«Балқарағайдағы» бір күн

0 135

Таңертеңнен жолға шыққан автобус оңтүстікті бетке алып, сәскеде қала сыртындағы «Балқарағай» демалыс орнына барып бір-ақ тоқтады. Жусанды сайын дала төсіне қона қалған бірнеше үйдің іргесі қарағайдан қаланыпты. Жағалай қайыңмен, терекпен қоршалған. Арагідік енді еңсе түзеген шыршалар байқалады. Анадайда оттап жүрген жылқылардың қай-қайсының да тұрқы көз тартады. Бұрын тақымы ат жауырынына тиген қазақтың делебесін қоздырмай қоймайды…

Бізді «Балқарағайға» шақырған ҚР Ұлттық спорт түрлері қауымдастығы-тын. Наурыз мейрамын желеулетіп, ұлттық ойындарымызды, өнерімізді, дәстүрімізді көрсетпек. «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының қолпаштауымен қолға алынған мәнді мереке әуелгі мұратының үдесінен шығып-ақ бақты.

Бүркіт баптаған Володя

«Балқарағайға» енгенде кәдімгі бүркіттің шаңқылын құлағымыз шалған. Көп ұзамай көргеніміз таңдай қақтырды. Алтын түсті жіп­пен кестеленген шапан киген, мұрт­ты, сарыкідір жігіт ағасы білегіне қон­дыр­ған бүркіттің томағасын сыпы­рып тұр. Жақындап барғанда байқа­дық, құсбегіміз орыс екен. Есімі Арқа­ның біразына таныс – Владимир Земблевский. «Бап­та­ға­ныма он жылдың жүзі болған. Тар­бағатайдың қыраны. Қансонардан қанжығам майланбай қайтқан емес» дейді қазақтың саятшылығын серік еткен сарыңыз.

Көптің назарын тұғырына қонақ­таған екінші бүркіт те аударды. Иесі – шығыстың тумасы Серік Күн­туған. «Құс баптауды әкемнен үй­рендім» дейді. Төрт бүркіті бар екен. Серік текті құс жайында біршама сыр ақтарып: «Мынау қыран он екі жаста. Еркіне босататын уақыты болды, қартайды.

Әсілі, аңға қыс мезгілінде шыға­мыз ғой. Астыңдағы атың жарау, итің жүйрік, қыраның қырағы болса, алдыңдағы аңды адым бастыр­мауға болады.

Бұл маңда қасқыр аз. Түлкі жетер­лік. Бір қыста жеті-сегіз түлкі­нің терісін сыпырамыз. Қалай десек те, қымбат дүние ғой. Пұлдап, жырғап, өзімізді жарылқаған емеспіз. Қаза­қы пейілмен, ниетпен, туған-туыс­тың, сұрағанның қанжығасына бай­­лай саламыз. Ары кеткенде, тө­­­­рі­­міз­ге іле­міз» дейді құсбегі.

Іргедегі талдың түбіне төселген ша­­ғын сырмақта салпаң құлақ, аш құр­­­сақ сұр тазы жатыр. Қыңсылай бауы­­­ры­на жармасқан сегіз күшігіне көз қы­­­рын са­лып қой­ып, қо­жайыны тас­та­­­ған қой жілігін мүжиді. Әрірек­те үлкен­ді­гі бұ­заудай төбет, қаза­­қы бөрі­ба­сар секілді, жан-жағына маң­ғаз­­­да­­на қарайды. «Мынаны қос бөрі­­­нің тала­пайына салсаң да, мыңқ ет­пес. Шатынан екі тістеп алып ұра­ды-ау» деседі сол маңдағы үлкендер.

Асық атып, садақ тартты

Көпшілік асық ой­нау үшін арнайы жа­сал­ған алаңқайға жиналды. Бір тобымыз қой асығын, екінші то­бымыз жылқы, сиыр асық­та­рын ату­ға кіріс­тік. Бала кезде күн-түн демей құмартып, соңына түскен сақамызды құр­­ғыр қол жатсынып-ақ қалыпты. Ал­ға­шында атқанымыз айдалаға лаққа­нымен, көп ұзамай қалыпқа түскен­дейміз.

Садақ атуға да қызығушылар қатары көп болды. Он метр шама­сын­дағы қашықтықтан тартқан жебеңіз нысанаға дөп тиюі тиіс. Мұндағы көріністен «Адырнадан атқан оқ, ала өгіздей мөңіреп…» деген жыраулар сөзі ойға оралады.

Тері камзолды, егде жастағы қыз­дың садақ тартысы, қимылы көп­тің көзін тіктірген. Ол өзін Айнұр Әбді­райы­мова деп таныс­тыр­ды. Қауымдастықтың мүшесі, садақшы. «Үш шәкіртім бар садақ атуға үйретіп жүрген. Еңбегіміз құралақан емес. Әлем, Азия бірін­шілік­терінен топ жарып жүр олар» дейді қазақтың мерген қызы.

…Бұл өлке – біздің ауыл
жайлаған жер-ай,
Желіге асыл құлын
байлаған жер-ай…

Құлақтан кіріп бойды алған әсем ән естіледі. Алтыбақанда тербеліп, ер­кін шырқатқан өзіміздің қос етек, бұ­раң бел арулар…

Байрақты көкпар да біздің ережеге бағынады

Көкпар – «Балқарағайдың» базарына айналды. Қазақ даласын­да қарқынды дамып келе жатқан көкпардың халықаралық штаб-пә­тері Бішкектен Аста­наға ауысатын­дығын ҚР Ұлт­тық спорт түр­­­лері қауым­дас­ты­ғы­ның бірінші вице-президенті Б.Тілеухан айта кет­ті. Бә­секеде отыз келі тартатын сер­ке ту-талақайға түсті. «Астана-Самұ­рық» пен «Астана жастары» ко­ман­­­­да­­лары ат үстінде айқасты. Бір-бірі­­нің қазан­дығын аңдыған ша­бан­­­­доз­­дар қазақ көкпарының біре­гей үлгі­сін көрсетті. Ат үстіндегі ай­қас тең­ге ілу­мен, ауда­рыс­пақпен жал­ғасты.
Айт­қандай, ұлттық ойынның басы-қасында жүрген азаматтар осы күз­де Азия чемпионатын өткі­зуді қолға алмақ. Ол жерде ұлттық спорттың бірнеше түрі ойналады. Жалпы жүлде қоры бір миллион долларға жетпек. Ең бастысы, бай­­­­рақ­ты көкпар бәсекесі біздің ере­­­жеге бағынады. Мұны да Б­екболат Ті­леу­­хан айтты. «Алдымызға қойып отыр­ған үлкен мақсатымыз – Азия чем­­­пионатын өткізу. Оған бір­­­неше мем­лекеттің құрама ко­­­ман­­­­да­­лары қа­тысады. Біз де жа­­са­­­ғы­мызды дайын­­­даудамыз. Штаб-пәтер – Ас­та­нада. Сондық­тан, бар­­лық ойын біз­дің ере­­же­мізбен өтеді» деді ол.

Ұлт­тық ойын дегенде бір өкіне­тін тұ­сымыз бар. Көкпардан көпке ырық бермей, жігіттеріміздің білек кү­ші басым түсіп жатқанымен, бүр­кіт­­шілер сайысынан жағдайымыз мәз емес, есеміз кетуде. Дегенмен, бұ­қа­ралық насихат пен қаржылай тап­шылық болса, әлі талай шаруа­­ның басын қайыруға кеш емес. Бұл – ұлттық спорт жанашырларының сөзі.

Айтыс басталды, айтыс…

Ұлттық мирастың кәусарына сусаған жұрт шөлін қиқулы көкпармен ба­сып, күн төбеден ауа айтыс ала­ңына жиналды. Белгілі ақындар Балғын­бек Имашев пен Жандарбек Бұлға­қов аға мен інінің айтысын көрсетті. Әзіл-қал­жың­дарымен көрер­мен­нің зор қошеметтерін ие­лен­ді. Жас­­тық­­тың желігімен ә деген­нен аға­сы­­ның жағасына жар­масса да, Жан­­дар­­бектің сөздері шымыр әрі сал­мақ­ты еді. Қазы­лар алқа­сын­сыз сөз до­дасында Балғын­бек ақын іні­сіне жол бергендей сыңай танытты.

Қыз бен жігіт айтысының үлгісін танытқан келесі жұп – Мейірбек Сұлтанхан мен Айсәуле Бейсенхан да біразға дейін сөз жарыстырып, көпшіліктің ырзалығына кенелді.

Қазақтың бірегей өнерінен кейін, Наурыз мейрамына арналған дастарқан жайылды, көпшілік наурыз көжеден дәм татып, қымыз ішті.

* * *

«Балқарағайдағы» бір күніміз баяғы, иә, баяғы бабалар ауылына бір самғатып қайтты, ұлттық танымымызды бір айшықтатты, мәдениетіміз бен дәстүрімізді, салтымызды, бір сөзбен айтқанда, қазақтың бейнесін көрсетті.

Асхат РАЙҚҰЛ

Пікір жазу

Почтаңыз жарияланбайды

nineteen + 1 =