ادام ىزدەپ جۇرگەن ايزادا

0 78

بيىل – ەرىكتىلەر جىلى. ەرىكتىلەردىڭ قىزمەت اتقاراتىن سالاسى سان الۋان. سونىڭ ءبىرى – جوعالعان ادامداردى ىزدەپ-تاباتىن ەرىكتىلەر توبى. سونداي ىزگى نيەتتى جانداردىڭ قيىنشىلىققا تاپ بولعاندارعا قول ۇشىن سوزىپ، جاقسىلىق جاساۋى – كىم-كىمگە بولسا دا ۇلگى. بۇگىندە ادامداردىڭ جوعالىپ كەتۋ جاعدايلارى ءجيى بەلەڭ الىپ وتىرعانىن ەستىپ تە، كورىپ تە ءجۇرمىز. ۇيىنەن، وقۋ ورنىنان، جۇمىسىنان شىققاننان قايتا ورالماعاندار اراسىندا بالا دا، ورتا جاستاعىلار دا، قارتتار دا بار. «اينالانىڭ ءبارى كامەرا. قازىرگىدەي ءموبيلدى داۋىردە ادام جوعالا ما ءتايىرى، جوعالسا دا تاۋىپ الۋ وپ-وڭاي عوي؟!» دەسەڭىز، قاتەلەسەسىز. جوعالعان جانداردى ىزدەۋمەن 4 جىلدان بەرى اينالىساتىن ەلوردالىق «LIDER.KZ» ەرىكتىلەر ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى ايزادا ءجۇسىپوۆا وسىلاي دەيدى. قازاقستاندا ادامداردى ىزدەۋمەن اينالىساتىن جالعىز رەسمي ۇيىم رەتىندە تىركەلگەن توپ ەرىكتىلەرى وعان تالاي رەت كۋا بولعان.

ەرىكتىلەر وقيعا ورنىنان باستاپ ءىز قۋىپ، بەينەجازبا نەمەسە كۋاگەرلەر ارقىلى سوڭىنا تۇسەدى. جا­قىندارىنىڭ كوز جاسىنا قاراي ءبىرى ءتىرى، ال ءبىرى وكىنىشكە قاراي، ءولى تابىلادى. الايدا ءىزدىڭ ارتى سۇيىلىپ، بىرتە-بىرتە جوعالىپ، بىرنەشە جىلعا دەيىن نەمەسە مۇلدەم تابىلماي جاتقاندار دا قانشاما؟ ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، وتكەن جىلى قازاقستاندا جوعالعان 1625 ادام تابىلعان، ونىڭ 243-ءى ولگەن، ءتىرى تابىلماعاندار ىشىندە 22 ادام – ەلوردالىقتار. جوعالىپ كەتكەندەر سانى بىلتىر 2018 جىلعا قاراعاندا 7 ادامعا بولسا دا كەمىگەن.
تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەن جانداردىڭ قايعىسىنا بەي-جاي قاراي المايتىن ەرىكتىلەر توبى ەلدىڭ ءبارى كۇدەر ۇزسە دە، العان بەتتەرىنەن قايتپاي، ىزدەۋدى جالعاستىرا بەرەدى. قۇرىلعالى 4 جىل ىشىندە ولار تۇرعىنداردان كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەرگە قاراي 300-گە تارتا ادامدى ىزدەۋگە اتسالىسقان. ونىڭ 70 پايىزىندا ادامدار ءتىرى تابىلعان. بۇل دەگەنىڭىز – شامامەن ءبىر جىلدا 75, ءبىر ايدا 6-7 ادامنان جوعالادى دەگەن ورتاشا كورسەتكىشتى كورسەتىپ وتىر. ونىڭ ءوزى – تەك وسى ۇيىمعا ايتىلعان وتىنىشتەر كولەمىندەگى دەرەكتەر.
ۇيىم قۇرىلماس بۇرىن ايزادانىڭ ەرىكتى رەتىندە العاش ىزدەۋگە ارالاسۋى اياق استىنان باستالدى. ەلوردالىقتاردىڭ ەسىندە بولسا 2016 جىلعى 10 مامىردا ەللينا كۋلدينا دەگەن ەكى جاستاعى ءبۇلدىرشىن اياق استى جوعالىپ كەتكەن ەدى. قىزدىڭ اتا-اناسى ەسىلدىڭ جاعاسىنا دەمالىسقا بارىپ، ءدال ۇيگە قايتار كەزدە قىزدارىن تابا الماي قالعان بولاتىن.
«سالوندا شاشتاراز بولىپ جۇمىس ىستەيمىن، ءتۇس مەزگىلىندە دۇكەنگە بارىپ كەلە قويايىن دەگەم، ءبىر كليەنتىم تۇر ەكەن سول ماڭدا. قاتتى قوبالجىپ، كورىپكەل تانىس­تارىڭىز جوق پا دەپ سۇراپ، ارىپتەسىنىڭ قىزى تابىلماي جاتقانىن جەتكىزدى. جاقسى، قاراستىرارمىن دەپ جۇمىسىما كەتتىم. بىراق الگى قىز ەسىمنەن كەتپەي قويدى. جازىلىپ قويعان كليەنتتەرىمدى باسقا ۋاقىتقا شەگەرىپ، بىردەن وقيعا ورنىنا جەتتىم. سول كەزدەگى كورىنىستەن جۇرەگىم قاتتى ەزىلدى. اتا-اناسىن اياپ، ىزدەۋ جۇمىستارىنا قاتىستىم. وزەندى بويلاي 200 كيلومەتر جەرگە دەيىن 10 كۇن ىزدەدىك. تەك 11-ءشى كۇن دەگەندە بالانىڭ ءمايىتىن بالىقشىلار تاپتى. تۋرا، جوعالعان جەرىندە سۋعا كەتكەن ەكەن. بۇل مەنىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسىمدى قايتا قاراپ، جاڭاشا شەشىم قابىلداۋعا ۇلكەن قوزعاۋ سالعان وقيعا بولدى. سول ۋاقىتتان باستاپ جوعالعان ادامداردى ىزدەۋگە كومەكتەسەمىن دەپ بەكىندىم» دەيدى ايزادا. وسىلايشا، قازىر ءوزى باسشىلىق ەتەتىن «LIDER.KZ» ەرىكتىلەر توبى ومىرگە كەلىپتى.
وتىز جاستاعى وتباسىلى كەلىنشەك 10 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى شاشتاراز بولىپ قىزمەت اتقارادى. جەكە سالونى بار. ءوزىنىڭ سۇلۋلىق يندۋسترياسىندا شاعىن كاسىبىن دوڭگەلەتىپ، جۇمىس پەن وتباسىن قاتار الىپ ءجۇر. نەگىزگى تابىسى دا وسىندا.
ءوزى سەكىلدى نيەتتەس ادام­داردى جيناپ، ەرىكتىلەر ۇيى­مىن قۇرعان ول بۇگىندە بۇل توپتىڭ ەلوردامىزدا اسا تانىمال ەكەنىن ايتادى. ەرىكتىلەر قاتارى جىل ساناپ ارتا تۇسكەن. ءبىر قىزىعى، ءاربىر ىزدەۋ جۇمىسىنان كەيىن جوعالىپ كەتكەندەردىڭ تۋىستارى مەن جاقىندارى جان قالاۋلارىمەن ەرىكتىلەر قاتارىنا قوسىلىپ جاتادى ەكەن. ماسەلەن، باقداۋلەت ەسىمدى بالانى ىزدەۋ وقيعاسىنان كەيىن ەرىكتىلەر قاتارى بىردەن 80 ادامعا تولىققان. بۇل توپ قىزمەتىنىڭ تاريحىنداعى ەڭ اۋىر وقيعا بولعان ەدى. وكىنىشتىسى سول، بالا ەكى كۇننەن كەيىن ءوز ءۇيى­نەن 150 مەتردەگى قۇدىق ىشىنەن تابىلعان…
– بىلتىرعى اقپان ايى، قاقاعان قىستىڭ كەزى، ەكى كۇن قاتتى بوران تۇرعان. بىزگە بەلگى تۇسكەننەن كەيىن دەرەۋ ىزدەۋدى باستادىق. ەلوردا ىرگەسىندەگى قىرقىنشى ستانساسىندا بەتى اشىق، بىراق قار كومىپ، كورىنبەي قالعان قۇدىقتار كوپ بولىپ شىقتى. ىزدەۋ جۇمىستارىن جىلدامداتۋ ءۇشىن بىردەن سونداي قۇدىقتار كارتاسىن ءتيىستى ورگانداردان سۇراتتىق، بىراق ولار قۇزىرەتتەرى جوق ەكەنىن ايتىپ، بەرمەدى. سوسىن ءوزىمىز ىزدەي باستادىق. اقىرى ءۇشىنشى كۇنى تۇندە تاپتىق. ساراپتاما ناتيجەلەرى بالانىڭ ەكى كۇن بويى ءتىرى بولعانىن راستادى. الايدا باق بەتتەرىندە ول بالانى قۇدىققا ءتۇسىپ، ىشىندە سۋعا تۇنشىعىپ ءولدى دەپ جازدى. نەگىزى، ونىڭ ىشىندە تەك توبىقتان كەلەتىن عانا سۋ بولعان. بالا سۋىقتان جانە اش بولىپ السىرەپ ءولدى. قۇدىق تەرەڭ، استىندا كاناليزاتسيالىق قۇبىرلار وتەدى، اۋا جوق، ادام تۇنشىعىپ تا ولەدى، – دەيدى ايزادا مۇڭايىپ. ەرىكتىلەر بالانىڭ اناسىمەن جاقىن ارالاسىپ تۇرادى. ءولى تابىلسا دا، ۇلىن ىزدەگەن جاستارعا ءالى كۇنگە العىسىن بىلدىرەدى.
ۇيىمنىڭ نەگىزگى باعىتى – جوعالعان ادامداردى ىزدەۋ جانە ۇزىلگەن تۋىستىق بايلانىستاردى جالعاۋ. كريمينالدىق سيپاتتاعى جاعداي بولسا مۇلدەم ارالاسپايدى. نەگىزىنەن، جاس بالالار مەن ەگدە جانە مۇگەدەك ادامداردى ىزدەيدى. سوندىقتان جوعالعان ادام تۋرالى مالىمەتتى ىزدەۋشى تاراپتان تولىقتاي سۇراپ الادى. ەگەر قانداي دا ءبىر قىلمىسقا قاتىسى بارىن بايقاسا بىردەن ىزدەۋدەن باس تارتادى. ماسەلەن، اليمەنت تولەمەي، قارىزىن قايتارماي قاشىپ جۇرگەندەر بولسا، ىزدەمەيدى. بۇل – ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىندەگى نارسە.
– كەيدە سىنىپتاستارىن ىزدەپ تابۋعا كومەكتەسۋدى ءوتىنىپ حابارلاساتىندار بولادى. وندايدا تەك ينتەرنەت اككاۋنتتارىمىز ارقىلى جان-جاققا سىلتەمە تاراتۋمەن عانا شەكتەلەمىز. سوڭعى ۋاقىتتا ينتەرناتتان شىققان جەتىم بالالاردىڭ تۋعان-تۋىستارىن ىزدەپ تابۋىنا دا كومەكتەسىپ ءجۇرمىز. جالپى بىزگە بارىنەن ماڭىزدى – بالالار، بالا جوعالدى دەسە ءبىز ەشتەڭەگە قاراماي بىردەن ىسكە كىرىسىپ كەتەمىز. الايدا كەيدە اتا-­اناسى بايبالام سالىپ ىزدەپ جاتقان بالالاردىڭ ويىن كلۋبتارىنان تابىلاتىنى بولادى. سونداي وقيعا بولات دەگەن بالاعا قاتىستى بولدى. ونى جەتىنشى تاۋلىك دەگەندە ءبىر-اق تاپتىق. كۇندىز ءبىر جەردە ۇيىقتاپ، تۇندە ينتەرنەت كلۋبتا وتىرعان، سوندىقتان كۇندىز ەش جەرگە كامەراعا دا، باسقا دا ادامداردىڭ كوزىنە دە تۇسپەپتى، – دەيدى ول بولاتتى كۇلىمسىرەي ەسكە الىپ.
ەڭ تەز تابىلعان اۋتيزممەن اۋىراتىن 12 جاسار تامەرلان بولىپتى. ءبىر كۇندە تابىلىپتى. مۇنداي بالالار قاتتى قاداعالاۋدى قاجەت ەتەتىنى بەلگىلى. كوزدى الا بەرە ۇيدەن قاشىپ شىعىپ، تاڭعى 8-دە اۆتوبۋسقا وتىرعان دا باسى اۋعان جاققا كەتە بەرگەن. لرت ارقىلى كامەرالاردى شولىپ شىققاندا ونىڭ قالا ورتالىعىنا بەت العانى بايقالعان. دەرەۋ «بايتەرەك» مونۋمەنتى جانىنان شتاب قۇرعان ەرىكتىلەر سول جەردەن ىزدەۋدى باستايدى. ءتۇن اۋعانعا دەيىن ونىڭ ءىزىن تاپپايدى. تەك تۇنگى ۇشتەردە ونى «سامال» شاعىن اۋدانى ماڭايىنان ءبىر قورشاۋدىڭ قاسىندا جالعىز تۇرعان جەرىنەن تابادى. ماۋسىم ايى بولسا دا ءتۇن سالقىن، جالعىز جەيدەمەن تۇرعان ول دىرىلدەپ، قورقىپ، قولىندا كوشەدە ادامدار بەرگەن بولۋى كەرەك، تاتتىلەر ۇستاپ تۇرىپتى. شوشىتىپ المايىن دەپ قاسىنا جاقىنداپ، ونى اقىرىنداپ كولىگىنە وتىرعىزادى. بالا كولىكتە جىلىنىپ، قاۋىپ جوقتىعىن سەزگەندەي جادىراپ سويلەي باستاعان سوڭ اناسىنا جەتكىزىلگەن. بايعۇس انانىڭ سول كەزدەگى باقىتىندا شەك جوق ەدى.
ەرىكتىلەردىڭ ايتۋىنشا، جاز مەزگىلىندە، اسىرەسە، ءجۇزۋ ماۋسىمىندا بالالاردىڭ جوعالىپ كەتۋ وقيعالارى كوبەيەدى. ستاتيستيكا دا سونى كورسەتەدى. وسى جاعىنان ءبىرىنشى كەزەكتە اتا-انالار، سوسىن قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان مۇقياتتىلىق جەتىسپەي جاتاتىنى راس.
ەرىكتىلەر جۇمىسى قالاي جۇرگىزىلەدى؟ ادام جوعالعانى تۋرالى حابار تۇسكەننەن كەيىن كوماندا جيناقتالىپ، ىسكە كىرىسەدى. 4 اكىمشى بار، ولار – تانيا، گۇلجان، وليا جانە ايزادا. بىرەۋى ادام جوعالعان جەردە، وقيعا ورنىندا قالادى، ەكىنشىسى، قالا بويىنشا قوزعالىس ءىزىن رەتتەيدى. ءۇشىنشىسى، تەلەفون قۇلاعىندا وتىرىپ، اۋرۋحانالار، بەيىمدەۋ ورتالىقتارى، ءمايىتحانالاردان مالىمەت الادى. ءتورتىنشىسى، الەۋمەتتىك جەلىدەگى جۇمىستى قولعا الىپ، جوعالعان ادام تۋرالى جىلدام حابار تاراتىپ وتىرادى. ولاردان باسقا توپتىڭ بارلىق مۇشەلەرى ىزدەۋ جۇمىسىنا جۇمىلادى.
توپ قاتارىنا ءوتۋ ءۇشىن مىناداي باستى تالاپتار بار: ناقتى ىزدەۋ جۇمىسىنا تەك 18 جاستان جوعارى ازاماتتار عانا تارتىلادى. كامەلەت جاسىنا جەتپەگەندەرگە دە نيەتى بولسا جۇمىس تابىلادى، مىسالى، ىزدەۋ قاعازدارىن ايالدامالارعا، قوعامدىق جەرلەرگە جاپسىرىپ كومەكتەسۋگە بولادى، بىراق ولارعا تەك كۇندىزگى ۋاقىتتا عانا جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات ەتىلەدى. ودان جوعارى جاستاعىلار شىن مانىندە جۇرەك قالاۋىمەن توپقا قوسىلام دەسە – مارحابات. اركىمنىڭ ءوز قالاۋى، نيەتىنە بايلانىستى. مۇنداي جولعا پايدا نەمەسە اتاق ىزدەپ كەلگەندەردىڭ شيكىلىگى تۇبىندە بەلگىلى بولادى. سونداي-اق العاشقى ىزدەۋ جۇمىسىنان كەيىن-اق كەيبىرى جۇمىس بارىسىنداعى ءتۇرلى قاۋىپتەر مەن كەدەرگىلەردى قيىنسىنىپ، ءوز نيەتىنەن باس تارتىپ جاتادى ەكەن.
– بىزگە قىزىعاتىندار دا، تاڭقالاتىندار دا بار. بارىنە قالاي ۇلگەرەسىڭدەر، وتباسىلارىڭ نە دەيدى، ولاردىڭ تاماعى، باسقاسى قايدا، جۇمىستارىڭ نە بولادى دەپ سۇراپ جاتادى. ءيا، وڭاي ەمەس، بىراق وسى جولدى تاڭداعان ەرىكتىلەر ءۇشىن بۇل حوببيدان بۇرىن ءومىر سالتىنا اينالىپ كەتەدى ەكەن. جۇرەگىڭ قالاعان جۇمىسپەن اينالىسقىڭ كەلسە وتباسىڭا دا، جۇمىسقا دا ۇلگەرۋگە بولادى. قانشاما جۇرەگى تازا، نيەتى اق جاندارمەن تانىسىپ، دوستار تاپتىق، ەرەكشە ءبىر ورتا قالىپتاستىردىق. وسى جولدى تابۋىما مۇمكىندىك بەرگەن اللاعا مىڭ دا ءبىر شۇكىرشىلىك ەتەمىن، – دەيدى ايزادا.
بۇعان دەيىن ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن ءىشىنارا بولسا دا، جۇمىس ىستەپ كەلگەن ەرىكتىلەر توبى بيىلدان باستاپ ولارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا كوشتى. بۇگىنگى تاڭعا قالالىق ءىىد جانە الماتى، سارىارقا اۋداندارىنىڭ ىشكى ىستەر باسقارمالارىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلىپتى. ەندى بايقوڭىر جانە ەسىل اۋداندارىنا شىقپاق.
– ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزگە پوليتسيا كوپ كومەكتەسەدى، ماسەلەن، جوعالعان ادام تۋرالى ءىستى جۇرگىزىپ وتىرعان تەرگەۋ­شىدەن قاسىمىزعا كومەككە پوليتسيا قىزمەتكەرىن جىبەرۋدى وتىنسەك، جىبەرەدى. ويتكەنى ورمان جولاقتارى نەمەسە قالتارىستار، ىقپىل-جىقپىلى كوپ تۇرعىن ۇيلەر الابىن ارالاپ تەكسەرۋ قاجەت بولادى، سونداي كەزدە پوليتسيا بولعانى جاقسى جانىمىزدا. ۇيىمىمىز، نەگىزىنەن، ايەلدەردەن قۇرالعان، ەر-ازاماتتارىمىز ءۇش-تورتەۋ عانا. سوندىقتان دا پولي­تسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كومەگى كوپ ءتيىپ جاتىر. ۇيىمداعى ەڭ جاس ەرىكتى – 17 جاستا بولسا، ەڭ ۇلكەنى – 56-دا. ەرىكتى جۇمىسپەن نەگىزگى جۇمىستان قولىمىز بوس كەزدە اينالىسامىز. ۇيلەنبەگەن جاستاردى قوسپاعاندا، ءبارىمىزدىڭ دە وتباسىمىز، بالا-شاعامىز بار ادامدارمىز، – دەيدى ەرىكتىلەر قوزعالىسىنىڭ باسشىسى.
بۇگىندە ۇل تاربيەلەپ وتىر­عان ايزادا بولاشاقتا پەرزەنتىنىڭ جاقسىلىقتىڭ جارشىسى، ەلگە جاناشىر ازامات بولعانىن قالايدى. توپتاعى بارلىق انالاردىڭ دا تىلەگى – سول.
«ۆولونتەرلىك – ءبىزدىڭ حالىقتىڭ شىنايى بولمىسى. ويتكەنى بارىڭدى ءبولىسۋ، جاناشىرلىق تانىتۋ – قازاق حالقىنا ءتان ­قاسيەت» دەپ مەملەكەت باسشىسى ­قاسىم-جومارت توقاەۆ ايت­قانداي، جاقسىلىقتى جانىنا جالاۋ ەتكەن ەرىكتىلەردىڭ قوعام دامۋىنا، كوپ ىستەردىڭ العا جىلجۋىنا تيگىزەر ۇلەسى وراسان زور ەكەنىندە داۋ جوق.
– بيىل ەرىكتىلەر قوزعالىسى كەڭ ءورىس الۋدا. ولار ناۋقاستاردىڭ ەمىنە اقشا جيناۋعا، قاريالاردىڭ ءۇي شارۋاسىنا كومەكتەسۋگە، بالالاردىڭ سىناقتارعا دايىن بولۋىنا، مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ءىرى شارالارعا اتسالىسۋعا دا ۇلگەرىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز وسىنداي اتاۋلى جىل بىتكەسىن دە جالعاسا بەرەدى. جۇرەك تۇكپىرىڭىزدە قينالعانعا قولداۋ، دارمەنسىزگە دەمەۋ بەرۋگە شىنايى نيەت، جاناشىرلىق سەزىم بولسا، ەرىكتىلەر قاتارىنا قوسىلىڭىز. ومىردە اينالاڭداعى جانداردى ءسال دە بولسا باقىتقا بولەگەننەن ارتىق ءلاززات جوق، – دەيدى ايزادا بولاتقىزى.
قاشان كورسەڭ ۋاقىتى تاپشى قازىرگى زامان ادامى ءۇشىن جۇرەك قالاۋىن جاندىرىپ ەرىكتىلىكپەن اينالىسۋعا دەن قويۋ كەيدە ەرلىكپەن پارا-پار ءىس ەكەنىن مويىندايسىڭ. ەگەر ءسىز شىن پەيىلىڭىزبەن، رياسىز كومەك قولىن سوزۋعا دايىن بولماساڭىز، بۇل – ءسىزدىڭ جولىڭىز ەمەس. ەرىكتى بولىپ، مۇقتاج جاندارعا كومەكتەسۋ ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا اينالعاندا عانا، ول ادامدى ەرىكتى دەپ ايتۋعا تولىق قاقىمىز بار.

رايحان راحمەتوۆا

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

two × 2 =