الەمدى جايلاعان ىندەت قاشان تىزگىندەلەدى؟

0 84

قىتايدىڭ ۋحان قالاسىنان تاراعان Covid-19 ۆيرۋسى ءتورت ايدىڭ ىشىندە تورتكۇل دۇنيەگە تاراپ، الەمنىڭ 170 ەلى ىندەتتىڭ ىلمەگىنە ءىلىندى. قازىرگە دەيىن جاھاندا 250 مىڭعا جۋىق ادام اتالعان ۆيرۋستى جۇقتىرىپ، 90 مىڭعا جۋىق ادام ەمدەلىپ شىققانمەن، 9913 ادام كوز جۇمدى. قازاقستاندا جۇقتىرعان ادامداردىڭ سانى 49, سونىڭ ىشىندە نۇر-سۇلتاندا – 25, الماتىدا – 22, قاراعاندىدا – 2.نەگە تەز ءورشىدى؟

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى 11 ناۋرىزدا Covid-19 ىندەتىنىڭ الەمدىك ىندەت دەڭگەيىنە جەتكەندىگىن جاريالاپ، ۇيىم باسشىسى تەدروس ادانوم گەبرەيسۋس الەم حالقىن جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ ونىڭ الدىن الۋعا شاقىردى. دەگەنمەن الەم جۇرتشىلىعى اراسىندا ءولۋ كورسەتكىشى 3,4 پايىز دەپ باعالانعان بۇل ىندەتتىڭ الدىن الۋ جاعىندا ددۇ سىلبىرلىق تانىتتى دەپ جازعىرىپ جاتقاندار دا بار.
ەندەشە قىسقا عانا ۋاقىت ىشىندە ىندەت نەگە تەز ءورشىدى؟ بىرىنشىدەن، ىندەت وشاعى بولعان قىتايدىڭ ىندەت ىلىنگەن كەزدەگى ناقتى جاعدايدى دەر كەزىندە جاريالاماي، جاسىرۋى قاتەرلى دەرتتىڭ بۇكىل قىتايعا، ودان سوڭ بۇل ەلدىڭ ارناسىنان اسىپ، دۇنيە جۇزىنە تارالۋىنا سەبەپ بولدى. ەكىنشىدەن، الەم حالقىنىڭ بەيقامدىعى، اسىرەسە، Covid-19 ۆيرۋسىنىڭ وتە تەز جۇعاتىنى جونىندەگى تانىمنىڭ تومەندىگى، دەر كەزىندە ساقتىق شارالارىن قولدانباۋى «ۋحان وباسىنىڭ» ورتتەي لاۋلاپ تەز ورشۋىنە سەبەپ بولدى.

اۋرۋدى قالاي تىزگىندەدى؟

قىتايدا بۇل ىندەتتىڭ تاراعانىنا قازىر جارتى جىلعا تايادى. دەگەنمەن قىتاي بيلىگى بۇل ىندەتتىڭ الدىن الۋدا كەش قيمىلداسا دا، كەرەمەت ۇيىمشىلدىق كورسەتتى. جالپاق قىتايعا جايىلىپ كەتكەن ىندەتتىڭ 3 اي ىشىندە بولاتتاي ءتارتىپ، قاتال زاڭنىڭ ارقاسىندا بەتىن قايتاردى.
ىندەتتىڭ قىتايدا تەز تاراۋىنا مىنا ءبىرشاما ءتۇرلى جاعداي سەبەپ بولدى. بىرىنشىدەن، ىندەت جايلى اقپاراتتىڭ دەر كەزىندە اشىق جاريالانباي، جاسىرىلۋى كوپ ادامنىڭ ىندەت جۇقتىرۋىنا اكەپ سوقتى. ەكىنشىدەن، ۋحان قالاسىندا كارانتيننىڭ كەش جاريالانۋى جانە ىندەتتىڭ ورشىگەن مەزگىلى قىتايدىڭ «كوكتەم مەرەكەسىنە» تۋرا كەلۋى ۆيرۋس جۇقتىرعان ادامداردىڭ ەلدىڭ جەر-جەرىنە، ءتىپتى الەمگە تاراپ كەتۋىنە الىپ كەلدى. ۇشىنشىدەن، حالىق سانىنىڭ تىعىز­دىعى جانە تۇرعىنداردىڭ جەكە تازالىققا كوڭىل بولمەۋى دە ىندەتتى ورشىتە ءتۇستى. تورتىنشىدەن، بۇل كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا ءتۇرى بولعاندىقتان، جالپى قوعامنىڭ بۇل ۆيرۋس جونىندەگى تانىمنىڭ تومەندىگى جانە عىلىمي قورىتىندىلاردىڭ جوقتىعى اتى جامان ىندەتتى ابدەن ءورشىتىپ جىبەردى.
قازىر قىتايدا ىندەتتىڭ بەتى قايتتى. اي بويى «ءۇي قاماقتا» وتىرعان حالىق سىرتقا شىققاندا ىندەت قايتا ءورشۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكتىڭ دە بۇلتى سەيىلىپ كەلەدى. بىراق مۇندا ىندەت تاراعاندا شەتەلگە قاشىپ، ونىڭ الەمگە اۋا ارقىلى جا­يىلۋىنا مۇرىندىق بولعان كەيبىر قىتاي ازاماتتارى ەندى باسقا ەلدەردە ىندەت ورشىگەندە قايتا ەلگە قاشىپ، «ەكسپورت» ەتكەن اۋرۋدى قايتا «يمپورتتاپ» جاتىر. بۇعان وتكەن تاۋلىكتە قىتايدا دا شەت ەلدەن كەلگەن 228 ادامنان Covid-19 ۆيرۋسى تابىلعانى دالەل.قىتاي تاجىريبەسى بىزگە دە كەرەك

ىندەتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قىتاي ەڭ اۋەلى حالىقتى ەرەكشە ساقتىققا جانە قاتاڭ تارتىپكە شاقىردى. ىندەت تاراعان ۋحان قالاسىندا عانا كارانتين جاريالانعانمەن، باسقا ولكە، قالا، اۋدانداردا دا ءجۇرىس-تۇرىسقا بۇكىلدەي شەكتەۋ قويىلىپ، ىندەتتىڭ الدىن الۋعا اتسالىساتىن ادامداردان باسقا بۇكىل حالىقتىڭ ۇيدەن شىعۋىنا تىيىم سالدى. ىندەت جۇقتىرعاندار مۇلدە تىركەلمەگەن تاۋ ىشىندەگى كەنت تۇرعىندارىنىڭ دا ارقانداي سەبەپ ايتىپ قاقپادان شىعۋىنا شەكتەۋ قويىلدى. تۇرعىنداردىڭ سىرتقا شىعىپ كەتۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەسىكتەرىن تاسپەن باستىرىپ، تەمىرمەن تەپسەرلەپ تاس­تاعان جاعداي دا بولدى. تارتىپكە باعىنباعاندار قاتاڭ جازالانىپ، الدى سوتتالىپ كەتتى. ءبىر ايدان ارتىق بارلىق ءوندىرىس وشاقتارى جابىلىپ، ۇيدە جاتقان تۇرعىندارعا ۇكىمەت بەلگىلەگەن ادامدار ازىق-تۇلىك تاسىپ بەرىپ تۇردى. بۇكىل حالىق بەتتۇمشا تاعۋعا مىندەتتەلىپ، ونى تاقپاي سىرتقا شىققاندارعا قاتاڭ ەسكەرتۋ جاسالدى، الدى جازالاندى. اۋرۋىن جاسىرعانداردى، ادەيى ەلگە جۇقتىرعانداردى، ىندەت جۇقتىرىپ العان سوڭ كىممەن بايلانىستا بولعانىن جاسىرعانداردى قاتاڭ جازالاۋ، ءتىپتى ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى دا قاراستىرىلدى.
ال ەمدەۋ جاعىنا كەلسەك، ەمدەۋ مەن وقشاۋلاۋدى ۇشتاستىرىپ، بارلىق ەمحانالار ىندەتتى ەمدەتۋ جۇمىلدىرىلدى. قازىر قازاقستاندا «قىتايدا بىردە-ءبىر قازاققا ىندەت جۇقپاپتى، سوعان قاراعاندا، ەت جەپ، سورپا ىشكەن قازاقتارعا جۇقپايتىن سەكىلدى» دەگەن جەل ءسوز تاراپ ءجۇر. بۇل نەگىزسىز. قىتايداعى قازاققا قازاقتىڭ مىقتىلىعىنان جۇقپاي قالعان جوق، كەرىسىنشە، ىندەت قازاقتار تۇرعان جەرگە ىلىنبەي تۇرىپ، ەرتەرەك الدىن الۋى جانە قازاقتاردىڭ دا تارتىپكە بويۇسىنىپ، اي بويى دالاعا شىقپاي وتىرۋى سەبەپ بولعانىن بىلگەن ءجون.

الەمدە ءالى دە ءورشىپ تۇر

قازىر ىندەت يتاليا، يران ەلدەرىندە قاتتى ءورشىپ تۇر. اسىرەسە، يتاليادا جاعداي وتە اۋىر. وتكەن ءبىر تاۋلىكتە 500 ادام كوز جۇمعان بۇل ەلدەگى ءولىم كورسەتكىشى قىتايدان اسىپ ءتۇسىپ، كوز جۇمعاندار سانى 3405 ادامعا جەتتى. ەل بويىنشا كارانتين جاريالانىپ، قاتاڭ رەجيمگە كوشكەنمەن، ىندەت جۇقتىرعانداردىڭ سانى 40 مىڭنان اسىپ كەتتى. ولاردىڭ قاتارى كۇن سايىن ءوسىپ كەلدى.
قازىر يتاليادا 60 ميلليون حالىق كارانتيندە. ادامدار سىرتقا شىعۋ ءۇشىن پوليتسيادان رۇقسات الۋعا مىندەتتى. رۇقساتسىز كوشەگە شىعاتىندارعا اقشالاي ايىپ سالىنادى نەمەسە قاماۋعا الىنادى. يتاليادا بۇل ىندەتتىڭ اسقىنۋىنا حالىقتىڭ «بىزگە جۇقپايدى» دەگەن بەيقامدىعى مەن بيلىكتىڭ الدىن الۋ شارالارىن ۋاقىتىندا جاساماۋى باستى سەبەپ بولىپ وتىر. اسىرەسە، بيلىكتىڭ كارانتين جاساۋ جوسپارىن كۇن بۇرىن جاريالاۋى ىندەتتىڭ بۇكىل يتالياعا جايىلىپ كەتۋىنە سەبەپ بولدى. مىسالى، كوروناۆيرۋس العاش سولتۇستىك يتاليادا باستاۋ الدى دا، بيلىك سولتۇستىك يتاليانى كارانتينگە الىپ، لومبارديا وبلىسىن جاۋىپ تاستاماق بولدى. مۇنى ەستىگەن لومبارديالىقتار اپىل-عۇپىل جينالىپ، پويىزدارعا ءمىنىپ، وڭتۇستىككە قاراي بەت العان. ناتيجەسىندە قازىرگىدەي اۋىر جاعدايعا دۋشار بولادى. دەمەك، يتالياداعى وسى جاعداي مەن قىتايدىڭ ۋحان قالاسىنداعى كارانتين تارتىبىنەن ءبىز دە ءتالىم الۋىمىز كەرەك.
يران مەن يسپانيادا دا جاعداي ءماز ەمەس. يراندا 1284 ادام كوز جۇمسا، يسپانيادا ىندەت جۇقتىر­عان 17 مىڭ ادامنىڭ 767-ءسى باقيلىق بولدى. باستاپقىدا بۇل ىندەت جاپونيا مەن وڭتۇستىك كورەيادا قاتتى ورشىگەن ەدى، الايدا بۇل ەكى ەل حالقىنىڭ دا قاتاڭ تارتىپكە بويۇسىنىپ، سانالى تۇردە ساقتىق شارالارىن قولدانۋىنا بايلانىستى ىندەتتىڭ ءورشۋىن العاشقى ادىمدا تەجەي الدى. سولتۇستىك امەريكا قۇرلىعىندا دا جاعداي وڭىپ تۇرعان جوق. الەمدى اۋزىنا قاراتقان الپاۋىت ەل اقش-تىڭ وزىندە سوڭعى دەرەك بويىنشا 13842 ادام ىندەت جۇقتىرىپ، 208 ادام كوز جۇمسا، وسى ەلمەن قاناتتاس جاتقان كانادادا 900-گە جۋىق ادام ۆيرۋس جۇقتىرىپ، 12 ادام قازا تاپتى.

كەسەلدىڭ ەمى تابىلا ما؟

قازىرگە دەيىن ىندەتتەن 90 مىڭعا جۋىق ادام ەمدەلىپ شىققانمەن، بۇل دەرتكە ءالى ۆاكتسينا جاسالعان جوق. تەك وسىدان ءۇش-ءتورت كۇن بۇرىن اقش پرەزيدەنتى ترامپ اقش ماماندارىنىڭ ۆاكتسينا جاساپ شىققانىن، قاتەرلى ىندەتتىڭ ءورشۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۆاكتسينانى بىردەن ادامعا سالعاندىعىن جاريالادى. الايدا ماماندار ءبارى ءساتتى بولعان كۇننىڭ وزىندە بۇل ۆاكتسينانى ءوندىرىپ پاي­دالانۋعا كەمىندە 18 اي ۋاقىت كەتەدى دەپ وتىر. بۇل ارادا Covid-19 ىندەتىنىڭ الەم جۇرتشىلىعىنىڭ ءومىرى­نە قاتەر ءتوندىرىپ قانا قويماي، ەكونوميكاعا كەرى اسەر ەتۋمەن قاتار گەوساياسي جاعدايدى دا ۋشىق­تىرا تۇسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى