– Baq, qayda barasıñ? – Qazaqstanğa!

0 348

Qazaqta «Adam basına baqtıñ qonğanın bilmeydi, uşqanın biledi» degen qanattı söz bar. Bizdiñ babalarımız da közden bulbul uşqan sol şirkinniñ bir-aq künde ornın sïpap qalsa kerek, «arasınan jik şığıp, qos qulağı tik şığıp», berekesi ketip, bodandıq degen qamıtqa qalay bas suqqandarın bilmey de qalıp edi-aw. Äytpese, arğı Türki qağandığın aytpağanda, bergi Qazaq handığınıñ özi jağalassız jawğa berilmeytin jawınger el edi ğoy. Rasında, jıl sanawı bastalğalı (oğan deyin de) Tur taypalarınıñ toz-tozın şığarıp, türki tektes jüregi tükti jurttı aşıq maydanda tize büktirip, jawlap alğan el bar ma?! 

Joq. Bizdiñ jigerimizdi qum qıp kele jatqan, talay ret eldigimizdiñ şañırağın şayqağan jalğız närse – alawızdığımız ben berekesizdigimiz. Osınıñ zardabın tartıp, qırıq pışaq bolğan eline sonaw Bilge qağan: «Begi men halqınıñ ıntımağı joq jerde, duşpanınıñ aldawına sengen, arbawına köngen jerde, inisi men ağası dawlasqan, begi menen qaraşası jawlasqan jerde el eldiginen ayırıladı», – degen eken. Aytqanı aynımay kelgenine tarïh kwä. Qağanat quram dep qasap körgen qandı jol üstinde: «El bolıp birigwden asqan baqıt joq», – dep taqta tasqa kertip jazğan esil er tağı sol. Kültegin babamız bolsa: «Tatw elge tınıştıq pen toqşılıq näsip», – bolatının ösïet etipti. Beride üş ğasırğa jwıq otar el bolıp, berekesizdiktiñ zaharın işip, janı jüdegen ultımızdıñ osınday halge tüswiniñ sebebin ult kösemi Älïhan da «…qazaqta birliktiñ joqtığınan» köredi. Osı küyimizge küyingen Mirjaqıp ta: «birlik joq alawız biz halıqpız ğoy, qatardan sol sebepti qalıppız ğoy», – dep küñirenedi. Küñirengen bılay tursın, bizdiñ ult retinde jer betinen joyılıp kete jazdağanımız da ötirik emes. Sonı eskersek, «qazaqqa Täñiri tamaşa sıy jasağan, ol – Täwelsizdik!» degen sözge kelispeske lajıñ joq.

Naqaqtan qırılğan beykünä halıqtıñ köz jasına köringen şığar, Keñes deytin ïmperïyanıñ bıt-şıtı şığıp, «turımtay tusına, qurqıltay qutına» ketti. «Öz küniñdi öziñ kör» deytin mümkindik eldik turğıdan ärkimge berile bermeytinin tarïhtan bilesizder. Endeşe, «Mäñgilik el» deytin muratımızğa jetw üşin bügingi Qazaqstandı mekendep otırğan 130-dan astam ult ökilderi arasında tek tatwlıq pen kelisim patşalıq qurwı kerek. Jüz-jüzge, rw-rwğa bölinip jürgen öz qandastarımızğa da «bir jağadan bas, bir jeñnen qol» şığarıp, Birlik twın bïikten jelbiretw – parız. Osı arada ğalım Serikbol Qondıbaydıñ: «Rw – qandas twıstardan turğanımen ekonomïkalıq qajettilikke bağınıştı boldı. Mal bağw üşin belgili kölemde (şöbiniñ qunarlığı men jetkiliktiligine say) jayılım kerek, sol jayılımdağı mal men rw müşelerin asıraw üşin adam sanı da şektewli bolwı tïis. Dästürli qazaq awılı negizinen 20-50 januyadan turdı. Odan arta bastağanda älgi rw kişi rwğa bölinwi kerek, yağnï qazaq tilmen aytsaq, balalar enşi alıp, basqa jerden jayılım alıp, jaña awıl qurwı tïis. Qazaqta rwlardıñ tört-bes atadan keyin tarmaqtalwı osığan baylanıstı», – deytin ğılımï anıqtamasın ayta ketken jön. Sonda bügingi rwşıldıq qanday rwşıldıq? «Jüzge bölingenniñ jüzi küysin» deydi qazaq. Sonda bizdiñ jüzşildik ne jüzşildik? Osı dertti qoğam ağzasınan sılıp alıp tastaw arqılı ğana biz aytıp otırğan bïikti bağındırmaqpız.

Alda «Birlik küni» kele jatır. Basqa basqa, Birlik degende bizdiñ bey-jay qalwımız beker. Jaña Qazaqstan älem sanasar el bolıp qalıptasıp kele jatqanda bul kün erekşe däriptelwi läzim. Äri ärbir el azamatı tatwlıqtıñ qadirin şın jüregimen uğınwı kerek. Sonda osı tüsken dañğıl jol tübi bizdi berekesi tasıp, meymanası asqan bay da qwattı elderdiñ qatarına qosadı. Mine, sol kezde: «Baq, qayda barasıñ?», – dese: – «Qazaqstanğa!», – deytindey aqjarılqap kün twadı. Layım, soğan jetkizsin!

Erbol JANAT,
e.zhanat@astana-akshamy.kz

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

1 × 4 =