ATA ZAÑNIÑ AYASI

0 118

Bağzıdan belgili bir aqïqat bar. Pendeniñ ata-anasın tañday almaytını sekildi, kez kelgen azamat ta Otanın tañday almaydı. Otan – ata-babañnıñ, öziñniñ kindik qanıñ tamğan, bükil tuqım-zäwzatıñnıñ ösip-öngen jeri. Ol da aq sütin bergen anañ! Tağı da bir şındıq bar. Köp jağdayda kez kelgen el öziniñ tarïhï tañdawın jasap, täwelsizdiginiñ twın köterip, azamattarına ömir sürw bostandığın, baqıtın tolıq mände sıylay almay jatadı.

Endeşe, täwelsizdik degen uğımnıñ tabïğatına üñilip körelikşi. Bostandığımızdıñ bolmısı qaysı? Tirşilik bäytereginen tüsken dänniñ japıraq jayıp, jelek aşw­ına qwat beretin qanday qudiret. Qasïetti atamekende tamır tartıp, eldik şañıraq kötergen ataları­mız da bul jaylı tereñnen tartıp, payımdağanı anıq. Ras, Jaratwşı ïe ultımızğa älem moyındağan memleket qurıp, bostandığınıñ bayrağın asqaqtata köterwdi jazğanğa deyin elimizdi talay sındarğa saldı. Söytip, halıqtıñ tarïhı men ärqaysımızdıñ tağdırımız tüzildi.

Älbette, täwelsizdiktiñ qadirine jete tüsw üşin sol ötkenimizge köz salwdıñ artıqtığı joq.

Köşpendilerdiñ epïkalıq dästürinde Otan uğımı onıñ rwhınıñ tiregi bolğan. Ulı dalanıñ perzenti jawdan jïğan-tergenin emes, eñ aldımen, jeri men bostandığın qorğağan. «Qazaq» söziniñ balaması da erkindik pen azat adam uğımın bildirgen.

Munday jan «elim, jerim – seniñ üşin – jan pïda» degen.

Mınanday bir äfsanañız bar.Ulı babamız – saq jawıngerinen assïrïyalıq grek sarbazı bılay dep surağan eken: -Eñ qımbattarıñ ne?..

– Biz üşin eñ qımbatımız – ta­mırdan üzilmew. Ata jurtımızdıñ tal besiginde mäñgi terbelw –depti, saq sarbazı sonda…

Älqïssa, Otan uğımı – twğan jer, babalar mekeni degendi bildiredi. Anasınıñ aldınan kesip ötpeytini sekildi, qazaq Otanın kïesin ulı qasïet dep tanïdı.

Otanğa degen şın mahabbat ötkennen tamır tartadı. Ol tamır­lar neler qïındıqtardı eñserip barıp, kökteydi. Añızdarda saq hanşayımı Tumar hanım jayında da aytıladı. Kïr patşa ulı dalanı jawlap almaq bolğan. Biraq, jazïra tösin japqan saq sarbazdarınıñ joyqın toytarısına tap boldı. Oysıray jeñildi.Saqtarğa qwat ber­gen twğan jerleri edi. Jaw jeriniñ şetine kelgen Tumar hanım özge elge attap basqan joq.

– Sağan keregi bizdiñ jerimiz ben qanımız edi ğoy. Endeşe öz qanıñdı iş te, onı öz jeriñe tök -depti ulı patşayım – anamız. Täwelsizdiktiñ sol babalarımızdan qalğan ulı rwhın bügingi urpaqtar jürekte saqtap qaldı. Bizge özgeniki kerek emes, özimizdikin de bermeymiz. Eñ qımbatımız da, eñ qasterlimiz de – twğan Otanımız!. Kïeli qazaq jeri!

Halıq tağdırınıñ jolı qanşa buralañ bolğanımen, keleşeginde täwelsizdigi kütip tursa, almas qamalı bolmaydı. Azattıq uğımında bağzıdan-aq tek qana jağırapïyalıq, ulttıq-etnïkalıq täwelsizdik añsarları ğana emes, ultqa küş berer ulı rwhtıñ da qwatı jatqan. Orta ğasırlardağı qazaqtardıñ boyın­da da ulı Dalanıñ qayta däwirlewi dep atalğan osınday ömir tanımı qalıptasqan. Osı ğasırda köne täñirlik uğım men arwaq qasïeti pay­ımın qanattastırğan sofılıqtı öre, ulıq payğambarımız Muhammed sallohw ğalay salamnıñ ïslamdıq ilimin nasïhattağan Qoja Ahmed YAssawï öz jolın bastadı. Mümkin, toleranttığımız ben özge mädenïetterge aşıqtığımızdıñ jäne jaña rwhanï qaynarlardı jatsınbay qabılday alwımızdıñ tüp tamırları osı tustan när alıp jatqan bolar.

Rwhanï qayta däwirlewdiñ kezeñinde tağdırdıñ özi qazaqqa alğaşqı sıyın jasadı. Sol däwirde orta ğasırlıq egemendi memleket retinde Qazaq handığı şañıraq köterdi. Bawırlas üş jüz birigip, «Qasım salğan qasqa jolğa» tüsti. Jänibek pen Kerey handardıñ, Äz-Täwke men Äbilhayır jäne Abılay han­dar el basqarğan täwelsizdigimiz sınğa tüsken tarïhï kezeñderdi dana halqımız osılay atağan. Osınaw batır babalardıñ esimderi urpaqtar jadında öşpegey, layım!

Sol däwirdegi köşpeli qazaq egemendiginiñ köşin twısqan eki halıqtı qandı qırğınğa ïterme­legen joñğar handığınıñ soğısı toqtatpaq boldı. Jurtımız el ba­sına qara bult üyirilgen sol kezeñdi «Aqtaban şubırındı, alqaköl sulama»-dep atap, qasiretten qaysarlıq twğızğan «Elim-ay» änin ömirge äkeldi.

Älbette, aqïqattıñ aynası – ta­rïhï şındıq! Babalar ösïetin tw etken qazaq halqı aqırı öz küşimen joñğarlardı toytarıp,ulı da­lasın azat etti. Degenmen, jat jurt şapqınşılığı soyqanınan tezirek «es jïıp, etek jabw» üşin elimiz eriksiz orıs patşası qanatınıñ astına ötti. Däl osı tusta qazaq ultınıñ adamgerşiligi men rwhı bïiktiginiñ bir dälelin keltire ketkenimiz jön. Joñğar şatqalında qos qaptalınan qısılıp, qazaq äskerinen oysıray jeñilip, tutqında qalğan jaw taypalarına erkindik sıylağan qazaqtar olardı öz jeri arqılı Jayıqtıñ arğı betine ötkizip, sol aymaqta qalmaqtar degen atawmen ekinşi otandarınıñ keregesin kerwlerine ruqsat berdi. Duşpanına da osınşalıq keñşilik körsetken babalarımız sol zamannıñ özinde-aq, jalpı adamzattıq qundılıqtar men meyirimderdi boyına siñirgen edi. Bügingi urpaq osını maqtan etedi jäne jadılarınan öşirmeydi.

El basına kün twğan sol bir almağayıp zamananı qaqağan qısqa teñewge bolar. Biraq, qazaq üşin eñ qımbat – Otanı aman bolatın. Sol Otanın qaysar ultımız pat­şa bodanında da, oğan jalğasqan bol'şevïktik qıspaqta da, otı­zınşı jıldardıñ aştığı men sayasï qwğın-sürginde de joğaltqan joq. Qanday da bir qïın, zulmattı jıldarda qazaqqa Otanı, twğan jeri küş-qwat berdi. Ultımız ne­ler qïındıqtardı basınan ötkere jürip, salt-dästürin, eñ bastısı – nurlı keleşekke degen ottı ümitin, jalındı jigeri men rwhın öşirmedi.

Bügingi täwelsizdigimizdiñ älem moyındağan tuğırına köz sala otırıp, ulı babalarımız ben äkelerimizdiñ sol ğasırlardağı erlikterine eriksiz bas ïesiñ. Olar bertingi däwirdegi awır jıldarda da adamdıq qalıppen ömir sürwdiñ önegesin tanıtıp, faşïzmmen jan ayamay küresti, Mäskewdi qorğap, tıñğa türen saldı. Osınıñ bar­şası ulttıq rwhtıq qwatımen, babalar boyğa siñirgen jasampazdıq jigerdiñ jalınımen jasaldı.

Sonımen, 80-jıldardıñ kürkiregen kündey oqïğaları da mezgil tabaldırığınan attadı. Osığan deyin qalğıp ketkendey bolğan ulttıq rwh waqıtı ötip bara jatqan şirigen qoğamnıñ qatparın silkip tastap, dürkirey köterildi.1986 jıldıñ äygili jeltoqsanı. Alañğa şıqqan jastar ulttıñ namısın tw etti. Kreml'diñ zorlıqpen qoyğan adamına ulı dalanıñ atınan bïlik jasawına jol bermewge bekinisti jas örkender. Jaña zamannıñ lebi altın kürektey aldımen jetti. Qazaqstannıñ talay qïındıqtardı basınan ötkergen halqı da ömirden özgeris kütti. Ol jañarwdıñ basında Elbasımız Nursultan Nazarbaev turdı. Üş qaynarlı qwat – Otan, Halıq jäne Prezïdent bir arnağa toğıstı. Añsarlı armannıñ şıñı – Täwelsizdik bolatın. Jeltoqsannıñ qaharı sol Täwelsizdiktiñ Twın asqaqtatar älewet berdi elimizge.

Ökinişke oray, keyde jalğan patrïottar men dañğazalı de­mokrattar täwelsizdiktiñ qadirin jete tüsinbegendikterin körsetip qalıp jatadı. Mümkin olardıñ tarïhtıñ buljımas zañdılığın, halıq añsarınıñ aybarın, ult rwhınıñ qwatın jäne eldigimizdiñ erekşe dilin bayıptawğa zerdeleri jetpeytin de bolar. Desek te, qazaq eliniñ eñse kötergen älewetiniñ tüp tamırı ulttıq tarïhımızdıñ ğasırlar tereñinde jatqan öşpes qaynarlarında ekenin sanası ser­gek, zerdesi oyawlar sezedi, bağalaydı.Ol küşter kerek wağında eldi oyatıp, qanattandıradı da. 1986 jıldıñ jeltoqsanında da, 1989-90-jıldardıñ yadrolıq alapatqa qarsı halıqtıq qozğalısı künderinde de osı küşter qwat berdi jurtımızğa. Osınaw tağdırlı qozğalıstardan waqıttıñ jaña betburıstarğa aparatın zañdılığı men qajettiligin köre bilsek za­yır. Äsili, halıqtıñ osınday tegewirinderin «jawqazındı ne­mese qızğılt revolyucïyalar» sındı usaq sayasï upay jïnawğa emes, ulttıñ jasampaz tağdırın tuğırlandırwğa bağıttay alğanda ğana nağız demokratïyalıq ürdister beleñ almaq. Sayasattıñ öziniñ de är kezeñdegi tek qana halıqtıñ müddesine, memlekettigimizdiñ, täwelsizdigimizdiñ murattarına maqsat ustağan bağıttarın ayqındaw, soğan eldi jumıldıra bilw – ülken köregendik. Bul äsirese, oqïğalardıñ boljap bolmas küyge tüse bastağanın sezgende, älewmettik alasapıranğa, azamattardıñ teke-tiresine aparar betalısın añğarğanda kerek danışpandıq. Osı tustarda qazaq ultı men onıñ töñiregine toptasqan özge de bawırlas jurttardıñ tarïhï qalıptasqan dilderi men bolmıstarı kömekke keledi. Qoğamdı bir maqsatqa jumıldırw barısında keşegi künnen qalğan socïalïstik sana men keñestik ömir sürw ğadetiniñ sönip bolmağan ekpinderin de eskermese bolmaydı. El men bïlik bir judırıq bolıp osı­layşa jumılğanda ğana qanday qïındıqtan da şığınsız şığwğa boladı. Bul jerde «äsire kösemdik» pen «bereri joq qızıl söz» tirew bolmaq emes. Täwelsizdiktiñ eleñ-alañında Elbasımız osını tüsindi, osılay qareket etti. Bul -Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ şın mäninde halıqtıñ janın tüsinetin, onıñ baqıtı jolında danalıqpen qayratkerlik jasay­tın küresker tulğa ekenin, solay jaratılğanın, ulı dalanı bïlegen babalarınıñ kemeñger urpağı retinde qalıptasqanın däleldedi.

Tarïhtıñ tağı bir ayğağı bar. Ädette, ülken revolyucïyalar men älewmettik reformalardıñ soñdarı jemisti bola bermeydi. Parïjdegi Bastïlïyanıñ qulazığan ornı, Peterbwrgtegi Qısqı Sarayğa şabwıldıñ aqırı men «Avrora» zeñbireginiñ tağdırı… Qıtaydağı «mädenï» revolyucïyanıñ lañı, Kambodjadağı «qızıl kemerlerdiñ» qılmıstı isteri, Bamïandağı oq tesken Bwdda müsinderi, Awğanstan qasiretteri osınıñ däleli. Bulardıñ bäri de quldırawdıñ däleli. Nelikten osılay boldı. Bul jayında oylanw abzal.

Baqıtımızğa oray, bizdiñ täwelsizdik jolındağı küresimiz oq pen ottan emes, beybit qadam, jasampazdıq küresterden ğana turwda. Oğan jüz däleldiñ bir ğana mısalı – jasanğan, güldengen Asta­namız! Osınaw ğajayıp el ordası Qazaqstannıñ sarqılmas qwatı men erik küşin älemge äygilewde.

Söz joq, tap osı künderde jüzege asqan murattar bastaw­ında Elbasımız, Ult Lïderi, Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti, memleket qurwşı Nursultan Äbişulı Na­zarbaev turdı. Bïikterdi bağındırw täwelsizdiktiñ sonaw eleñ-alañında-aq Prezïdentimizdiñ oy-armanına aynaldı. Ol osınaw maqsattarın bükil elin jumıldıra otırıp, satılap jüzege asıra bastadı. Täwelsizdigimizdiñ aybını – Astana­dan el keleşeginiñ dïdarın tanïmız. Bolaşaqqa degen senim bostandıq bayrağımen birge älem törine şıqtı. Barşa adamzat Qazaqstan de­gen eldiñ qayratkerlik qwattarına, jasampazdıq älewetterine sendi.

Qazaq halqımen qol ustasıp, tilek toğıstırıp Otan–Ana ïgiligin jasap jatqan sandağan ult pen ulıstardan turatın jurtımız üşin budan asqan baqıt joq!

Älqïssa, osınaw jetistik, jeñisterimizdiñ barşasına üzilmes arqaw, ömirlik özek bolıp turğan Altın Zañımızdıñ ayası ekeni talassız!

Smağul RAHIMBEK, jazwşı

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

3 × four =