«ALAŞIM AZAT BOLSIN» DEP

0 193

Bolganbaev-swret

Ata tarïhta ultınıñ örisi keñeyip, öresi bïiktep, qanat jayıp örkendewine üles qosqan, el bağı, jer qamı üşin tolarsaqtan saz, tobataydan qan keşip, azattıq jolında arpalısqan alaş ardaqtıları az bolğan joq.

Bar ğumırın ult isine sarp etken birtwar qayratkerlerdiñ biri – Hayretdïn Bolğanbaevtı bügingi urpaq erekşe qurmetpen, kewdedegi zor maqtanışpen aytwı tïis. Ärïne, keñestik-totalïtarlıq jüye jürgizgen solaqay sayasattıñ kesirinen atamızdı büginde birewi bilse, birewi bile qoymas. Desek te, onıñ eñbegi men qundı muraları, artınan qalğan önegeli urpağı buğan dälel. Körnekti alaş arısı Hayretdïn Bolğanbaev 1894 jılı Aqmola oblısınıñ Qorğaljın awdanında dünïege kelgen. Jazıqsız jalanıñ qurbanı bolğan ol 1937 jıldıñ 21 qaraşasında Taşkent qalasında atw jazasına kesildi. Tek jartı ğasırğa jwıq waqıt ötkennen keyin ğana, yağnï, 1988 jıldıñ 4 qaraşasında Qazaq KSR Joğarğı sotınıñ ükimimen tolıq aqtaldı. Basqa da alaş zïyalıları sïyaqtı jastayınan oqw-bilimge zerek, ömirge quştar bop ösken Hayretdïn atamız «ult tağdırı» degende aldına jan salmaytın. Awıldağı mektepti tämamdağannan keyin äkesi Äbdirahman qajı onı Orınbordağı Husaïnïya medresesine oqwğa tüsiredi, osında oqï jürip, dinï sawatın aşadı. Üzeñgiles zamandas­tarı sïyaqtı ol da halıq tağdırına bey-jay qaray almay, qolına nayza almasa da, qazaqtıñ mañday aldı zïyalısı retinde sayasattıñ bel ortasında jürip-aq, köptegen ïgilikti is atqarğan jan. Bärinen burın qayratkerdi halıqtıñ tağdırı men bolaşağı mazalaytın edi. Sodan bolar, serpindi patrïottıq sezimi onı bodandıqqa qarsı küreswge qılıştay qayrap otırdı. Ol Türkistan avtonomïyasın qurwğa atsalısıp, bol'şevïkterge qarsı turdı.

Osınday awqımdı isterimen qatar, Hayretdïn Bolğanbaev ulttıq pwblïcïs­tïka men baspasözge zor eñbek siñirdi. Ahmet Baytursınov, Mirjaqıp Dwlatov sïyaqtı ïntellïgencïyanıñ tikeley qatıswımen şığıp otırğan «Qazaq» gazetine maqalaların jïi jarïyalap turğan. Zulmatı awır bolğan töñkeris kezderi Mustafa Şoqay, Sultanbek Qojanovpen birigip, Taşkentte «Birlik twı» gazetin şığarısqan eken. Keyinirek osı gazettiñ redaktorı bolıp, ulttıq pwblïcïstïkağa sübeli üles qosqan. Sondıqtan, biz Hayretdïn atanı qazaq jwrnalïstïkasına özindik qol tañbasın qaldırıp, kösemsözdiñ has şeberi bolğan redaktorlıq qızmetin erekşe atap ötwimiz de qajet. Köbine jazılğan eñbekteri sol kezdegi qazaq halqınıñ qoğamdıq-sayasï, älewmettik-mädenï turmısına qatıstı mäselelerdi qawzaydı. Mäselen, «Medrese Hasenïede qazaq balaları», «Türkistan ölkesi», «Qoqan s'ezi häm qazaq-qırğız» sındı äweze-maqalaları şınşıldıqtıñ naq ülgisi bolsa kerek-ti.

Esimi halıqqa endi ğana siñisti bolıp kele jatqan Hayretdïn Bolğanbaevtıñ eñbegi men kir tasınday salmaqtı muraları äli de bolsa zerttelw üstinde. Atamızdıñ twğan – qızı Gülnar Bolğanbaeva dünïeden ötse de, ömiriniñ soñına deyin äke amanatın arqalap, şığarmaları men jazılğan eñbekterin murağattardan izdep tawıp, jïnap jürip, tağılımdı ömirinen sır şerter tolıq bir kitaptıñ basılıp şığwına atsalıstı. Sonday-aq, kitaptıñ jarıqqa şığwına belgili alaştanwşı, büginde L.Gwmïlev atındağı Ewrazïya ulttıq wnïversïtetiniñ prorektorı Dïhan Qamzabekulı ağamız ben «Otırar» ğılımï kitaphanasınıñ dïrektorı, belgili zerttewşi Tursın Jurtbay ağamızdıñ siñirgen eñbekteri orasan edi. 2009 jılı Dïhan Qamzabekulınıñ qurastırwımen alaş qayratkeri jayında tolıqqandı kitap «Ïman küşi» degen atpen basılıp şıqtı. Artında qalğan urpaqtarı da qanatımen sw sepken qarlığaştay atasınıñ önege men tälimge tolı ömirin ünemi maqtanışpen aytıp jüredi. Mäselen, Gülnar Bolğanbaeva apamızdıñ twğan ulı – Jambıl Kämelov büginde atasınıñ qurmetine «Hayretdïn Bolğanbaev qayırımdılıq qorın» uyımdastırıp, basşılıq etwde. «Eldik pen erlikke tolı alaş qayratkerleriniñ ömiri men qayratkerlik qızmeti ulıqtawğa tïis. Sonda ğana elimizdiñ jastarı tamırın tereñge jayğan tarïhın bile jüredi, azat üşin janın pïda etken ata-baba rwhına tağzım etip, urpaqtar sabaqtastığın jalğastıratın boladı. Özim atamızdıñ ultjandılıqqa tolı ömiri jayında oy-tolğamımdı, anamnan estigen estelikterimdi saralap, maqalalarımdı birqatar baspasöz betterinde jarïyalap turamın. Atamızğa degen adaldıqpen atqarılıp jatqan isterdiñ qarası az emes….» dedi Jambıl Kämelov.

Ämir DOSHOJÏN,
L.Gwmïlev atındağı EUW-niñ stwdenti

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

16 − six =