ÄLEMDİ AYNALIP ŞIĞATIN ALĞAŞQI SPORTŞI BOLATINIMA SENGEN EDİM…

0 132

Marat JILANBAEV, «Gïnnestiñ rekordtar kitabına» 7 ret engen marafonşı, halıqaralıq därejedegi sport şeberi:

kaspi_Marat_2day85

 

Adamdar mağan portretin saldırw üşin kezekke turatın

  • Marat ağa, siz älemniñ eñ ülken şölderinen jügirip ötken jalğız adamsız. Esimiñiz «Gïnnestiñ rekordtar kitabına» 7 märte endi. Osı jetistikterge sizdi ne jeteledi?
  • Men köp jetistikke öz küşimmen jetken adammın. Adam aldına maqsat qoysa, soğan jetw jolında eş ayanbawı kerek dep esepteymin. Özim balalar üyinde tärbïelendim. Kişkentay kezimde swret salwğa ïkemim bolğandıqtan, swretşi bolam dep şeştim. Osı maqsatqa jetw üşin künine 8-9 sağattap otırıp, swret salatınmın. Senesiz be, keyin men kez kelgen närseni sala alatınday därejege jettim. Qorşağan ortanı tek sızıqtarmen köre bastadım. Eñ qızığı, adamdar mağan özderiniñ portretterin saldırw üşin kezekke turatın boldı! Kitaphanadağı keskindeme öneri, grafïka, kompozïcïyağa qatıstı barlıq ädebïetti oqıp şıqtım. Alğaş maylı boyawmen swret salğanda, erekşe äserlengenim de esimde. Körkemswret üyirmesiniñ jetekşisi meniñ salğan natyurmortımdı körip, «sağan oqwdıñ da qajeti şamalı» dedi. Negizi, Almatıdağı körkemswret wçïlïşesine tüskim kelgen edi. Biraq, ol jerde jataqhana joq bolğandıqtan, meni qabıldamadı. Sosın qujattarımdı Qarağandıdağı dene şınıqtırw tehnïkwmına tapsırdım. Tehnïkwmdağılar meni köbine sportşı dep emes, swretşi dep tanıdı. Ol kezde men sporttıq bağdarlawdan KSRO-nıñ jasöspirimder arasındağı çempïonı bolatınmın. Jattıqtırwşım mağan marafonğa qatısw üşin köp jügirw kerektigin ayttı. Biraq, meniñ jügirwge onşa qulqım bolmadı. Sonı sezgendey, ol mağan «sen älsizsiñ. Basqa dostarıñ sekildi, jaqında sen de jattığw zalınan ketesiñ» dedi. Osı sözder meniñ namısımdı janıdı. Tehnïkwmda da, äskerde de jügirwdi ädetke aynaldırdım. Jumıs babımen Ekibastuz qalasına awısqan kezimde sol jerde «äwesqoy jügirwşiler klwbın» aştım.
  • Öziñiz oylap tapqan jattığw ädisi twralı aytıp beriñizşi.
  • Bala künimde men twrnïkke köp tartıla almaytın edim. Al Renat degen dosım üşin bul oñay närse bolatın. «Men nege bul jattığwdı Renat sïyaqtı jasay almaymın?» dep oylandım. Sonımen ne kerek, kündiz-tüni jattığwdı qolğa aldıq. Üş künnen keyin qolımız qanap, tipti müyizgektenip ketti. Dosım odan äri jattıqpadı, al men şıdadım. Bir ay dayındıqtan keyin twrnïkke 8-aq ret tartılğanımdı körip, qattı köñilim qaldı. Säl waqıt ötken soñ, dene şınıqtırw päniniñ muğalimi meni şaqırıp aldı. Sonda basqa balalardıñ közinşe twrnïkke 50 ret tartıldım. Balalardıñ bäri tañğaldı, özim de munday nätïje kütpegenmin. Muğalim «mekteptiñ jaña rekordı!» dep tañday qaqtı. Keyinirek «däl osınday ädisti jügirgende qoldanıp körse qaytedi?» dep oyladım. YAğnï, köp küş jumsap, üzdiksiz jattığw ädisi. Özim aşqan «äwesqoy jügirwşiler klwbında» osı ädisti qoldanıp körgim keldi. Bul klwbımız bükilodaqtıq «Beg ï mı» jwrnalınıñ reytïngisinde üzdikter qatarında bolatın. Sonımen, men osı ädisti «Sovetskïy sport» gazetinde jarïyaladım. Özim tanïtın barlıq marafonşılar «bul ädis tïimsiz. Sportşı munday awır jattığwdı kötere almaydı» dedi. Biraq, men oyımnıñ durıstığın köpke däleldegim keldi. Tañğı törtte turıp, künine 80-85 şaqırımğa jügire bastadım. Awa rayınıñ qolaysızdığı mağan äser etpeytin. Ağzamdı ıstıqqa da, swıqqa da, şölge de üyrettim. Ülken sportqa kelgenime 1 jıl tolmay jatıp, älemdik rekord jañarttım. Halıqaralıq jarıstarda birinşi, ekinşi orındar aldım. Negizi, barlıq jerde birinşi bolwım kerek edi. Key jerde ağılşın tilin bilmegenim kedergi boldı, key jerde qazılar durıs bağalamadı. Biraq, men özimniñ bärinen mıqtı ekenimdi biletinmin.
  • Öziñizdiñ osı tabandılığıñızben kimge neni däleldegiñiz keldi?
  • Eñ aldımen, özime, sosın, özgelerge adam mümkindiginiñ şektewsiz ekenin körsetkim keldi. Biz öz ağzamızdıñ köp mümkindikterin bile tura, paydalanbaymız. Alğaşında aynalamdağılar meni mïğa sıymaytın närse istep jür dep oyladı. Biraq, özim eşqaşan dene jaraqatın almağan adammın. Al bul körsetkiş meniñ oylap tapqan ädisimniñ durıs ekenin däleldeydi. Mäselen, kezinde osığan qarsı bolğan jattıqtırwşı keyin meni KSRO quramasına qabıldadı.008mar
  • Al, şöl dalada jügirw ïdeyası qaşan twdı?
  • Men jügirwden 3 ret älemdik rekord jañartqan kezde Robïn Devïdsonnıñ «Sayahattar ayaqtalmaydı» degen kitabın oqıp şıqtım. Ol – 4 tüye, 1 ïtpen birge Ülken Vïktorïya şölinen jügirip ötken äyel. Sol kitaptı oqığan soñ, men de solay jügirem dep aldıma maqsat qoydım.
  • Aynalañızdağılar sizdiñ munday tosın şeşimiñizdi qalay qabıldadı?
  • Olar meniñ äreketime qaşanda kümänmen qaraytın. Bäri meni «birtürli adam» dep sanadı. Al, men, kerisinşe, köpşiliktiñ pikirine qarsı şığatınmın. Ekibastuzda dene şınıqtırw päniniñ muğalimi bolıp jumıs istedim. Biraq, jalaqım mardımsız bolğandıqtan, swret salıp, kün köretinmin. Birde «Zavetı Ïl'ïça» degen jergilikti gazetten jaqın arada qalada körme uyımdastırılatındığın bildim. Özimniñ twındılarımdı sonda alıp bardım. Körme kezinde meniñ swretterim elewsizdew bir burışta turdı. Soğan qaramastan, körermenderdiñ köp böligi mağan dawıs berip, jeñimpaz atandım. Onı bılay qoyğanda, sol şarada meniñ 3 kartïnam urlandı. Bayqaw jeñimpazı arı qaray Almatıda ötetin körmege qatıswı tïis edi. Käsibï bilimim bolmağandıqtan, uyımdastırwşılar Almatığa meni emes, basqa birewdi jiberdi. Buğan ızalanğan men endi kartïnalarımdı şeteldik körmege aparam dep şeştim. Bir küni «Sovetskïy hwdojnïk» jwrnalın aqtarıp otırıp, Germanïyada ötetin körme twralı aqparattı közim şaldı. Qısqası, meniñ twındılarım Germanïyadağı körmege qatısıp, körermenniñ joğarı bağasına ïe boldı. Sonday-aq, sol kezeñde men şeteldikterge kartïnasın satqan alğaşqılardıñ biri boldım.
  • Elge djïnsı äkep satqan keziñiz sol kez ğoy?
  • Ïä, meni OBHSS qızmetkerleri ustap almay turğanda şetelden biraz tawar äkelip satqanım ras.

                                  «Tüye» endi turmaydı

  • Sizge şeteldik sportşılar «camel» jäne «Şıñğıs han» dep at qoyğan eken. Nelikten?
  • Jügirgen kezde müldem sw işpeytin jalğız marafonşı bolğandıqtan, özgeler meni «camel» (tüye) dep atap ketti. Sw arqalap jürwdi qïınsınğandıqtan, ağzamdı swsız jürwge dağdılandırğan edim. Al, «Şıñğıs hannıñ» tarïhı mınaday: jarıstarğa barğanda Qazaqstandı eşkim bilmeytin. Sosın olarğa «Moñğolïyanıñ janındağı el» dep tüsindirwge twra keletin. Osılayşa, «Şıñğıs han» atandım.
  • «Sayahattar ayaqtalmaydı» kitabınıñ äserinen soñ…
  • Bir jıldan keyin Qaraqumdı kesip öttim. Ol üşin aldımen, kitaphanağa barıp, şöl twralı kitaptar oqıdım. Aşhabadtağı şöl ïnstïtwtınıñ ğalımdarmen söylestim. Serpentarïyge barıp, wlı jılan, şayan, örmekşilerge qatıstı köp mälimetke qanıqtım. Äskerï qızmetkerlerden qupïya kartalar satıp aldım. Osınıñ bäri dayın bolğan kezde «Gïnnestiñ rekordtar kitabına» ötiniş jazdım. Men jügirgen jerlerge kölik barmaytın, tipti uşaq ta uşpaytın. Sol sebepti, jügirip ötken jerlerimniñ atın qağazğa jazıp, taw-tastıñ arasına jasırıp ketwim kerek boldı. Al, rekordtar kitabına tirkewşiler bir aydan keyin artımnan kelip, barlığın tekserdi. Jol boyı kündelik jazıp, onı keyin qazılar alqasına berdim. Keyinirek, Avstralïyağa barğan saparımda elşiliktegiler meni Robïn Devïdsonmen kezdestirdi. Meniñ şölde jügirwge degen qızığwşılığımdı oyatqan adammen osılay jolıqtım.
  • Jol boyında qanday qızıq oqïğalar boldı?
  • Bir jolı tünde jügirip kele jatqanımda, äldekim mağan qaray mıltıq kezedi. «Men – adammın. Atpañız!» dep januşıra ayğayladım. Dawsımdı estigen soñ, birden qoya qoydı. Aydıñ jarığında äppaq kïingen meni eles dep oylaptı.
  • Endi jügirw barısındağı eñ qïın sätterdi eske tüsiriñizşi.
  • Ekibastuzdan Almatığa deyin qarlı boranda jügirip barğanım bar. Osı äreketimmen qısta da jügirwge bolatının däleldegim keldi. Balqaşqa jete bergende, qasqırdıñ izin kördim. Jolda kezdeysoq uşırasqan MAÏ qızmetkerleri artımnan kölikpen ilesip otırdı. Keyin olar aytadı, «boranda jügirip bara jatqan adamdı, onıñ artınan añdığan qasqırlardı baqılawdıñ özi qorqınıştı eken» dep.

Al, Nevadadağı «Öli dalada» ötken jarısta basımnan kün ötip ketti. Sol jıl eñ ıstıq jıl bolğan edi. Älginde sizge marafonda müldem sw işpeytinimdi ayttım ğoy. Aptap ıstıqqa şıdamay, jerge gürs etip quladım. Eldiñ bäri «bitti. «Tüye» («camel») endi turmaydı» dep küder üzipti. Jartı sağat boyı es-tüssiz jatıppın. Oyana sala, jarıstı jalğastırdım. Barlıq sportşını qwıp jetkenimdi qayteyin, sälden soñ qayta quladım. Ol kezde men bir sağat boyı ornımnan tura almay jattım. Sonda da alğan betimnen qaytpay, basqalardı tağı basıp ozdım. Märe sızığına jaqındağanda, ayağımnıñ siñiri tartılıp qaldı. Sonıñ kesirinen, ekinşi orın alıp qaldım. Ärïne, jeñilisime qattı ökindim. Qazir oylasam, meniñ eki märte qulap, ornımnan qayta turıp, basqalardı qwıp jetkenimniñ özi ülken jetistik eken. Basınan kün ötip qulap, sosın jarıstı qayta jalğastırğan basqa sportşılardı bilmeydi ekenmin.

  • Men sizge tañğalıp otırmın. Barlıq jerde birinşi bolwğa nege sonşa quştar boldıñız?
  • Öytkeni, meniñ minezim sonday. Ärqaşan birinşi bolwğa umtılamın. Äyelim tipti menimen nardı oynawğa qorqadı (küldi). Sebebi, men jeñilip qalsam, qattı aşwlanamın. Alğaş kölik satıp alğanda, jıldamdıqtı asırıp aydaytınmın. Öytkeni, özge kölikterdiñ menen ozıp ketkenine töze almaytınmın. Jartı jıl işinde 5 ret jol apatına tüstim. Büyte bersem, bir küni jamandıq boların sezdim. Qazir kölikti bayaw jürgizemin.

                               Bir sätte jügirwdi umıtıp qaldım

  • Sizdi kezinde AQŞ-tıñ, Reseydiñ atınan jarısqa qatıswğa şaqırıptı. Bul usınıstardan bas tartwıñızğa ne sebep boldı?
  • Patrïottıq sezim ğoy meni toqtatqan. Keyde sol şeşimim durıs boldı ma, älde, burıs boldı ma dep oylanamın. Öytkeni, meniñ jüzege aspay qalğan maqsattarım köp. Memleketten maqtaw qağazın da alğan adam emespin. Qazir deñgeyi menen tömen sportşılardıñ medali köp. Munday jerde sportşınıñ nasïhatı da ülken röl oynaytının moyındaw kerek. Mäselen, 1995 jılı ülken sportpen qoş aytısqan kezde meni Qazaqstanda eşkim bilmeytin.
  • Sporttan nege kettiñiz?
  • 1994 jılı men «älemniñ eñ üzdik wl'tramarafonşılarınıñ üştigine» kirdim. Mağan şetelden köptegen şaqırtwlar keletin. Biraq, qarjı tapşılığınıñ kesirinen üyde otırıp qaldım. Mïnïstrlikterdi jağaladım, barlığı bir awızdan «qarjı joq» deydi. Psïhologïyalıq küyzeliske uşıradım. Sonıñ nätïjesinde, «amnezïya» awrwına şaldığıp, bärin umıtıp qaldım. Meni emdegen mäskewlik därigerler «sen tipti jındanıp ketwiñ de mümkin edi» dedi. Sodan keyin 17 jıl boyı mülde jügirmedim.
  • Sonda jügirwden sanalı türde bas tarttıñız ba?
  • Joq, awırıp turğannan keyin meniñ ağzam jügirwge jaramadı. Bir sözben aytqanda, men bir sätte jügirwdi umıtıp qaldım.
  • Osılayşa, «älemdi şarlaymın» degen armanıñız orındalmay qaldı…
  • Ïä. Älemdi aynalıp ötetinime, tipti rekord jañartatınıma da nıq senimdi boldım. Ätteñ, qarajat tapşılığı qol baylamağanda, jahandı şarlap şıqqan tuñğış rekordşı bolar edim…
  • Sportpen qoştasqan soñ nemen aynalıstıñız?
  • Ekibastuz qalasında fotosalon, meyramhana jäne tüngi klwb aştım.
  • Qazir elordada turadı ekensiz. Munda qaşan köşip keldiñiz?
  • Meniñ 1 ul, 4 qızım bar. 2011 jılı Azïada oyındarın tamaşalawğa kelgen kezimizde, balalarıma Astana unap qalıptı. 2 jıl burın otbasımnıñ qalawımen osında köşip keldim. Ekibastuzdağı jeke käsibimdi jalğa berip qoydım. Bir jarım jıl burın kişi qızım dünïege keldi. Sondıqtan, qazir köp waqıtımdı bala tärbïesine arnaymın.
  • Köpqabattı üylerdiñ tehnïkalıq qabatın jügirw alañına aynaldırw twralı ïdeyañız jüzege asıp jatır ma?
  • Ol joba äzirşe toqtap tur. Köptegen adamdarğa usınıs ayttım. Nege ekenin bilmeymin, bäri bas tarttı. Oqırmanğa tüsinikti bolw üşin ayta keteyin, ärbir köpqabattı üydiñ tehnïkalıq qabatın jügirw alañına aynaldırwğa boladı. Swıq awa rayına qaramastan, turğındar jeñil kïinip, sportpen şuğıldanar edi. Öz aldına bölek-bölek sport zaldarın salğannan göri, üydiñ tehnïkalıq qabatın jügirw alañına aynaldırw ekonomïkalıq jağınan da tïimdi boladı. Astanalıq säwletşiler de bul ïdeyamnıñ utımdı ekenin ayttı.

                                  Çempïondar tärbïelegim keledi

  • Arağa 17 jıl salıp qayta jügirwiñizge ne türtki boldı?
  • Bïıl baqïlıq bolğan tälimgerim Pavel Sïrotïn üş jıl burın öziniñ 75 jıldıq mereytoyına oray marafon uyımdastırğan bolatın. Men marafonda jügirwden bas tartqan edim. Ol sonda da qoymay, qalalıq gazetke «marafonğa Marat Jılanbaev qatısadı» dep jazıp jiberipti. Qatıspasqa şaram qalmadı. Ğalamtordağı marafonşılar forwmına «17 jıl üzilisten soñ jügire alam ba?» dep jazdım. Barlığı bir awızdan «bul mümkin emes!» dep jawap berdi. Munı oqığan soñ, ädettegişe mümkin emes närse joq ekenin däleldewge bel bwdım (küldi).
  • Öziñiz twralı kitap jazw oyıñızda joq pa?
  • 20 jıl burın men twralı «Çelovek, begwşïy po planete» degen kitap jarıq körgen. Endi özim de bir kitap jazsam dep jürmin.
  • Qazir sizdi ne tolğandıradı?
  • Jügirw alañdarın salw twralı ïdeyamdı jüzege asırğım keledi. Meniñşe, qazaqtar tek boks pen küresten ğana emes, jeñil atletïkadan da çempïon bola aladı. Bizdiñ elimizde de mıqtı-mıqtı jelayaqtar bar ekenin bükil älem bilse eken deymin. Mäselen, men jattıqtırwşı bolsam, birden çempïondardı tärbïelegim keledi. Ökiniştisi, ol üşin bizde qalıptasqan baza joq. Eñ aldımen, balalarğa arnalğan mektep-ïnternattar aşwımız qajet. Qazaqstannıñ tükpir-tükpirinen jelayaq balalardı jïnap, özimniñ azdı-köpti täjirïbemmen böliskim keledi. Bul oyımdı biraz adamğa aytqanımda, «äzirşe aqşa joq» degen jawap aldım. Sportqa degen közqaras özgermey, bul salada alğa jıljw bolmaydı. Mäselen, qazir belgili qazaqstandıq trïatlonşı Dmïtrïy Gaag Resey quramasın jattıqtıradı. Biz nege osınday täjirïbeli jattıqtırwşılarımızdıñ basqa elge ketwine jol beremiz? El sportına eñbegi siñgen azamattardı bağalawımız kerek qoy!..

Az waqıt burın Murathan Toqmädï esimdi käsipker äwesqoy trïatlon qawımdastığın aşqan edi. Men qazir sol qawımdastıqtıñ qoğamdıq jumıstarımen aynalısıp jürmin. Öz qaltamızdan qarjı şığarıp, 7 ay işinde awqımdı şaralar ötkizdik. Osılayşa, buqaralıq sporttıñ damwına üles qosıp jatırmız.

  • Äñgimeñizge rahmet!

Äñgimelesken: Roza ÄREN

AZ-KEM ANIQTAMA

Marat Jılanbaev – jer betindegi barlıq şölderden jügirip ötken jalğız adam. Onıñ esimi tömendegi jetistikteri üşin «Gïnnestiñ rekordtar kitabına» engen:

  • Birjıl işinde (1990 jıl, qazan –1991 jıl, qazan) 226 klassïkalıq marafon jügirdi;
  • 1991 jılı nawrızda 23 kün qatarınan 23 klassïkalıq marafon jügirdi;
  • 1991 jılımawsımda 15 kün işinde (künine eki marafonnan) 30 klassïkalıq marafon jügirdi;
  • 1992 jılı säwirde Qaraqumşölinde 20 künde 1200 şaqırımğa jügirdi;
  • 1993 jılı 24 kün işinde Sahara şölin kesip ötti (1700 şaqırım);
  • 1993 jılıÜlken Vïktorïya (Avstralïya) şölinde 22 künde 1600 şaqırımğa jügirdi;
  • 1994 jılı 17 kün işinde Nevada (AQŞ) şölinen jügirip ötti (1218 şaqırım).

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

twenty + seven =