Ardaq Bekişev: «Sport – ömirlik serigim»

0 92

Jastar desek, ünemi fïzïkalıq turğıdan şınıqqan, sportqa​ qızığwşılığı basım urpaqtı körgimiz keletetinin jasırmaymız. Öskeleñ urpaqtıñ boyına sportqa degen qızığwşılıqtı siñiretin de sporttı janına serik etken aptal azamattar ekenin umıtpağanımız jön. Bügingi keyipkerimiz tisqaqqan bapker, ğumırın Otan qorğawğa arnağan Ulttıq qawipsizdik organdarınıñ jäne Şekara qızmetiniñ ardageri – Ardaq Bekişev.Ardaq Turdığalïulı​ Şekara ofïcerleriniñ köbisine jaqsı tanıs desek qatelespeymiz. Öytkeni keyipkerimiz QR UQK Şekara Akademïyasında köp jıldan beri dene şınıqtırw jäne sport boyınşa nusqawşılıq jasap,​ kwrsanttardıñ şımır bolıp şınığwına özindik ülesin qosqan. Sol arqılı atalğan vedomstvada da ülken qurmetke ïe bolğan.

Baq köringenniñ basına qona bermesi anıq. Adamnıñ abıroylı da baqıttı bolwınıñ sırı nede? Al, keyipkerimizdiñ bağı qaşan jandı? Sättiliginiñ sırı qanday? Ol üşin onıñ ömirlik jolına tam-tumdap enip, etene tanısqanımız jön. Ağısı​ qattı özen qaynar bulaqtan bastalatını sïyaqtı, kez kelgen adamnıñ ömiri balalıq kezeñnen bastaw aladı. Keyipkerimiz 1967 jılı 13 qaraşada Almatı oblısı Alaköl awdanı Köktuma awılında dünïe esigin aşqan. Ösken orta, twğan jer barlığı keyipkerimizdiñ köñilinde bul-bulşa sayrap jatır. Alaköldiñ möldir swı jäne ıstıq küni men qumı özi sekildi qarasïraq balalardı menmundalap şaqırıp turatın. Üyden şığa salısımen bir top bala sol köldiñ quşağına enetin. Keş batarda şarşap şaldığıp üylerine oralatın. Barlığı jaqın, barlığı tilektes, ata-apasınıñ ıstıq nanı men alaqanı barlığı bala Ardaqtıñ esinde. Äkesi Turdığalï otbasın qurğanda Almatıdağı zootehnïkalıq – maldärimaldärigelik ​ ​ ​ ​ ​​ ïnstïtwttıñ stwdenti edi. Otbasın qurğannan ​ keyin ​ dünïege tuñğıştarı keledi. Özderi oqw ornın ayaqtaw üşin perzentterin atası men apasınıñ qolına tapsıradı. Alğaşqı jıldarı keyipkerimiz atasınıñ tärbïesin alıp ösedi. Keyin ata-anası joğarı oqw ornıñ ayaqtağan soñ, twğan awıldarına jas maman retinde oraladı. Atası Bekiş köpti körgen salmaqtı kisi bolatın. Özi Ulı Otan soğısınıñ ardageri, ataqtı Lenïngrad şayqasına qatısqan erjürek jan. Eki ret jaralı bolıp, Berlïnge deyin jetken. ​ Osınday zulmattı körip kelgen atası beybit künge öz eñbegin siñirdi. Atasınıñ naqılın siñirip ösken keyipkerimiz, tulğa bolıp qalıptasadı. ​ Äkesi Turdığalï da jas maman retinde awıl sovhozınıñ qoymasında alğaşqı qızmetin bastap, zootehnïk bolıp köp jıldar boyı eñbek etedi. Tabïğatı äsem, swı şïpa Alaköldiñ boyında ösken er ärïne öz ömirin sportpen baylanıstıradı. Öytkeni, el şetinde, körşi eldiñ ötinde turğan jurttıñ özi batır bolıp twmay nemene? Jergilikti jurt köp ğasırlar boyı osı öñirdi qorğap, el men jerdi aman alıp qalğan. «Tartpay twmas negizge» demekşi, keyipkerlerimiz babalar dästürine say ​ batıl da erjürek bolıp ösedi. Şınığıp şımır bolwı üşin sportpen dendep aynalısadı. Mektep qabırğasında jürip, bokstan Keñes Odağı boyınşa birinşilikterge qatısadı. Jüldeli orındardı da utadı. Onımen qosa​ babalarınan jalğasqan küresti de qolğa aladı. Odan bölek, voleybol, jeñil atletïka, Alaköldiñ jağasında turıp jüzwdi de qolğa aladı.Er jetken soñ Lenïnobad qalasında Otan aldındağı borışın öteydi. Sol jerde bolaşaq QR Ulttıq qawipsizdik komïteti Törağasınıñ orınbasarı general-leytenant Änwar Sadıqulovpen bir rotada äskerï qızmettiñ ıstıq-swığın köredi. Bolaşaqta qızmet barısı boyınşa kezdesip, jılı şıraylı äñgimelesken bbolatın. Äskerden keyin Almatıdağı joğarı oqw ornına tüserde jüzw kafedrasına dene şınıqtırw boyınşa bapker mamandığın tañdaydı. Ol twralı Ardaq Turdığalïulı bılay tüsindiredi.

-​ Almatıdağı Qazaq sport jäne twrïzm ​ akademïyasına oqwğa tüswge attandım. Ärïne, eñ birinşi kezekte özim aynalısıp jürgen boks nemese küres mamandığına tüswdi josparladım. Biraq, keyin öz oyımdı özgerttim. Sebebi, boks pen küres elimizdiñ ulttıq sport türleri. Bokser nemese balwan bolğısı kelmeytin er bar ma? Bul mamandıqtarğa konkwrs joğarı boldı. Sondıqtan, jüzw kafedrasına ​ qujattarımdı tapsırdım. Al, bokstı qosalqı sport türi retinde alıp jüremin dep şeştim. Oyım däl şığıp, qujat tapsırğan mamandıqqa tüstim,-deydi ol.

Ïä, jüzw ​ ultımızdıñ sanasına äli siñise qoymağan sport türi edi. Onı tañdağandardıñ arasında qara közderimiz de az edi. Keyipkerimiz toqsanşı jıldardıñ basında-aq, osı sport türine ayaq basqan alğaşqı qara közderimizdiñ biri boldı. Bul sport türi onıñ oyın özgertti. Öytkeni, jüzw sportı tek qara küşti ğana emes, oylaw men şıdamdılıqtı da damıtadı. Stwdent Ardaq oqwın jaqsı oqığanı sonşalıq onı oqw ayaqtağannan keyin, atalğan kafedrağa jumısqa alıp qaladı. Sol jerde jürip elewli eñbek etedi. Onı är türli konferencïyalar men jïındarğa şaqıra bastaydı. Sonday bir ortaq jïındarda şekaraşı sportşılarmen jolığadı. Naqtıraq​ aytqanda, şekaraşı ofïcerlerdiñ şeberhanası sanalatın QR UQK Äskerï ïnstïtwtınıñ ofïcerlerimen tanısadı. Olar sporttıq jaqtıqtırwşı qajet ekenin aytıp, keyipkerimizdi äskerï qızmetke kelwge usınıs jasaydı.

-Men joğarı oqw orında kafedrada jumıs jasadım. Toqsanınşı jıldardıñ basında jalaqımız az. Onıñ üstine, otbasılı boldım. Al, äskerï atanw bayırğı armandarımnıñ biri bolatın. Öytkeni, atam Ulı Otan soğısınıñ ardageri edi. Men de atam sekildi äskerï formanı kïyudi armandağan bolatınmın. Onımen qosa äskerï qızmettiñ jalaqısı da joğarı, älewmettik qorğaw ​ da bïik deñgeyde ekeni anıq. Biraz oylanıp barıp, äskerï joğarı oqw ornına qızmetke barw usınısın qabıldadım.

Alğaşqı äskerï qızmetin «praporşïk» şenimen bastaydı. Kïim-keşekpen qamtamasız etw älsiz bolatın. Äskerï formalardıñ astı bolsa, üsti bölek bolatın. Hrom etikti bazardan satıp alatın. Soğan qaramastan, äskerï azamat atanğanğa qwanıp, ülken ıjdahatpen äskerï qızmetti atqaradı. Sol jılı otbasın quradı.​ «Ayaqta ayaqkïimiñ tar bolsa, ne payda dünïeniñ keñdiginen» demekşi, Alawtawdıñ ayasındağı jasıl jelekti Almatı birden eşkimdi quşaq jaya qarsı almaytını anıq. Ülken qalada üy bolmay jas jubaylar alğaşında otbasılıq jataqhananı turaq etedi. Zeynetke şıqqanda da memleketten üy berilmedi. Ol da öz betinşe bölek äñgime. Sonımen qoş. Tıldıq ​ qatamasız etw älsiz, baspana mäselesi şeşilmese de bapker qarağayğa qarsı bitken qaysar minezimen turmıstıñ tawqımetimen küresedi. Nağız sportşılarğa uqsap qaysarlıq tanıtadı. Barlıq jetistiktiñ kilti qajırlı eñbekte ekenin jiti tüsinip, bilek sıbana qızmetine kirisedi. Keyinde öziñ jaqsı qırınan körsetip, alğaşqı «leytenant» äskerï şenine qol jetkizedi. «Atam: «Bastağan isiñdi ayağına deyin jetkiz» ,- dep ünemi aytıp otıratın. Sol atamnıñ aqılına say leytenant şenin alğan soñ, polkovnïk şenine deyin jetwdi aldıma maqsat etip qoydım», – dep esine aldı ulttıq qawipsizdik ardageri.

Ardaq Turdığalïulı öz isin bar ıntasımen jaqsı kördi. Kwrsanttarğa aq jarqın bolğanımen, qızmetine qatal boldı. Sporttıq normatïvterge kelgende talapşıl ekenin körsetti. Bul onıñ mansapqumarlığınan emes, kerisinşe kwrsanttarğa degen ağalıq janaşırlığınan twındağan qasïet. Öytkeni, oqw ornında şınıqqan kwrsant, şekara şebinde tegewrindi ofïcer bolatınına kämil sendi. Sondıqtan,​ «jattığwda ter tökseñ, soğısta qïnalmaysıñ» prïncipine say awzınan sözi, qoynınan bözi tüsetin enjarlar men jalqawlardı ayamaytın. Er azamat şınıqqan şımır bolwı kerek deytin oydı ustandı.​ Bolaşaq şekaraşı ofïcerlerdi dayındaytın joğarı oqw ornında buqaralıq sporttıñ damwına ​ ülken üles qostı. Jumısına adal boldı. Sol arqılı özine abıroy jïnadı. Bälkim, sondıqtan bolar QR UQK -de jaña qurılım «Uşqın-Ïskra» sport komandası qurılğanda alğaşqılardıñ biri bolıp Ardaq Bekişev qızmetke şaqırıldı.

​ UQK basşılığı onıñ​ ömirlik jäne bapkerlik täjirïbesin joğarı bağalap, basqarma bastığınıñ orınbasarı lawazımına tağayındadı. Atalğan sporttıq komanda quramında elimizge äygili Maksïm Rakov, Ïl'ya Ïlïn, Ol'ga Şïşïgïna, Serik Säpïev ispetti ataqtı sportşılar boldı. Arekeñ olarmen etene aralasıp, qızmetke baylanıstı tığız-qarım qatınas ornattı. Sonday-aq, özi bastama köterip «Uşqın-Ïskra» klwbınıñ işinde balalarğa arnap şahmat, voleybol, stol tenïsinen​ sekcïyalar aştı.

– Sporttıq tärbïeni, patrïottıq tärbïeden bölip qarawğa bolmaydı. Sport – patrïottıq tärbïeniñ negizgi quramdas böligi. Oylañızşı, sportşımız olïpïada nemese älem birinşiliginde jeñiske jetse qalay qawnamız! Kök twımızdı joğarı köterse, töbemiz kökke jeterdey äserde bolamız…. Sodan keyin jas öspirimder öziniñ süyikti sportşısına uqsağısı kelip, sporttıq üyirmelerge jazıladı. Eldiñ atın ol da şığarwğa tırısadı. Munıñ barlığı patrïottıq sezimdi asqaqtatpaydı ma!? Ärïne, asqaqtatadı! Ulttıq rwhımızdı köteredi. Sportqa jaqın adam, iştey mığım, eljandı bolıp keledi. Özim de sporttı ömirlik serigim ettim, – dep ağınan jarıldı ardager ağamız.

Ardager degenimizben Ardaq Turdığalïulı kez kelgen jaspen sporttıq arenada jarıswğa dayın. Özi de äli künge deyin sportpen kündelikti aynalısadı. Ömirlik ustanımı ayqın, qoğamdıq jumıstarğa belsendi. Büginde «Arıstan» mamandandırılğan lïceyinde ustazdıq etedi. «Jasım kelip qurmetti eñbek demalısına şıqtım. Altı ay üyde otırdım. Alayda, qolınan is kelse, üyde otıra almaydı ekensiñ. Sondıqtan, jumıs izdey bastadım. Bir – eki jumıs istep kördim. Köñilimnen şıqpadı. Waqıt öte, ​ «Arıstan» mamandandırılğan lïceyine qızmetkerler kerek ekenin estidim. Barıp özimniñ qujattarımdı usındım, jeke söylestim. Sosın meniñ qızmet jolımen tanısqan oqw ornınıñ basşılığı ustazdıq qızmetke jumısqa aldı. Mağan senim bildirgen lïcey basşısı general-mayor Säbït Tawlanovqa alğısım zor. Bügin lïcey oqwşıların sporttıq turğıdan dayındap kelemin. Onımen qosa, QR UQK Şekara Akademïyasına tüswge ınta tanıtqan kwrsanttardı qızmet barısımen tanıstıramın. Eki ortada ıntımaqtastıqtı ornatatın kwrator boldım. Bizdiñ balalardı bolaşaq şekaraşı ofïcer bolwına ıqpal etip, bilgenimmen bölisip otıramın. Öytkeni, eldiñ qawipsizdigin qorğaw abıroylı mamandıq».

Ïä, keyipkerimiz leytenanttan bastap, polkovnïkke deyin jetti. Uzaq jılğı qaltqısız qızmette birtalay vedostvalıq marapatqa ïe boldı. Öziniñ mamandığına adaldıq tanıtıp, qurmetpen eñbek demalısına şıqtı. Zeynette qol qwsırıp otırmay, ustazdıq jasap, jas urpaqtı patrïottıq jäne sporttıq tärbïege bawlwda. Qızmette adal dos, senimdi qarwlas bolsa, üyinde ayawlı jar, önegeli äke. Ömirlik jarı Aynagül ekewi jastayınan qosılıp, tirşiliktiñ ıstıq-swığın birge eñserdi. Ekewi ​ Sandwğaş, Sanjar attı eki ​ perzentti tärbïelep ösirdi. Özara tüsinwşiliktiñ arqasında ​ ulağattı januya qatarınan tabıldı. Şwaqtı şañıraqta öskeñ qızı Sandwğaş äke jolına say ağa leytenat şenidegi ​ ofïcer atandı. Büginde Almatı qalasındağı İşki ister organdarında qızmet atqaradı. «Atadan ul twsa ïgi, ata jolın qwsa ïgi» degendey, ulı Sanjar öz küşimen QR UQK Şekara Akademïyasına oqwğa tüsip, bïıl ofïcer atanğalı otır. Osınıñ barlığı jumır bastı pendeniñ töbesine qonğan baq emes pe?!​ Ardaq Turdığalïulınıñ Otanğa degen adaldığı, sportqa degen süyispenşiligi, qızmetke degen rïyasız berilwiniñ jäne öziniñ twmasınan qalıptasqan azamattıq häm adamï qasïetteriniñ arqasında baqıttı ömir sürwdiñ kiltin taptı. Elim degen erlerim aman bolğay! ​ ​ ​

Darın SEYİTOV,
äskerï tilşi

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

19 − 15 =