ابايشا ءومىر ءسۇرۋ

1 329

 پايعامبار جاسىنان اسقانىما تالاي جىل بولدى. ازدى-كوپتى، ءىرىلى-ۋاقتى كىتاپ وقىدىم، شىعارما جازدىم. ءومىرىمدى ادەبيەتكە ارنادىم. ەلىمىزدىڭ بەلگىلى اقىن-جازۋشىلارىمەن ارالاستىم. ادەبيەتتىڭ سۋداي قاجەت بولعان كەزدەرىن، قالامگەردى قۇرمەتتەيتىن ساۋلەلى كۇندەردى كوردىم. وي سالار دۇنيەلەرگە قىزىعىپ وتىرامىن. بىراق ونداي دۇنيەلەر كوپ ەمەس. قولىمداعى «ءبىر قايىرى بار دۇنيە» دەپ اتالاتىن تۋىندى ويدى قوزعايتىن، جان دۇنيەنى بايىتاتىن قىزىقتى كىتاپتاردىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. ءبىرى بولعاندا دا وزگەشەلەۋ. اۆتوردىڭ وقىعان جۇزدەگەن كىتابىنىڭ اسەرىنەن تۋعان، شابىتتى شاقتارىنىڭ سينتەزدەلگەن، سىعىمدالعان، جاڭارتىلعان، زامانداستارىمىزعا لايىقتالعان ءتۇرى ەكەنى بەلگىلى. بۇل سوزىمە قاراپ ەلىكتەۋ الدە مازمۇنداما ەكەن دەپ ويلاپ قالماڭىز، وندا قاتەلەسەسىز. اۆتور سوزىلىپ جاتقان سان سۇرلەۋلەردەن كەسىپ ءوتىپ، ءوز سوقپاعىن تاپقان. مىناۋ كىتاپتاعى ءار شىعارماسى ءبىر حيكايات نەمەسە ءبىر روماننىڭ جۇگى. «ەرىنبەگەن ەتىكشى بولادى» دەپ، شەبەرلىككە باسىپ قالامىنا شەك قويماي كوسىلەتىن ادام بولسا، سۇرانىپ تۇرعان كەسەك-كەسەك ەڭبەكتەردى تۋىنداتۋعا بولاتىنىن بايقايسىڭ. سويتە تۇرا «ءبىر قايىرى بار دۇنيەنىڭ» اۆتورى مالىك وتارباەۆ ولاي ەتپەپتى.ول ايتار ويىنىڭ توق ەتەر جەرىن ءبىلىپ، ءدانىن الىپ قاۋىزىن تاستاپتى. بۇگىنگىدەي اقپارات تاسقىنى تۇنشىقتىرىپ بارا جاتقان «سەل زاماندا» ەكىنىڭ ءبىرى كوپ ءسوزدى كوركەم ادەبيەتكە مويىن بۇرا المايدى. سونى جاقسى سەزىنگەن قالامگەر كوك ءسۇتىن ەمەس، قايماعىن قالقىپ، كوبىگىن ەمەس، تۇنىعىن تاپقان. جوعارىدا ايتقانىمداي، كىتاپتى وقىپ وتىرعان ادام اۆتوردىڭ باتىس پەن شىعىسقا ءتان قىرۋار ەڭبەكتەردى ەكشەپ بارىپ، وسى قادامعا بارعانىن اڭعارار ەدى. اڭىز، ءافسانا، فيلوسوفيا، تاريح، شىعىس الەمىنىڭ عۇلامالارى مەن دانىشپاندارىنىڭ ءتىرى رۋحى شىعارمادان شىعىپ تۇرادى. سوندىقتان ءاربىر شاعىن اڭگىمەنىڭ ءوزىن وقىپ الىپ، ءسال-كەم توقتاپ تولعانۋعا، باس-اياعىنا كوز جىبەرىپ جۇرەكپەن سىرلاسىپ قۇپياسىن اشۋعا تالپىناسىڭ. قىزىق قۋىپ، قۇمارلىققا بوي ۇرعان وقىرمان ءۇشىن تىلسىمدىعى ءتىپتى سالماقتى، نەنى مەڭزەگەنىن اڭعارا الماي ەسەڭگىرەپ قالۋى مۇمكىن. وي قۋىپ جۇرەك ءلاززاتىن اڭساعان ادام ءۇشىن جۇتقان سايىن سارايى اشىلىپ ساناعا تۇسىرەر ساۋلەسى مول. ۋاقىت دەگەن بايلىقتى قالاي پايدالانۋدى جاقسى بىلەتىن جازۋشى وقىرمانىن دا قاتتى قۇرمەتتەپتى. قالىڭ قاسات قارعا مالتىقتىرىپ شارشاتپاي، توتە جولدارعا سالىپ دىتتەگەن جەرىنە تەز جەتكىزۋدى كوزدەپتى. وسىعان دەيىنگى «ويقازان» كىتابى دا سول جولدىڭ ءبىرىنشى قادامى بولاتىن، ەندى ونان ارى تەرەڭدەپ كىرىپ، «ءبىر قايىرى بار دۇنيە» قايىرلى قادامدار جاساپتى.

باياعىدا الىس تۇكپىردەگى ءبىر ەلدىڭ پاتشاسى المانىڭ قابىعىن ارشىپ وتىرىپ، ابايسىزدا وتكىر كەزدىگىمەن بارماعىن جونىپ ءتۇسىرىپتى. مۇنى كورگەن ءۋازىرى: «ابىرجىماڭىز پاتشام، بۇدان دا ءبىر قايىر بار»، – دەپتى. جانى اۋىرىپ اشۋلى وتىرعان پاتشا ءۋازىردىڭ ورىنسىز سوزىنە قاپالانىپ، زىندانعا قاماتىپتى. ول زىندانعا ءتۇسىپ بارا جاتىپ، «بۇدان دا ءبىر قايىر بار»، – دەپ، قارسىلىقسىز كىرىپ كەتىپتى. كۇندەردىڭ بىرىندە پاتشا نوكەرلەرىن ىلەستىرىپ اڭعا شىعىپتى. اڭ اۋلاۋدىڭ قىزىعىنا ەنىپ كەتىپ، ءوز شەگىنەن ءوتىپ باسقا ءبىر ادام ەتىن جەيتىن جابايى تايپانىڭ قولىنا ءتۇسىپتى. ولار تۇتقىنداردى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن سويىپ جەي بەرىپتى. كەزەك پاتشاعا كەلگەندە ونى اۋدارىپ، توڭكەرىپ، قاراپ، كورىپ، بارماعى جوق شولاق ەكەنىن بايقاپ، باستارىن شايقاپ، بوساتىپ جىبەرىپتى. سويتسە، ولاردىڭ قۇرباندىعىنىڭ ون ەكى مۇشەسى تولىق بولۋ كەرەك ەكەن. سوندىقتان شولاق ادام جەۋگە جارامسىز بولىپ قالىپتى. ارىپ-اشىپ ەلىنە جەتىپ، الگى زىندانداعى ءۋازىرىن شاقىرتىپ، بولعان جاعدايدى ايتىپ بەرىپتى. سوندا ءۋازىر «پاتشام، بۇدان دا ءبىر قايىر بار»، – دەپ، باياعى ءسوزىن قايتالاپ پاتشانىڭ كەسىلگەن ساۋساعىنىڭ ورنىن كورسەتىپتى. «سەن نەگە ءبىر ءسوزدى قايتالاي بەرەسىڭ؟» – دەپ اشۋعا بۋلىققان پاتشاعا، اسىقپاي ءتىل قاتقان ءۋازىر: «ەگەر ءسىز ساۋساعىڭىزدى كەسىپ الماساڭىز وسى جولى تۇتقىنعا تۇسكەندە ولار ءسىزدى دە جەپ قوياتىن ەدى، مەنى زىندانعا تاستاماعانىڭىزدا مەن دە سىزبەن بىرگە اڭعا بارار ەدىم، سوسىن ولار مەنى دە جەپ قويار ەدى عوي»، – دەپ تۇسىندىرگەندە، اشۋلانىپ تۇرعان پاتشا تاعىنا «سىلق» ەتىپ وتىرا كەتكەن ەكەن. ءيا، مىناۋ دۇنيەنىڭ ءبىر قايىرى بار. بولىپ جاتقان وقيعالار، ءوتىپ جاتقان ىستەردىڭ ءبارىنىڭ ءبىر قايىرى بار. ونى بىرەۋ كورەدى، بىرەۋ كورمەيدى. اۆتور وسى وقيعانى بايانداپ وتىرىپ، ادامدارعا وي سالادى، قيالىنا قانات بىتىرەدى.

قازاق ادەبيەتىنىڭ قورجىنىنا ەنگەن جيناقتى اۆتور «ەسسەلەر» دەپ اتاپتى، سوندىقتان دا جانرىنا قۇرمەتپەن قاراپ ەسسە دەپ قابىلدادىق. دەگەنمەن، وزىمە ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن كىتاپقا ەنگەن ءاربىر الاقانداي شىعارمانى «اڭگىمە» دەپ اتاعىم كەلەدى. «قالىڭ كىتاپ» دەگەن اڭگىمەسىندە اۆتور تەرەڭ وي قوزعايدى. تۇرىكتىڭ بەلگىلى قالامگەرىن سويلەتەدى. «ۇيىمدە ۇلكەن كىتاپحانا بار. مىنەكي، وزىمە قاراما-قارسى قالىڭدىعى كەرەقارىس زاڭ سالاسىنا ارنالعان كىتاپ تۇر. بۇل كىتاپتا زاڭ دا بار، ەرەجە دە بار، ءتۇرلى تۇسىنىكتەمە دە، اقىل-كەڭەس تە بار… نەگە بۇل كىتاپ سونشالىقتى قالىڭ؟ زاڭ سالاسىنا قالىڭدىعى كەرەقارىس كىتاپ كەرەك پە؟..» بۇل اڭگىمەنىڭ سوڭىندا مىناداي قورىتىندى بار: «سويتسەم، ەلدىڭ رۋحانياتى نەعۇرلىم السىرەسە، كوركەم مىنەزىنەن اجىراپ، مادەنيەتسىزدىككە بەت بۇرسا، سوعۇرلىم زاڭ كوبەيە بەرەدى ەكەن عوي.» – دەپ جازادى. زامانى جۇتاپ، جۇقارىپ بارا جاتقان قوعامنىڭ كىتابى (زاڭى) قالىڭداي بەرەدى ەكەن. سانالى تۇردە ءومىر سالتىنا باعىنۋدان جاڭىلعان جۇرتقا ماجبۇرلەيتىن ەرەجە-تارتىپتەر كوبەيەدى ەكەن. كليماتى قيىنداعان قوعامنىڭ كىتابى قالىڭداپ، اتقارىلمايتىن كەرەقارىس زاڭدار جازىلا بەرەدى ەكەن ەمەس پە!..

ءار اڭگىمەسىن تولىعىمەن بايانداپ وتىرسام مەندە ءبىر كىتاپ جازىپ كەتەرمىن، سول ءۇشىن قىسقاشا، ءتۇيىنىن جەتكىزۋگە تىرىسايىن. ەرتەدە انگليا ەلىندە قاراپايىم كىسى قايتىس بولسا شىركەۋ قوڭىراۋى ءبىر رەت، وقىمىستى زيالى ادام ولسە ەكى رەت، پاتشانىڭ جاقىندارى قايتسا ءۇش رەت، پاتشانىڭ ءوزى كوز جۇمسا ءتورت رەت سوعىلاتىن بولىپتى. كۇندەردىڭ بىرىندە شىركەۋ قوڭىراۋى بەس رەت سوعىلىپتى. «پاتشادان دا قادىرلى كىم بار ەدى؟» دەپ حالىق جينالىپ، شىركەۋدىڭ پوبىنا بارىپ: «ويباي-اۋ! بەس مارتە سوعىل­عانى قالاي؟ پاتشادان اسقان كىم بار؟ كىمنەن ايرىلدىق؟» – دەپ سۇراپتى. «ءيا، پاتشادان اسقاندار بار… ارتىنىڭ قايىرىن بەرسىن!.. ادىلدىكتەن ايرىلدىق!» – دەپ جاۋاپ بەرىپتى. مىنەكي، بۇل اڭگىمەنىڭ قانشاما ماسەلەنى ايتىپ تۇرعانىن اڭعارعان بولارسىزدار. جايدان-جاي اڭگىمەنى ايتا سالۋ بار دا، اڭگىمە ايتقاندا دا ويدى قوزعاۋ بار. مۇندا دا اۆتور اتان تۇيە تارتا المايتىن سالماقتى دۇنيەنى ۇسىنادى. ول اڭگىمەدە ايتىلعان انگلياعا عانا ءتان نارسە مە ەكەن؟ مىناۋ ءبىزدى قورشاعان ورتادا ءار كۇنى ءبىر ادىلدىك شىرىلداپ جان ءتاسىلىم ەتىپ جاتقان جوق پا؟! ويلاندىراتىن ماسەلە.

«اۆتورى جوق كىتاپ» دەگەن اڭگىمەسى جازۋشىلار ءومىرىن، اتاق ابىرويعا دەگەن انتالاعان اراندى، اتاققۇمارلىقتى، داڭق سۇيگىشتىكتى سايقى مازاق ەتەدى. ول ىندەت جازۋشىلار اراسىندا عانا ەمەس، تۇتاس قوعامدى جايلاعان رۋحاني اۋرۋ ەكەنى انىق. سوندىقتان دا م.وتارباەۆ اۆتورسىز كىتاپتى، اتاقسىز قىزمەتتى، ماقتانسىز دۇنيەنى، حالىققا قالتقىسىز ەڭبەكتى اڭسايدى.

«شارۋام قانشا!» دەپ اتالاتىن اڭگىمەسى «شارۋام قانشا» دەگەن سوزبەن «شارۋام ءبىتتى» دەگەن ءسوزدىڭ تەرەڭ فيلوسوفياسىن تاراتىپ، ارا-جىگىن اشىپ كورسەتەدى. ەستىر قۇلاققا «شارۋام قانشا» دەسە، نەمكەتتىلىك، مەنىڭ وعان قاتىسىم جوق دەگەن سياقتى ەلەستەيدى. ال ءۇڭىلىپ قاراساڭ، مەنىڭ بىتىرمەگەن شارۋام قانشاما، ىستەلمەي جاتقان جۇمىسىم قانشاما دەگەندى اڭعارتادى ەكەن دە، قۇلشىناتىنىن، كىرىسەتىنىن سەزدىرەدى. ال «شارۋام ءبىتتى» دەپ، ءبارىن تىندىرىپ تاستادىم، تۇگەل جاساپ قويدىم دەگەن پەندە ءۇشىن ءوزىنىڭ دە شارۋاسى بىتەتىنىن، توقمەيىلسۋدىڭ سوڭى ونى توقىراتاتىنىن، توقتاتاتىنىن  اڭعارتسا كەرەك.

«الەم ارۋى» دەگەن اڭگىمە – الەمگە ادەپتىلىگىمەن، يباسىمەن، يمانىمەن، كوركەم مادەنيەتىمەن ۇلگى-ونەگە بولعان شىعىستىڭ كۇيرەۋىن، شىتىرمان تاعدىرىن، ازىپ-توزۋىن ىمدايتىن كەسەك دۇنيە. باتىس پەن شىعىستىڭ مىڭ جىلدار بويى ارباسقان، الىسقان تەكە-تىرەسىندەگى شىعىستىڭ جەڭىلىسىن، شىڭعىرعان شىندىقتى بەتكە باساتىن شىعارما.

«توڭعاق اقىن» دەگەن اڭگىمەدە اقىن نۇرلان ءورازاليننىڭ:

نەسىنە وي توقىپ قينالام،

ويلارىم تىڭدالار بولماسا؟!

مىنا كەڭ عالامعا سىيماعان،

اقىندار اقىن با توڭباسا؟! – دەگەن ولەڭ جولدارىنان باستالادى دا، شىعىستىڭ جارىق جۇلدىزى جالالەددين رۋمي مەن ءشامس تەبريزيدىڭ كەزدەسۋىنە دەيىن كەڭىستىگى كەڭەيىپ، توڭۋدىڭ ءمانى اشىلادى. وسىلايشا جان الەمىندەگى شىندىقتىڭ بەتى اشىلىپ، ءرۋميدىڭ:  «جەر بەتىندە ءبىر ادامنىڭ ءوزى توڭىپ جاتسا، سەن جىلىنا المايسىڭ. ءبىر ادام اش جۇرسە، سەن توق جۇرە المايسىڭ. ءبىر ادام ازاپ شەكسە، سەن جايباراقات ۇيىقتاپ جاتا المايسىڭ!» – دەگەن جانعىلىمى (پسيحولوگيا) الدىڭا تارتىلىپ، اقىنداردىڭ جان-ازابى جاريا ەتىلەدى. ارينە، بۇل كۇندەرى اقىنداردىڭ ءبىرازى شەبەرلىككە سالىپ قۇبىلتىپ، ءسوز ويناتىپ «ادەمى جىر» جازا بەرەدى. تەحنيكاسىن مەڭگەرگەن ادامنىڭ سىلدىراتىپ سىرعىتا بەرەرى انىق. كۇيدىم-جاندىم دەپ، جالىنداپ-مازداپ، لاپىلداپ-شارپىپ جازۋعا بولاتىن شىعار، الايدا دىرىلدەپ توڭىپ، قالتىراپ مۇزداپ وتىرىپ، جانىمەن سەزىنىپ ولەڭ جازاتىندار قالدى ما؟

«داۋاسىز دەرتتىڭ» ساباعى: «جاقسىلىق جاماندىقتان قايىر سۇراسا داۋاسىز دەرتكە اينالادى» – دەپتى. «سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟» – دەگەن قايتارما سۇراققا: «ءبىلىم مەن ونەردى قايىرشىعا اينالدىرماي، قامقورلىقپەن قاراۋ كەرەك. ويتكەنى قولداۋ تاپپاعان ەلدەن، دەمەۋ كورمەگەن جەردەن ءبىلىم دە، ونەر دە بەزىپ قاشادى.» – دەپ ءتۇيىن تۇيەدى. بۇل جاعدايدى ات ارىتىپ الىستان ىزدەمەي-اق، اينالامىزدان، اقساپ جاتقان جۇمىستان، الدىرماي جاتقان اسۋدان انىق كورەر ەدىك.

كىتاپتا قامتىلعان ماسەلەلەر وتە كوپ، اۋقىمى ۇلكەن. وندا ءبىر ەسسەدە ادەبيەتتەگى اۋدارمانىڭ جاعدايى دا ءسوز بولادى. جۇرتتىڭ ءبارى مىڭ ءتىل بىلەتىن دانىشپان پوليگلوت ەمەس، كوپ ادام الەمدى، ادەبيەتتى اۋدارما ارقىلى تانىپ، اۋدارما ارقىلى بىلەدى. اۋدارماشى – ەل مەن ەلدىڭ، حالىق پەن حالىقتىڭ كوپىرى. وكىنىشتىسى، ولار اتسىز، اتاقسىز تاسادا قالا بەرەدى. ول تۋرالى اڭگىمەدە مىناداي ءتۇيىن بار: «اۋدارما ايەلگە ۇقسايدى، سۇلۋى – ادال، ال ادالى – سۇلۋ بولماۋى مۇمكىن» دەگەن دە ءسوز بار. دەگەنمەن، كەيدە اۋدارماشىنىڭ جازۋشىدان اسىپ تۇسەتىن كەزى دە بولادى. سوندىقتان ادەبيەتتىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىن دە، عىلىمدى دامىتاتىن دا سولار ەكەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك»، – دەيدى كەيىپكەرىمىز.

«كىتاپقۇمار پرەزيدەنت» دەگەن اڭگىمەسىن وقىپ وتىرىپ، تۇركيانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى اتاقتى اتاتۇرىكتىڭ كىتاپقۇمارلىعىمەن، ونىڭ كىتاپحاناسى تۋرالى قىزىقتى مالىمەتتەرگە جولىعامىز. ونىڭ: «ومىرىمدەگى بارلىق جەتىستىكتەرىم – وسى كىتاپتىڭ ارقاسىندا» دەپ جاۋاپ بەرگەنىن ايتادى. وسى اڭگىمەنى وقىپ وتىرىپ، جۋىقتاعى «الماتى اقشامى» گازەتىنىڭ ءبىر سانى ەسىمە ءتۇسىپ كەتتى. وندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «قازىرگىدەي ەلەڭ-الاڭ ۋاقىتتا بارشاڭىزدىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىڭىز وزگەرىسكە ۇشىراعانى بەلگىلى. پاندەميادان قورعانۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋ، ياعني ۇيدە بولۋ كەرەك ەكەنىن جاھان جۇرتشىلىعى مويىنداپ وتىر. ارينە، بۇل – ۋاقىتشا قۇبىلىس، وتپەلى كەزەڭ. دەگەنمەن، وسى ۋاقىتتى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ – ءاربىر ادامنىڭ ءوز قولىندا» دەي كەلىپ، «وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ، بۇل ەستەفەتانى بارشا وتانداستارىما، اسىرەسە، جاستارعا جولدايمىن جانە وسى ادەبيەتتەردى وقۋعا كەڭەس بەرەمىن» دەپتى. وسى سوزىندە ول وقيتىن كىتاپتار مەن گازەتتەردىڭ دە اتىن اتاپتى. مىنە وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى پرەزيدەنتتەر مەن ءبىزدىڭ عاسىرىمىزدىڭ باسىنداعى پرەزيدەنتتەردىڭ ۇندەستىگى وسىلاي بولسا كەرەك. بۇل «كىتاپقۇمار پرەزيدەنت» دەگەن اڭگىمە اۆتوردىڭ ارمانى ەكەنى انىق. ول ءوز وتانىنىڭ باسشىسىنىڭ دا كىتاپقۇمار بولعانىن قالايتىن سياقتى. اڭگىمە وسىدان الدەنەشە جىل بۇرىن جازىلعانىمەن، مىنەكي، پرەزيدەنت اۋزىنان ۇندەۋ بولىپ تاستالىپ، ىسكە اسۋعا بەت الدى.

«ءبىر قايىرى بار دۇنيەنى» وقىپ وتىرىپ، «رۋحاني ىندەت» دەگەن اڭگىمەگە تاپ بولدىم. «ءيا، شىعىس الەمىنە رۋحاني ىندەت جايىلدى. الەم جۇرتشىلىعى وسى جۇقپالى اۋرۋعا شالىقتى… الەمدى جايلاعان وسى رۋحاني ىندەتكە توتەپ بەرە الامىز با؟» – دەگەن جولداردى وقىپ ونە-بويىم «ءدىر» ەتە قالدى. «نەگە؟» دەسەڭىز، بۇگىنگى تاڭدا الەم كوروناۆيرۋس دەپ اتالاتىن سۇمدىق دەرتكە شالدىقتى. ىندەت كۇن وتكەن سايىن اسقىنىپ، جەر بەتىن جايلاپ بارادى. پويىز جۇرمەي، سامولەت ۇشپاي، قالالار قۇرساۋلانىپ، جولدار توسىلدى. بۇل اۋىر سىناق، جۇقپالى پاندەميا قايدان تاپ بولدى؟ بۇل «جازا» نە ءۇشىن بەرىلدى؟ مىنە، وسىنداي سان سۇراق جاعاما كەلىپ جارماستى. سويتسەك، بىزدەر الدىمەن رۋحاني جاقتان قاۋىپتى دەرتكە ۇشىراپتىق، ادامدار اراسىندا تاعىلىق پەن تۇرپايىلىق اسقىنىپ حايۋاندىق بەلەڭ الدى. مىسالى، ەركەك پەن ايەلدىڭ زاڭدى نەكەسى ءبىر جاققا قايىرىلىپ قالىپ، ادام مەن ماقۇلىقتىڭ، ەركەك پەن ەركەكتىڭ، ايەل مەن ايەلدىڭ نەكەسى زاڭداسىپ جاتىر ەكەن. مۇنداي سۇرقيالىق وسىدان جيىرما عاسىر بۇرىن دا بولىپ، ونىڭ جازاسى رەتىندە «اد قاۋىمى» توپان سۋعا تاپ بولىپ، ءۇندى مۇحيتىنىڭ استىنا كومىلگەن. ونداعان جىل بۇرىن اسقىنعان ايارلىق پەن زيناقورلىقتان  وڭتۇستىكتە سۇمدىق تسۋنامي بولىپ، جەتى ەلدى جايپاپ وتكەنىن جاقسى بىلەسىزدەر. ەر مەن ايەلدىڭ تابيعي بايلانىسى شەتتە قالىپ زيناقورلىق، ويناسقۇمارلىق  ماقتانعا اينالدى. وسىمقورلىق، پاراقورلىق، وتىرىك پەن عايبات، ناقاقتان قان توگۋ، ۇرلىق پەن ارامدىق جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي جامىرادى. ەندەشە مالىك وتارباەۆ دۇرىس ايتادى: «الەمدى رۋحاني دەرت جايلادى». سول رۋحاني دەرتتىڭ «جازاسى» رەتىندە «كوۆيد-19» دەرتى الەمدى ابىگەرگە سالىپ، كەۋلەپ، دەندەپ بارادى.

 «قازاقستان» تەلەارناسىن قاراپ وتىرسام، «ورازاڭ قابىل بولسىن!» دەگەن رۋحاني-يماني باعدارلاما ەفيرگە شىقتى. بۇل جاقسى باستاما. دەمەك، جەرشارى تۇرعىندارى رۋحاني دەرتكە شيپا ىزدەي باستادى دەگەن ءسوز. بىزدەر «كوروناۆيرۋستى» جەڭۋ ءۇشىن، الدىمەن جانىمىزدى جايلاعان، جۇرەگىمىزدى شەڭبەكتەگەن، لاستىققا باتىرعان رۋحاني دەرتتەن ارىلۋىمىز كەرەك. تارتىپكە كەلىپ، ءوزىمىزدىڭ سونداي شاراسىز، ءالسىز پەندە ەكەنىمىزدى مويىنداساق بۇل ىندەتتەن دە ارىلامىز. مالىك وتارباەۆ ايتقانداي، «اباي اتامىز ايتقان «تولىق ادام» مەن كادۋىلگى ناپسىقۇمار «سەمىز ادامدى» اجىراتۋىمىز كەرەك».  ول «ابايشا ءومىر ءسۇرۋ» دەگەن ەسسەسىندە: «اباي جولى – اللانىڭ جولى. ويشىل اقىن يماننىڭ نۇرىمەن، كوكىرەكتىڭ كوزىمەن سۋاردى ەمەس پە؟! اباي اتانى بىلەتىن قازاق كوپ. بىراق، «ابايشا» ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەندەر از»، – دەپتى.

مەن مۇلدە تۇڭىلۋشىلەردەن ەمەسپىن، پرەزيدەنتىمىزدىڭ «اباي الەمى جانە ءححى عاسىر» دەگەن ماقالاسىنا، سول ۇلكەن ۇندەۋىنە ءۇن قوسىپ، ماقالا جازىپ، گازەتتە جاريالاتتىم. سونداعى بايقاعانىم، «ءسوز تۇزەلگەن ەكەن، ەندەشە تىڭداۋشىم سەندە تۇزەلۋىڭ كەرەك». دەمەك، جازۋشى مالىك وتارباەۆتىڭ دا قاتتى الاڭداپ كەتۋىنىڭ ورنى جوق دەپ سانايمىن. بىراق بۇل ەڭبەكتىڭ وسىدان الدە نەشە جىل بۇرىن جازىلعانىن ويلاساق، اۆتوردىڭ الاڭداۋى، جازۋشىنىڭ قامىعۋى زاڭدى قۇبىلىس. قالامگەر – ءداۋىردى، زاماندى وزگەرتەتىن، جاڭالىققا جانى قۇمار جان. ونىڭ تۇيسىگى وزگەلەردەن بۇرىن سەزەدى. جۇرت قارعىپ-شورشىپ، كۇيىپ، سەكىرىپ، سەرى بولىپ جۇرگەندە، ول دىرىلدەپ، قالتىراپ ءبىر بۇرىشتا تىرشىلىكتەن مۇزداپ وتىرادى. مىناۋ تىرشىلىكتى كىنالاي بەرگەنشە، ۇزدىكسىز وكپەلەي بەرگەنشە، جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ استارىنان ءمان ىزدەپ، حيكمەت تاۋىپ، «ءبىر قايىرى بار دۇنيە» دەپ، جارقىن بولاشاققا ۇمىتپەن قاراعان ابزال. مالىك وتارباەۆ شىعارمالارىنىڭ فيلوسوفياسى دا وسى بولسا كەرەك.

 

احمەتجان اشيري،
جازۋشى-دراماتۋرگ، قازاقستاننىڭ
ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى،«قۇرمەت»
وردەنىنىڭ يەگەرى

 

 

 

  1. داۋلەت :

    كىتابىن تاۋىپ الىپ، وقۋ كەرەك ەكەن. راحمەت!

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

five × 2 =