ادامزات تاريحىنداعى الىپ مەملەكەت

0 56

ەلوردادا «التىن وردا. تاريح پەن تاعىلىم» اتتى حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسى ءوتتى.

باسقوسۋدا تاريحشىلار مەن ساراپشىلار التىن وردا تاريحىنىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن، اسكەري ونەر تاقىرىبى، سونداي-اق قازاق حاندىعىنىڭ شىعۋ تەگى مەن جوشى ۇلىسىنان ەنشىسىن العان ەلدەردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناس ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى وي قوزعادى.
جيىن تىزگىنىن ۇستاعان قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى، تاريحشى راديك تەمىرعاليەۆ قازاق حاندارى وزدەرىن ەشقاشان جاڭا مەملەكەتتىڭ بيلەۋشىسى ساناماعان. ولاردىڭ ءبارى بايىرعى بابالارى سەكىلدى جوشى ۇلىسىنىڭ بيلەۋشىلەرى ەدى دەگەن پىكىرىن ايتتى.
سونداي-اق ساراپشىلار وسى تاريحي كەزەڭنىڭ قازىرگى ەلىمىزدەگى جانە رەسەيلىك قوعامنىڭ ساناسىنداعى ماڭىزىنا توقتالىپ، قالىپتاسقان قاساڭ پىكىرلەر مەن قايشىلىقتاردى جانە سول داۋىرگە حالىقتىڭ كوزقاراسى قالاي وزگەرگەنىن ءسوز ەتتى.
ماسەلەن، تاتارستاننان كەلگەن تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دامير يسحاكوۆ بايانداماسىندا التىن وردا ەۋروپانى استىقپەن قامتىپ، سول دəۋىردەگى ۇلكەن مەملەكەتتەر يۋان يمپەرياسى جəنە پارسى ەلىمەن قارىم-قاتىناستا بولعانى جايلى تىڭ دەرەكتەر كەلتىردى
«التىن وردا – تۇركىلەر يمپەرياسى. ونىڭ مəدەنيەتى مەن تاريحى – بəرىمىزگە ورتاق. ويتكەنى التىن وردا ءدəۋىرى – تۇركىلەردىڭ جۇلدىزدى ءسəتى. مۇنداي الىپ يمپەريانى باسقالار قۇرا العان جوق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بۇل ۇلىس – كوشپەلى شارۋاشىلىق پەن وتىرىقشىلىقتى قاتار ۇيلەستىرگەن كلاسسيكالىق قوعام» دەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بۇركىت اياعان التىن وردا زامانىندا پوشتا قىزمەتى جاقسى جۇمىس ىستەگەنىن جەتكىزدى.
– ءبىر شەتى – قارا تەڭىزدەن بايقالعا دەيىن، ەكىنشى شەتى قىتايعا دەيىن سوزىلعان الىپ مەملەكەت، وكىنىشكە قاراي، كەڭەس داۋىرىندە ساياساتتىڭ قۇربانىنا اينالدى. 1944 جىلى ستالين باستاعان كوسەمدەر التىن وردانى زەرتتەۋدى توقتاتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. بۇل قاۋلىنىڭ زاردابىن قازاقتار تارتتى. سوعىس اياقتالعاننان كەيىن حالقىمىزدىڭ مىقتى تاريحشىلارى –ەرمۇحان بەكماحانوۆ، بەك سۇلەيمەنوۆ قۋعىندالىپ، سوتتالدى. وسى توسقاۋىل ءالى كۇنگە دەيىن الىنعان جوق. ويتكەنى التىن وردا تۋرالى جازىلعان ەڭبەكتەر مەن تۇسىرگەن كوركەم فيلمدەر دە سول ءداۋىردىڭ ادامدارىن كوزى سىعىرايعان، باسىنان مالاقايى تۇسپەگەن ەتىپ كورسەتەدى. شىندىعىندا ولاي ەمەس. شىن مانىندە، التىن وردانىڭ قۇرامىندا بولعان تۇركى حالىقتارىنان بولەك، ورىس كنيازدارى ءبولىنىپ، مەملەكەت قۇردى. ۋكراينا دا سولاي. ەڭ قىزىعى، مولدوۆانى قۇرعان دميتري كانتەمير التىن وردانىڭ حانزاداسى ەدى. سونداي-اق ەكونوميكالىق، ساياسي، اسكەري، ديپلوماتيالىق جۇيە سول كەزدە قالىپتاستى، – دەدى عالىم.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى