«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Sïrïyadağı sergeldeñnen oralğandar tağdırı ne bolmaq?

0 111

Jwırda Elbası Nursultan Nazarbaev öziniñ tapsırması boyınşa quqıq qorğaw organdarı men Sırtqı ister mïnïstrligi jürgizgen gwmanïtarlıq şaralar nätïjesinde Sïrïyadan 47 qazaqstandıq elge qaytarılğanın mälimdedi. Seysenbi küni Sırtqı ister mïnïstrliginde osı taqırıpta arnayı brïfïng ötip, tüytkildi mäseleniñ egjey-tegjeyi BAQ ökilderine jarïya etildi.

Gwmanïtarlıq operacïya jalğasadı

«Istıq» nüktelerdegi qazaqstandıqtardı elge qaytarw şaraları odan äri jalğasadı, – dep mälimdedi brïfïngte Sırtqı ister mïnïstriniñ orınbasarı Erjan Aşıqbaev. Ol sonday-aq, Sïrïyadağı operacïyanıñ qalay jürgizilgenin, qanday elder men halıqaralıq uyımdardıñ kömek bergenin äñgimeledi. «Jwsan» operacïyasınıñ keybir tustarın aşıq aytqımız keledi. Eñ aldımen, munday gwmanïtarlıq şaranı ötkizwge Elbasımız Nursultan Nazarbaevtıñ joğarı bedeliniñ arqasında qol jetkizdik. Halıqaralıq terrorïzmmen kürestegi elimizdiñ belsendi, aşıq jumısınıñ nätïjesi dep tüsinwimiz kerek. Ekinşiden, Qazaqstan Sïrïyadağı soğıstı toqtatwğa, ol jerde beybitşilikti qalpına keltirwge öz ülesin qoswda. Buğan Sïrïya janjalın rettewge arnalğan Astana procesi dälel bola aladı. Bügingi tañda Sïrïyanıñ köp böliginde soğıs qïmıldarı toqtadı. Munıñ özi bizdiñ azamattarımızdı elge qaytarwğa qolaylı jağday twğızadı» dedi quzırlı mïnïstrlik ökili. Ol aldağı waqıtta qutqarw operacïyalarınıñ jalğasatının jetkizdi. Atalğan operacïyanı sätti ötkizwge kömektesken elderdiñ arasında AQŞ-tıñ da barın ayttı.

7 adam küdikti dep tanıldı

Sïrïyadan elge qaytarılğan 7 adam (6 er, 1 äyel) terrorlıq qızmetpen aynalıstı degen küdikke ilindi. QR Qılmıstıq kodeksiniñ «Terrorlıq toptıñ äreketine qatısw» babı boyınşa qılmıstıq is qozğalıp, tergew jürgizilwde. Olardıñ tağdırı twralı Sırtqı ister mïnïstrligindegi brïfïngte UQK-tiñ departament basşısı Baqıtbek Rahımberdïev aqparat berdi. Onıñ aytwınşa, 7 adam DAÏŞ sapında soğıstı degen küdikke ilinip otır. «Qazirgi kezde osı jetewge qatıstı sotqa deyingi tergew şaraları jürgizilwde. Olardıñ Sïrïyağa qalay barğanın, qayda jürgenin, nemen aynalısqanın biz jaqsılap tekseremiz. Kinäli ne kinäsiz ekenin tek sot anıqtaydı» dep tüsindirdi UQK-tiñ ökili.
Elge qaytarılğandardıñ 6-awı – er, 11-i – äyel, 30-ı – balalar. 2012-2015 jıldarı Sïrïyağa ketip, sergeldeñge tüskender – Astana, Almatı qalalarınıñ, Almatı, Atıraw, Batıs Qazaqstan, Mañğıstaw jäne Qarağandı oblısınıñ turğındarı. Olardıñ bäri Mañğıstaw oblısındağı beyimdelw ortalığına ornalastırılğan. «Qaytarılğan adamdardıñ tarapınan qoğamğa qanday da bir qawip bar ma?» degen sawalğa B.Rahımberdïev: «Sïrïya, Ïrak jäne Awğanstandağı janjal birneşe jılğa sozılwda. Sol kezden bastap birneşe azamattı qaytardıq. Olardıñ işinen 40 payızı ğana qılmıstıq jawapkerşilikke tartıldı, tipti keybirewleri bostandıqqa şığıp ülgerdi. Al qalğandarı öz twıstarınıñ, ükimettik emes uyımdardıñ kömegimen beyimdelw kezeñinen ötti. Qazirgi kezde elge qaytarılğan adamdardan bizge eşqanday terrorïstik qawip joq» dep jawap berdi. Ol Sïrïyadağı qazaqstandıqtardı qaytarw jumıstarı odan äri jalğasatının mälim etti.
Qazaqstan zañnamasında şetelde terrorlıq jäne äskerï is-qïmıldarğa qatısqan adamdardı azamattığınan ayırw twralı norma bar. Ol norma Elbasınıñ bastamasımen engizilgen. Demek, Sïrïya, Ïrak jäne basqa elderdegi janjaldarğa qatısqan keybir qazaqstandıqtar azamattığınan ayırılwı mümkin. UQK-tiñ ökili büginde janjal aymaqtarında jürgen jandarğa qatıstı munday şara qarastırılıp jatqanın, keyinirek sottıñ şeşimimen qoldanılwı mümkin ekendigin joqqa şığarğan joq. «Biraq «Jwsan» operacïyasınıñ nätïjesinde elimizge qaytarılğan 47 adamğa qatıstı jağday müldem bölek. Öytken sebebi, bul adamdar öz erkimen elge oralwğa nïet tanıttı. Kinäli dep tanılğandar jazasın Qazaqstanda öteydi. Al kinäsi joqtarğa (köpşiligi solar) qatıstı azamattıqtan ayırw mäselesi qarastırılmaydı» dedi ol.

Sïrïyada qanşa qazaqstandıq bar?

UQK-tiñ aqparatı boyınşa, qazirgi kezde Sïrïyada 370-380 Qazaqstan azamatı jäne 500-ge jwıq bala bar. Ülkenderdiñ üşten ekisi – äyel. Alayda resmï mälimet naqtı emes. Soğıs örtinen köz aşpağan elde dälme-däl statïstïkanıñ jürgizilmeytini aydan anıq. Jurttıñ köpşiligi Sïrïyağa üşinşi elder (Türkïya, Mısır jäne t.b.) arqılı ketken. «Eger naqtı bir oqïğalardı mısalğa alsaq, qanday da bir terrorşı qumda ne tawda otırıp-aq ügit-nasïhat jürgize beredi. Sebebi buğan älewmettik jeliler öte qolaylı. Biraq ol jaqqa barğan qazaqstandıqtardıñ bäri ügit-nasïhattıñ jalğan ekenine köz jetkizgen. Ol jerde eşqanday da ädilettilik, şarïğat boyınşa ömir sürw degen joq. Onda musılmandar bir-birimen soğısıp, bir top ekinşi toptıñ közin joyadı. Jantürşigerligi sol, ol jaqqa bir barğan adam qaşa almaydı. Öytkeni qaşpaq bolğandardı ölim jazasına kesedi. Birneşe qazaqstandıqtıñ qaşpaq bolğanı üşin öltirilgeni jöninde mälimetter bar» dep tüsindirdi mäseleniñ egjey-tegjeyin Baqıtbek Rahımberdïev.
Bïıl 6 qañtarda elge qaytarılğan balalardıñ barlığı jetim. İs jüzinde olardıñ bäriniñ äkeleri Sïrïyadağı soğısta qaza bolğan, şeşeleri bar. Elge kelgen 30 balanıñ 12-si sol jaqta dünïege kelgen. UQK-tiñ ökili jas balalardı özimizdiñ qoğamğa beyim­dew, oy-sanasın tazartw jeñildew bolatınına senimdi. Onıñ payımdawınşa, balalarğa resocïalïzacïya jürgizwge erekşe köñil bölinedi. Bul jumıstı jürgizwge balaları, twıstarı Sïrïyağa ketkenderdiñ ata-anaları qurğan komïtettiñ, ükimettik emes uyımdardıñ kömegin paydalanamız. Bul jerde resocïalïzacïya şaraların tïimdi, nätïjeli jürgizwge mümkindik mol.
Sïrïyada twğan balalarğa qujat berw, tirkewge alw jumıstarın İşki ister mïnïstrligi jergilikti atqarwşı organdarmen birlesip şeşedi. Bul räsim zañdarımızda körsetilgen, sol sebepten eşqanday mäsele twındamawı tïis.

«Meniñ balam soğıswğa ketken joq!»

Qarağandı oblısınıñ Sätpaev qalasında turatın Botagöz Mahatovanıñ balası Erkebulan Sïrïyağa soğısqa ketip, eki jıl burın qaytıs bolğan. Onıñ kelini men üş nemeresi äli sol jaqtan oralmağan. Botagöz Bïmenqızı Qazaqstannan Sïrïyağa balaları ketken 120 ata-ananıñ jeke çatı barın, köbinese balalarımen jäne kelinderimen sol arqılı baylanısatının ayttı. «Jwsan» operacïyası nätïjesinde 10 ananıñ balası elge qaytarılğan. Dinï sawatı joq öz ulınıñ qayğılı tağdırı twralı ol közine jas alıp, äñgimelep berdi.
Botagöz Mahatova:
«Meniñ ulım Erkebulan 2012 jılı kolledjde oqıp jürgen. Bir küni namaz oqığısı keletinin aytıp, ruqsat suradı. Birden kelispesem de, ruqsat ettim. Biraq meşitke barğanın, kimmen jürgenin qadağalap otırdım. Ol tabıs tabw üşin dükenge jumısqa ornalastı. Birde Almatığa dosımen birge ta­war äkelwge ketti. Sol ketkennen balamdı körmedim. Keyinirek, Mısırğa oqwğa tüskenin habarladı. Tübinde ol Sïrïyadan bir-aq şıqqan. Men januşırıp UQK-ten kömek suradım. Äwelde 6 ay boyı eşqanday habar-oşar bolmadı. Söytip jürgenimde Sätpaevta ulı Sïrïyada jürgen bir äyelmen tanısıp, balalarımızben baylanıswdıñ jolın taptıq. «Skayp» arqılı söylesken kezimizde olardıñ artında ünemi qarw asınğan adamdar turdı. Bizge söyleswge 1 mïnwttay ğana waqıt berdi. Balamızdıñ tiri ekenin körip, köñil jubattıq. Arada biraz waqıt ötkende özderi bizben baylanısqa şığa bastadı. 2013 jılı ulım sol jaqta Aqtöbeniñ qızın kezdestirip, üylendi. Qazir kelinim men üş nemerem Sïrïyada qalıp otır. Ülkeni 5, ortanşısı 2, üşinşisi 1,5 jasta. Üşinşi nemerem sol jaqta twdı. 2016 jılı qaraşa ayında ulımnıñ qaytıs bolğanın estidim. Sebebin bile almadım. Kelinim onı jerlegen jerden beynejazba jiberdi. Mäyitin de alwğa mümkindigim bolmadı. Kelinimmen WhatsApp arqılı söylesip turamız. Köp äyel, balalar qorşawda otırğanın bilemin. Meniñ aytarım, balalarımız Sïrïyağa soğıswğa ketken joq! Olar aram nïetti terrorşılardıñ sözine aldandı. Bälkim, öz otbasın qorğaw üşin qolına qarw alğan şığar. Ulımnıñ «Skayptağı» sözin esime alsam, eki közim jasqa toladı (jıladı). Öytkeni Erkebulan: «Anaşım, keşirşi meni! Bulay boladı dep oylamappın. Bizge şarïğat boyınşa ömir süretin qoğamğa barasıñdar dep aldadı» dep ağınan jarıldı. Endigi ümitim – kelinim men nemerelerimdi körw. Olardıñ bäri qorşawda otır. Qaşıp şığwdıñ amalın qarastırwda. Elbasınıñ tikeley tapsırmasımen jüzege asırılğan «Jwsan» operacïyasınıñ nätïjesinde basqa da qazaqstandıqtardıñ elge oralğanın qalaymın. Barlıq ata-analardıñ atınan Prezïdentke şeksiz alğıs aytqım keledi».

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı