AÑSAR AWLAĞAN ANKARA

0 104

Tün jamılıp tüsip kelemiz. Şahardıñ köldey-köldey şamdarı töbeden qarasañ, är tusı ärnege uqsap qalatınday. Janımdağı Sultannıñ «Mına jer jïraftıñ bası sekildi eken» dewi sondıqtan. Alayda jïraftı awılda twmağan soñ, biz bayğus däl sol mañnan uqsastıq bayqamadıq – bul, ärïne, äzil ğoy.

 Ädepki söz

Astananı qïmay, keşigip uşqanımızben, barar jolda uyqığa ünem tabıldı. Qos qala arasındağı waqıt ayırmaşılığı – üş sağat.

≪Esenbuğı≫ äwejayı töñireginde awa rayı ≪+18≫ gradws eken. Qırküyektiñ tañı üşin äjeptäwir jılımıq. Elden şığarda biletinderdiñ ≪barhatnıy sezon≫ twralı aytqandarı beker bolmadı. ≪Barhatnıy sezon≫ demekşi, osınaw saparda biz tek töl sözderimizdi ğana estidik. Astanalıq ökiltop atınan resmï türde söylegenderdiñ bäri qazaq ünine erekşe basımdıq berdi. Äkim Ïmanğalï Tasmağambetov mırzanıñ Ankaradağı är kezdeswde bir-eki maqaldı mindetti türde tilge orap otırğanı – köbimizge ülgi eterliktey jayt.

Ğasırlar sırı siñgen

Anatolïya örkenïetter murajayı qabırğalarına nazar qoyğanımızda, osınday oy keldi.

Qojayın taraptıñ qonaqtarğa onı alğaşqı ayaldama retinde usınwı da tegin emes. Murajay degenimiz – qalanıñ oñtüstik-şığısındağı belgili ≪At bazarı≫ töñireginde ornalasqan osmandıq eki ğïmarat. Olardıñ biri ≪Mahmut Paşa bedestenin≫ 1464-1471 jıldar aralığında Fatïh Paşanıñ bas wäzirleri kötergen körinedi. Sän-bederi klassïkalıq säwletke keliñkireydi.

Ortada – on kümbezben kömkerilgen törtburıştı jabıq jay. Bul jer besik kümbezdermen jabılğan bir jüz eki dükennen turatın keşenmen qorşalwda. Ekinşi ğïmarat ≪Kürşünlw Kerwensaray≫ tahrïr däpterlerine jäne tirkew mağlumattarına qarağanda, Mehmet Paşanıñ Üsküdardağı qudayhanasına qoyma retinde turğızılğan.

1946 jılğı jöndew kezinde munda HV ğasırdıñ birinşi jartısına tïesili mänetter tabılıptı…

Murajaydıñ täjirïbeli mamanı jağı jañılmastan saqıldatıp äli äñgimelep tur, äñgimelep tur. Ara-arasındağı bizdiñ taraptıñ suraqtarın da qosa qamtï jöneledi. Tarïhşı emes pe, Gwmïlev atındağı Ewrazïya ulttıq wnïversïtetiniñ rektorı Erlan Sıdıqov mırza taqırıp töñireginde uğımtal ün qattı:

≪Oñğa qarasaq ta, solğa qarasaq ta – buğınıñ beder-beynesi. Sonda Anadolı dalasında buğı köp bolğanı ma älde bul türik halqınıñ sanasında bayağı Altaydağı däwirinen qalğan tüsinik pe?≫. Murajay mamanı Anadolıda eşqanday buğı kezdespeytinin, türikter onı bïlik, baylıq, küş- qwat ayşığı retinde qadir tutatının bildirdi. Jalpı, mwzeyde nanım-senimniñ ğasırlarğa sozılğan tasbelgileri bar. Tarïh qoynawınan-aq toy mädenïetine erekşe män berilgeni, qazaqtıñ ≪Bes tası≫ sındı oyın oynağanı zeyin qoyğızadı. Qısqa qayırsaq, ≪Anatolïya örkenïetteri≫ 1997 jılı Şveycarïyada küllidünïelik därejede ≪Jıl murajayı≫ atağın alğan.

Aqparattıñ amalı men qamalı

Tabanımız tïip turğan soñ, Ankaranıñ aqparat taratw jüyesimen tanıswğa birden müddelendik. Tüs awa qalalıq merïya janındağı medïaortalıq basşısınıñ bölmesinde otırmız: jap-jaylı kabïnet Atatüriktiñ eki swreti. Ujımda bas-ayağı jïırma bes adam qızmet etetin körinedi. Ankara merïyasına qatıstı bar jañalıq, foto, vïdeolar aqparat agenttikterine, gazetterge, telearnalarğa osı jerden taratıladı. Ärkim öz qalağan aqparatın jarïyalawğa quqılı. Onıñ sırtında medïaortalıq aptasına bir ret A5 pişimimen ≪Ankara≫ degen 32 bettik gazet şığaradı eken. Bası artıq adam joq – bitpey jatqan is joq. Redakcïya üy-jayı örkenïet ölşeminiñ belgisindey. Jawaptı qızmetkerleriniñ biri Älïjan Atay asqan ınta-ıjdahatpen tanıstırıp jür. Äsirese, bizdikilerdi pwl'tpen basqarılatın uşqış fotoapparat köbirek qızıqtırdı. Quyrıqtı juldızday qurılğınıñ jumısımen tüngi sw-säwleli şowdı tüsirw barısında jetkilikti tanıstıq.

Antqa berik akademïya

Astananıñ Ankaradağı mädenï künderi ayasında Ädilet akademïyasında bolwdıñ säti tüsti. Bilim alwşılarğa jasalğan jağday ğumır boyı oqï berwden bas tartqızbastay sezildi. Älbette, birewdi birewmen salıstırw nemese äldekimdi madaqtap – äldekimdi muqatwdan awlaqpız. Türkïya sındı damığan eldiñ quqıqtıq älewetiniñ qaynar-közi qarabayır emestigi tüsinikti de. Eldiñ sot quramınıñ denin osınaw akademïya tülekteri quraydı. Jılına eki mıñ bes jüzdey bitirwşige qujat tapsırıladı. Joğarı bilimdilerdi ğana

oqıtatın akademïyağa tüswdiñ özi – zor märtebe. Tämamdawdıñ jöni tipten bölek. Öytkeni türik elinde swd'yalardıñ statwsı qayran qalarlıqtay bïik.

«Quqıq salasındağı eñ jaña oqwlıqtıñ barlığı jarıq körgenine eki kün ötken soñ bizdiñ kitaphanadan tabıladı» dedi bayandalğan ïgilikti ister bastamaşısı, akademïya prezïdenti Hwseyn Ïıldırım.

Oqw ornınıñ Prezïdenti tört jıldıq kezeñge saylanbalı negizde bekïdi eken. Köptegen jumıstıñ uyıtqısı bolğanına qaramastan, Ïıldırım mırza kelesi saylawğa tüspeytinin älden-aq aşıp aytıp otır. Sebebin surawşılarğa «Keyingi jastarğa da jol berw kerek» dep qısqa qayırdı.

Ankarada oqıp jür…

Ankarada ötkizgen tört-bes täwligimizde sol jaqtağı qız-jigitterimiz bası-qasımızda boldı.

Elşiliktegi jïın barısında bilgenimiz: bügingi Türkïyada jeti jüzdey qazaq balası bilim qwıp jür. Olar birneşe jüye boyınşa barğan. Astanalıq ökiltopqa jawaptılar sanatınan YAssawï atındağı qazaq-türik halıqaralıq wnïversïteti grantımen tüskender jïirek körindi. Ekonometrïya salası boyınşa doktorantwrada ilim jïıp jatqan Säbït sındı jigitter keleşekte Qazaq eline tıñ salanı meñgerip äkelmesine kümän kem.

Qaraköz zamandastarımız Qazaqstannıñ Türkïyadağı elşiliginiñ jumısımen de etene tanıstıqtarın añğarttı. Aytwlarınşa, qazirgi elşi Janseyit Tüymebaevtıñ qazaq jastarına qaşan da esigi aşıq. Äsirese, arnayı jïındar ötkizip, otanımızdan barğan stwdentterdiñ jawapkerşiligin sezindirwde ülken jetekşilik qızmetin bağalaydı.

«Jeti juldızdıñ» jırı

Tüngi aspannan bärimiz «Jeti qaraqşını» körip östik. Biraq «jeti juldızdı» qonaqüy körmegenimiz ras.

…2004 jıldıñ qoñır küzinde Atırawda «Marrïott» kompanïyası aytwlı saltanatpen qazaq jerindegi alğaşqı jobasınıñ tanıstırılımın uyımdastırdı. Qudaydan quday bop, sarıawız  stwdent biz de sol jerden tabıla ketkenimiz esimde. Jañalıq jarşısına qatıstı maqtawdıñ neşe atası ketip jatır. Alayda ömiri onday uğımdardı sezinbegen basımızğa qalay sendirse de, tük sıymap edi. Endi mine! Ankara äkimşiligi mädenï künderin ötkize kelgen astanalıq äriptesterin «Marrïot» meymanhanasına jayğastırdı.

Köziñizdi öziñiz aşıp, öziñiz jumasız – qalğan jağın türik bawırlar bayağıda qolaylastırıp qoyğanğa uqsadı. Bawırlas şahardıñ bereri är saladağı osınday täjirïbeler bolsa kerek.

P.S. Basqa sapar. Poyızdamız. Almatı-Astana jolı. Kösilgen keñ dalanı körip otırıp, jeñgem Tekten tekke jatır, ïa? dep qaldı. Jıbırlağan jändik körmesek te, ol dalanıñ qur bosqa jatpağanın ayttıq: Bul jerler tekke jatqan joq, ötken-ketkenniñ köz qurtın jep jatır!

…Ankara da amalsız jatpağan şahar körindi. Onıñ bastı mïssïyası – sirä, alıs-jaqınnan añsar awlaw-aw!

Erbolat QAMEN,Sultan SEYİT (foto)

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

seventeen − six =