Äsïma BÏMENDÏNA, Astana qalası Bilim basqarmasınıñ bastığı: BALALARDI MEKTEPKE QABILDAW İSİ JÜYELİ JÜZEGE ASIRILADI

0 112

– Äsïma Temkeqızı, jaña oqw jılı elordalıq oqwşılardı qanday jañalıqtarmen qarsı aladı?

– Eñ bastı jañalığımız sol, alğaşqı qoñıraw küni tört jaña mektep saltanat­tı türde aşıladı. Olar – Ïl'ïnka eldi mekeni men Manas köşesi boyındağı 1200 orındıq eki mektep, Küygenjar turğın alabındağı 400 balağa arnalğan mektep pen №6 mektep-gïm­nazïya. Bul mektepterdiñ pedagogïkalıq quramı tolıq jasaqtalıp, kerek-jaraqtarı tügeldendi. Jaña oqw jılında oqwşılardı qabıldawğa dayın. Bïıl paydalanwğa beriletin osı mekteptiñ üşewi taza qazaq tilinde oqıtatın boladı.

Osıdan üş jıl burın äbden tozığı jetken №6 mektep-gïmnazïyanıñ qabırğası opırılıp tüsken bolatın. Sodan beri bul awdannıñ balaları qaladağı üş mektepke bölinip, oqıp jürgen. Endi olar jaña oqw jılın 900 orınğa layıqtalğan jaña ğïmaratta bastaytın bola­dı. Öz mektepterinde oqwdı üş jıl boyı asığa kütken balalar men ata-analardıñ qwanışında şek joq.

– Astanada burındarı «a», «ä», arı ketse, «b» sınıbımen şekteletin 1-sınıp topta­rı bıltırğı jaña oqw jılında «j-ğa» deyin jetti. Bïıl qanşa bala mektep tabaldırığın attağalı otır? Olardı turğılıqtı meken-jayı boyınşa qabıldaw isinde qïındıqtar joq pa?

– 1-sınıpqa qabıldanğandardıñ naqtı sanı 1 qırküyekten keyin belgili boladı. Dese de, bïılğı körsetkiştiñ bıltırğıdan köp boları anıq. Ötken jılı 9 mıñ 954 bala mektep tabaldırığın attasa, bïıl 12 mıñnan asadı dep boljap otırmız. Balalardı meken-jayı boyınşa mektepke qabıldawda aytarlıqtay qïındıq bolmawğa tïis. Är awdannıñ öz turğındar sa­nına layıqtalğan mektepteri bar. Biraq, keybir ata-ana balasın turğılıqtı jeri boyınşa emes, öziniñ jumıs ornına jaqın mektepke ornalastırğısı keledi. Ökinişke qaray, munday ötinişti biz orınday almay­mız. Balalardı mektepke qabıldaw isi jüyeli türde jüzege asırıladı.

– Bïılğı oqw jılında mektep bağdarlamasına jañadan qosılatın pänder bar ma? Oqwlıq mäselesi qalay şeşilip jatır?

– Mektep bağdarlamasında aytarlıqtay özgeris bolmaydı. Oqw josparı memlekettik standartqa säykes jürgiziledi.

Biz jaña oqwlıqtardı tügeldey derlik satıp aldıq. Biraq, oqwşı sanınıñ öswine qaray, byudjetten tağı da qosımşa qarajat surap otırmız. Bul – ret-retimen şeşiletin şarwa­lar. Tağı bir ayta ketetin jañalıq, oqw jılı barı­sında №68, №18 mekteptiñ janınan mümkindigi şektewli balalardı oqıtwğa arnalğan korrekcïyalıq toptar aşılmaqşı.

– Mektep ashanalarında oqwşılarğa ıstıq tamaq berw bïıl tağı da jalğasa ma?

– Bastawış sınıp oqwşılarına tegin tamaq beremiz. Bïıl biz Tağamtanw ïnstïtwtı men sanïtarlıq-epïdemïologïyalıq sala mamandarınıñ qoldawımen as mäzirine bal qospaqşımız. Därigerler bal mïdıñ damw­ına, ağzanıñ durıs jumıs istewine jaqsı äser etetinin rastap otır.

– Äsïma Temkeqızı, mektepterdegi ülgerimi tömen, tärtibi naşar balalardıñ tärbïesimen tikeley öziñiz aynalısatın keziñiz bol­dı ma?

– Onsız bolmaydı ğoy. Öytkeni, men – pedagogpın. Balalarmen jïi jüzdesip turamın. Keyde balalar meni oyğa qaldıratın pikirler aytadı. Mısalı bir oqwşı: «Osı, qazaqşa söylewdi mek­tepten bastaw kerek deydi, biz mektepte söylewin söyleymiz ğoy, biraq, odan ne payda? Därihanağa barsaq, orıs­şa jawap beredi, avtobwsqa otırsaq, aldımızdan orıs­şa söylep şığadı, köşede jürseñ, tağı orısşa…» deydi. Endi biri «Apay, bizge naşaqorlıq twralı, odan saqtanw twralı aytpay-aq qoyıñızşı. Biz bärin bilemiz. Munı 6-7-sınıptıñ oqwşılarına aytqanıñız durıs. Bälkim, solarğa kerek şığar», deydi.

– Siz muğalimsiz ğoy, aytıñızşı, balalardı 45 mïnwt boyı jalıqtırmay bawraw üşin neni eskerw kerek dep oylaysız?

– Qazirgi balalar naqtılıqtı unatadı. Oqwşılardı tıñdatw är muğalimniñ biliktiligine tikeley baylanıstı. Bir oqwşımnıñ «Apay, men osı 11-sınıpqa köşetin kündi qattı küttim. Öytkeni 11-sınıptıñ ba­lalarına muğalimder «siz» dep söyleydi» deydi. Demek, oqwşı da muğalimniñ özimen teñ därejede söyleswin qalaydı eken. Biz osını eskere bermeymiz.

Jalpı, ustaz ädemi söylewge dağdılanwı kerek. Men İİ kwrsta oqıp jürgenimde psïhologïya päninen Valen­tïna Ïvanovna degen ustaz sabaq berdi. Birde sol kisi meni şaqırıp alıp «Äsïma, men sağan şeşen söylew taqırıbında kwrstıq jumıs dayındawdı tapsı­ramın. Men seni sabağımnan bir jılğa bosatamın. Tek, jıldıñ soñında osı taqırıptı layıqtı qorğap şıqsañ boldı. Eger, durıs äri ädemi söylewdi tolıq meñgerip şıqsañ, ömiriñe ülken paydası tïetin bo­ladı» dedi. Söytti de, bir quşaq kitabın ustatıp qoya berdi. Jatsam da, tursam da, sol kitaptar qolımnan bir tüspeydi. Kerek tusın qağazğa tüsiremin. Rasın­da, sol oqığandarımnıñ paydasın osı küni körip jürmin. Är muğalimniñ bala tärbïesinde osınday özindik ädis-täsili, şeberligi bolwı kerek.

– Är balanıñ oqwğa degen ıntası, qabilet-qarımı ärtürli. Biriniñ oyı jüyrik bolsa, endi biri tım bayaw damïdı. Elor­da mektepterinde osın­day balalarmen derbes jumıs istewdiñ arnayı bağdarlaması bar ma?

– Elbasımızdıñ «Bizge keregi şın darındar. Mem­leket öziniñ talanttı uldarı men qızdarın, nağız ädebïet pen önerin jasaytın tarlan­boz jüyrikterin qoldawğa, qorğawğa mindetti» degen sözi bar. Elorda mektepterinde darındı balalarğa mümkindiginşe jağday jasalğan. «Astana darındarı», «Zerttewşi», «Olïmpï­ec», «Astanalıq muğalim», «Darındı oqwşılardı damıtwdağı psïhologïyalıq qoldaw» attı bağdarlamalar negizinde jumıs isteymiz.

Ras, är balanıñ qabileti ärtürli. Birewler bilip turğanın aytpaydı. Kerisinşe, tük bilmey turıp, özin bärin biletindey etip körsetetinder bar. Jalpı, meniñ biletinim bala mektepten tek özine keregin ğana aladı. Ol mıqtı matematïk bolmawı mümkin, esesine ädebïetti jaqsı oqïdı. Ädebïetten haba­rı az bolwı mümkin, biraq esepti jaqsı şığaradı. Al, ustazdıñ mıqtılığı – är balanıñ qarım-qabiletin aşıp körsete bilwinde. Negizi, munday balalarmen jumıs istewdiñ ädis-täsili ïnstïtwt, wnïversïtetter­de oqıtılwı tïis. Al, onı täjirïbe jüzinde kimniñ qalay paydalanatını özine baylanıstı. Meniñ bir bilerim, qazir ekige oqïtın balalar sanı burınğığa qarağanda äldeqayda az.

– Mektepterge barıp, muğalimdermen jïi kezdesip turasız ba?

– Bilim basqarmasınıñ bastığı bolğan soñ, waqıt tawıp, mektepte atqarılıp jatqan jumıstarmen ta­nısıp turwğa tırısamın. Keyde, mektepterdegi türli mäselelerdi şeşw üşin özim barıp körwime twra keledi.

– Astana mektepterinde qay pänniñ oqıtwşıları jetkiliksiz?

– Munday mäsele bizde joq. Kezinde qazaq tili men ädebïeti päniniñ muğalimi, qazaq mektepterinde bilim beretin matematïk mama­nı jetispeytin. Qazir bul salanıñ mamandarı tolıq jetkilikti. Tek keybir mek­tepterge orıs tiliniñ basta­wış sınıp muğalimi, orıs sınıptarına ïnformatïka päniniñ muğalimi kerek. Al, memlekettik tilde oqıtatın mektepterde muğalimder tolıq jetkilikti.

– «Mektepke jol» akcïyasınıñ barısı qalay bolıp jatır?

– Akcïya 30 qırküyekke deyin jalğasadı. Bïıl quqıq qorğaw organdarınıñ ökilderi belsendilik tanıttı. Kömekke muqtaj jandardıñ eşqaysısı tıs qalğan joq. Akcïya kezinde 20 mïllï­on teñge köleminde kömek körsetiledi dep josparlap otırmız. Şamamen 5 mıñday bala qamtılatın boladı.

– Aldağı tamız keñesinde qanday mäselelerdi kün tärtibine şığarwdı közdep otırsızdar?

– Elbası Joldawın­da aytılğan älewmettik jañğırtw mäselesi, «Qazaqstannıñ älewmettik jañğırtılwı: Jalpığa Ortaq Eñbek Qoğamına qaray 20 qadam» bağdarlamalıq maqalasınıñ mäni men mañızı twralı talqılaytın bolamız. Qazir köptegen bilim oşaqtarı salınıp jatır. Mektep, balabaqşa tapşılığı bolaşaqta şeşiletin boladı. Bizge sol mektepterde bolaşaqta qanday bilim beriledi, kimder jumıs isteydi degen sawal mañızdı. Tamız keñesinde maman dayarlaw isine, äsirese käsiptik maman ïelerin da­yarlaw jumıstarına toqtalamız. Sonımen qatar, aldağı 10-20 jıl işinde bizge qanday mamandar qajet degen mäselelerdi de bügin oylanwımız kerek.

Äñgimelesken Şınar DOSAN

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

16 + fourteen =