AQSELEW ÄLEMİ – ALAŞ ÄLEMİ

0 290

Belgili  qalamger, etnograf ğalım, qazaqtıñ mañdayına bitken birtwar tulğa Aqselew Seydimbektiñ ult rwhanïyatına qosqan ülesi uşan-teñiz. Twğan halqınıñ joğın bütindep, kemin tügendep ömirden ozğan ultjandı azamattıñ osı ölşewsiz eñbegine şınayı bağa berip, onı jan-jaqtı zerdelew – bügingi urpaqqa amanat. Astanadağı L.N.Gwmïlev atındağı Ewrazïya ulttıq wnïversïteti Aqselew älemin ïgerwge alğaşqı qadamdı bastap, «Aqselew Seydimbek: ğılımï murası jäne täwelsizdik (awızşa tarïh mäseleleri)» attı halıqaralıq ğılımï-teorïyalıq konferencïya ötkizdi.

«Qazaq dese, qabırğam qayı­sa­dı» dep Aqañnıñ özi ayt­paq­şı, bü­ginde Aqselew dese, är qazaqtıñ qa­­bır­ğası qayısadı. Ornı äli kün­ge deyin oysırap tur qazaq üşin. Öziniñ birtwar asılın äli­ künge deyin ajalğa qïmaydı hal­qı.­ Qï­maytını – Aqselewdey da­ra­ bol­mıstı tekti tulğasın ay­­rıq­­­şa­ äspet­­tep,­ erek­şe­ ar­daq­ tu­ta­tın­dı­ğı.­ Köñilge demew bola­tı­nı, ulı azamattıñ ultınıñ ïgi­li­gi­ne­ ar­­na­­­ğan,­­ sol­­ üşin­­ bar­ küş-ji­ge­rin,­­ qa­rım­-qa­biletin sarp etken ba­­­ğa­­ jetpes eñbekteri. Aqselew Sey­­­dim­­­bek­tiñ twğanına 70 jıl to­lwına oray uyımdastırılğan kon­ferencïyanıñ maqsatı da sol, qarımdı qalamgerdiñ şoqtığı bïik twındıların tereñ zerttep, keñinen nasïhattaw.

Alqalı jïındı aşqan wnïver­sï­­tet prorektorı, professor Dï­han Qamzabek ultı üşin barın­ salğan arqalı azamattıñ adam­ger­şilik bitim-bolmısı men ul­tı­na siñirgen ulan-ğayır eñbegi jönin­de ayta kelip, Aqañnıñ Ew­ra­­zïya ulttıq wnïversïtetiniñ qa­lıp­ta­­swı men damwındağı ornı da erek­­şe ekendigin eske aldı. Bilim or­da­­sınıñ ujımı onıñ jarqın bey­nesin ärqaşan jadında ustap, twğan küni men ömirden ozğan küni­ne oray köptegen rwhanï is-şara­­lar ötkizwdi dästürge engizgen.

Konferencïyada belgili tulğa­nıñ­ ğılımï eñbekteri twralı kele­li äñgime örbitken halıq ja­zw­şı­sı, memleket jäne qoğam qay­rat­­keri Äbiş Kekilbaev körnekti ğalım­nıñ aqırğı sübeli twındısı «Qazaqtıñ awızşa tarïhına» «äli­ ïge­ri­lip­ bol­ma­ğan­ älem­dik­ deñ­­­gey­­de­­gi­­ ül­ken­ eñ­bek»­ de­gen­ ba­ğa­­­ berdi.

– Aqañnıñ altı tomınan da eşqanday min, eşqanday kemşilik körgen joqpın. Bastan-ayaq tamsana oqıp şıqtım. Qısqası, biz­ Aq­se­­lew­di­ ja­ña-­ja­ña­ oqıp,­ ja­ña­dan tanısıp ülgerdik. Endi Aqselewdi meñgerw, ïgerw bastaladı. Ultjandı tulğanıñ ulı mu­­ra­sın şındap bağalawdıñ zamanı twdı. Aqselew – şın mäninde ulı oyşıl, ulı jazwşı. Oğan bükil ömiri, är aytqan sözi, är ja­zıp qaldırğan söylemi kwä bo­la aladı. Men qazaq halqına Aqse­lewdi bergeni üşin rïzamın. Qazaq qanday boldı dese, mınaday boldı dep

Aqselewdi körseter edim, qazaq ultı keleşekte qanday bolwı kerek dese, mınaday boladı dep, tağı sol Aqselewdi körseter edim. Aqselew Seydimbekti büginde ärbir qazaq balası umtılatın etalonı, ärbir qazaq balası pir tutatın ïdealı dep tüsinemin, – dep tebirendi jazwşı.

Al Halıqaralıq türki aka­de­mïya­­sınıñ prezïdenti, fïlolo­gïya ğı­­lı­mı­nıñ doktorı, profes­sor­ Şäkir Ibıraev üzeñgiles ärip­te­si­niñ burın zerttelmegen qazaqtıñ qara öleñi men küy añızdarın alğaş ret rwhanï aynalımğa tüsirgenine ekpin tüsire kele «qazaqtı qazaq retinde minezdeytin erekşeligi osı qara öleñde jatqandığın Aqañ aşıp berdi. Mine, qazaqtıñ öziniñ tabïğatınan şığw degenniñ ülken körinisi – osı. Jetimdik körip, qazaqtıñ ulttıq bolmısınan orın ala almay jürgen küy añızı janrın da öz ornına qondırdı», – dedi.

«Ewrazïyanıñ awız ädebïeti dästüri men köşpendiler tarïhı», «Köşpendilerdiñ rwhanï­ murası men dünïetanımı», «Qa­zaq­ ädebïettanw ğılımı men­ jwr­na­lïstïka. Aqselew Seydim­bek jäne ulttıq müdde» degen ülken tarmaqtardı qamtığan kon­fe­ren­cïyağa Başqurtstan, Tür­kïya, Özbekstan elderiniñ ğa­lım­-zerttewşileri de kelip, oy bölis­ke­nin atap ötken läzim.

Jïınğa qatıswşılar jıl sayın estelikter men zerttew­ jumıs­tarınan quralğan «Qazaqtıñ awızşa tarïhı» attı jïnaq şığarıp otırwdı josparğa engizdi. Sonday-aq, Aqselew ağamızdıñ artında qalğan öşpes mol muraların nasïhattawğa arnalğan arnayı sayt aşwdı qolğa almaq.

Qımbat NURĞALÏ

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

two × 1 =