizetin täjirïbe qalıptasqan, bizdiñ maqsatımız – qazir soğan alğı şart jasap, ükimettik emes uyımdarmen iskerlik baylanıstı küşeytw arqılı birte-birte baqılaw qızmetin azamattıq qoğamğa ötkizip berw. Memlekettik organ bul jağdayda tek üylestirwşilik qızmet ayasımen şekteletin boladı. Mümkindikti paydalanıp, qoğamdıq uyımdar, ata-analar qawımdastığı ökilderin, ardager ustazdardı, sonday-aq elimizdiñ bola­şağı – jas urpaqtıñ bilimi men tär­bïesine bey-jay qaramaytın bar­şa azamattardı bizben iskerlik baylanıs ornatwğa şaqıramın. Ol üşin bizdiñ elektrondıq saytımız: astanacontrol.gov.kz arqılı aqparat almaswğa nemese 51-69-97 senim telefonı arqılı kökeyiñizde jürgen oy­larıñızdı, sonımen qatar bilim berw qızmeti töñireginde qanday da bir zañ buzwşılıqtar twralı aqparattı joldawlarıñızğa boladı.

– Qayırlı kün, Qayrat Aytbekulı! Aytıñızşı, UBT, OJSB sïyaqtı bilim sapasın sırttay bağalaw türlerin ötkizwde bïıl qanday erekşelikter orın alwı mümkin?
– Atalğan şaralardı uyımdastırw jäne ötkizw boyınşa özgerister joq, qalıptı jağdayda, OJSB üstimizdegi jıldıñ 9-25 säwiri aralığında, al UBT 1-15 mawsımı aralığında öt­kiziledi. OJSB (oqw jetistikterin sırttay bağalaw) orta mektepterdiñ bilim berw sapasınıñ jäne 9-sınıp oqwşılarınıñ oqw bağdarlamaların meñgerw deñgeyin ob'ektïvti türde anıqtap, jurtşılıqqa tanıs­tırw maqsatında ekinşi jıl uyım­das­tı­rılıp otır. Bul şaranıñ burınğı aralıq memlekettik baqılawdan ayır­maşılığı, bilim mekemesine nemese muğalim men oqwşığa baylanıstı qu­qıqtıq saldardıñ bolmawında. Bu­rın­ğıday arnawlı pänder boyınşa oqwşılardı jıl boyı arnayı dayın­daw sïyaqtı jağdaylar orın almawı üşin arnayı qazaq tilinen basqa üş pän sınaq tapsıratın sätke deyin jarïyalanbaydı, sonday-aq şarağa qatıswğa işinara tañdalıp alınğan mektepterdiñ atawları da aldın ala habarlanbaydı.

UBT töñireginde jıl sayın qoğamda qızw pikirtalas twındaytını ras, sondıqtan da onı uyımdastırw men ötkizw mäselesin mïnïstr tikeley öz baqılawında ustaydı äri mïnïstrlik tarapınan onı jetildirw joldarı keşendi türde qarastırılıp keledi. Keybir jıldarı suraq-jawaptarınıñ qupïya kodtarı zañsız taratılğanı mälim, osınday keleñsizdikti boldırmaw maqsatında bıltırdan beri tapsırmalar bazası 50 payızğa jañartıldı, sonday-aq logïkalıq sïpattağı suraq­tar engizilgen. Qazaqstan tarïhı bo­yınşa jılda köterilip jürgen tü­si­niksizdew suraqtardı boldırmaw maqsatında memleket tarïhı ïns­tï­twtında tapsırmalarğa täwelsiz sa­­­raptama jasaldı. Jıl sayın tülek­terge ata-analar, tipti, ustazdar tarapınan zañsız joldarmen kömek jasawğa umtılwşılıq, awdïtorïyağa tehnïkalıq quraldar men mobïl'di baylanıs quraldarın alıp kirw sïyaqtı keleñsiz qubılıstar bayqaladı, key­bir mektepterde UBT-ğa kiretin pän­der boyınşa arnayı sınamalıq tap­sır­malardı oqwşılırğa jattatw ür­­­disteri orın alğanı da jasırın emes. Alayda, ötken jılğı UBT munday kö­­mekterdiñ tülekke berer paydasınan zïyanı köp ekenin körsetti. Barlıq awdïtorïyalarda baylanıstı öşirw qondırğıları jumıs isteydi, sınaqqa kirer aldında arnayı metall izdegiş quraldar ornatıladı. Al, bıltır orın alğan tülekterge psïhologïyalıq qısım jasaw faktilerin boldırmawğa küş salamız, ärïne, tek zañdılıqtar şeñberinde. Bilim jäne ğılım mï­nïstri B.Jumağulovtıñ UBT-nı uyım­dastırw mäselesi töñireginde aytqan «Ärbir tülekke öziñniñ twğan balañday qara» degen sözi kez kelgen jawaptı tulğanıñ ustanımı boları sözsiz.

Gülbarşın ÖKEŞQIZI

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

20 − 7 =