«استانا اقشامى»
ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسى

سيرياداعى سەرگەلدەڭنەن ورالعاندار تاعدىرى نە بولماق؟

0 111

جۋىردا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جۇرگىزگەن گۋمانيتارلىق شارالار ناتيجەسىندە سيريادان 47 قازاقستاندىق ەلگە قايتارىلعانىن مالىمدەدى. سەيسەنبى كۇنى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە وسى تاقىرىپتا ارنايى بريفينگ ءوتىپ، تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ەگجەي-تەگجەيى باق وكىلدەرىنە جاريا ەتىلدى.

گۋمانيتارلىق وپەراتسيا جالعاسادى

«ىستىق» نۇكتەلەردەگى قازاقستاندىقتاردى ەلگە قايتارۋ شارالارى ودان ءارى جالعاسادى، – دەپ مالىمدەدى بريفينگتە سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ. ول سونداي-اق، سيرياداعى وپەراتسيانىڭ قالاي جۇرگىزىلگەنىن، قانداي ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كومەك بەرگەنىن اڭگىمەلەدى. «جۋسان» وپەراتسياسىنىڭ كەيبىر تۇستارىن اشىق ايتقىمىز كەلەدى. ەڭ الدىمەن، مۇنداي گۋمانيتارلىق شارانى وتكىزۋگە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جوعارى بەدەلىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. حالىقارالىق تەرروريزممەن كۇرەستەگى ەلىمىزدىڭ بەلسەندى، اشىق جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ەكىنشىدەن، قازاقستان سيرياداعى سوعىستى توقتاتۋعا، ول جەردە بەيبىتشىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. بۇعان سيريا جانجالىن رەتتەۋگە ارنالعان استانا پروتسەسى دالەل بولا الادى. بۇگىنگى تاڭدا سيريانىڭ كوپ بولىگىندە سوعىس قيمىلدارى توقتادى. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدى ەلگە قايتارۋعا قولايلى جاعداي تۋعىزادى» دەدى قۇزىرلى مينيسترلىك وكىلى. ول الداعى ۋاقىتتا قۇتقارۋ وپەراتسيالارىنىڭ جالعاساتىنىن جەتكىزدى. اتالعان وپەراتسيانى ءساتتى وتكىزۋگە كومەكتەسكەن ەلدەردىڭ اراسىندا اقش-تىڭ دا بارىن ايتتى.

7 ادام كۇدىكتى دەپ تانىلدى

سيريادان ەلگە قايتارىلعان 7 ادام (6 ەر، 1 ايەل) تەررورلىق قىزمەتپەن اينالىستى دەگەن كۇدىككە ءىلىندى. قر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ «تەررورلىق توپتىڭ ارەكەتىنە قاتىسۋ» بابى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ، تەرگەۋ جۇرگىزىلۋدە. ولاردىڭ تاعدىرى تۋرالى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندەگى بريفينگتە ۇقك-ءتىڭ دەپارتامەنت باسشىسى باقىتبەك راحىمبەرديەۆ اقپارات بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا، 7 ادام دايش ساپىندا سوعىستى دەگەن كۇدىككە ءىلىنىپ وتىر. «قازىرگى كەزدە وسى جەتەۋگە قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە. ولاردىڭ سيرياعا قالاي بارعانىن، قايدا جۇرگەنىن، نەمەن اينالىسقانىن ءبىز جاقسىلاپ تەكسەرەمىز. كىنالى نە كىناسىز ەكەنىن تەك سوت انىقتايدى» دەپ ءتۇسىندىردى ۇقك-ءتىڭ وكىلى.
ەلگە قايتارىلعانداردىڭ 6-اۋى – ەر، 11-ءى – ايەل، 30-ى – بالالار. 2012-2015 جىلدارى سيرياعا كەتىپ، سەرگەلدەڭگە تۇسكەندەر – استانا، الماتى قالالارىنىڭ، الماتى، اتىراۋ، باتىس قازاقستان، ماڭعىستاۋ جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى. ولاردىڭ ءبارى ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى بەيىمدەلۋ ورتالىعىنا ورنالاستىرىلعان. «قايتارىلعان ادامداردىڭ تاراپىنان قوعامعا قانداي دا ءبىر قاۋىپ بار ما؟» دەگەن ساۋالعا ب.راحىمبەرديەۆ: «سيريا، يراك جانە اۋعانستانداعى جانجال بىرنەشە جىلعا سوزىلۋدا. سول كەزدەن باستاپ بىرنەشە ازاماتتى قايتاردىق. ولاردىڭ ىشىنەن 40 پايىزى عانا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى، ءتىپتى كەيبىرەۋلەرى بوستاندىققا شىعىپ ۇلگەردى. ال قالعاندارى ءوز تۋىستارىنىڭ، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ كومەگىمەن بەيىمدەلۋ كەزەڭىنەن ءوتتى. قازىرگى كەزدە ەلگە قايتارىلعان ادامداردان بىزگە ەشقانداي تەرروريستىك قاۋىپ جوق» دەپ جاۋاپ بەردى. ول سيرياداعى قازاقستاندىقتاردى قايتارۋ جۇمىستارى ودان ءارى جالعاساتىنىن ءمالىم ەتتى.
قازاقستان زاڭناماسىندا شەتەلدە تەررورلىق جانە اسكەري ءىس-قيمىلدارعا قاتىسقان ادامداردى ازاماتتىعىنان ايىرۋ تۋرالى نورما بار. ول نورما ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەنگىزىلگەن. دەمەك، سيريا، يراك جانە باسقا ەلدەردەگى جانجالدارعا قاتىسقان كەيبىر قازاقستاندىقتار ازاماتتىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. ۇقك-ءتىڭ وكىلى بۇگىندە جانجال ايماقتارىندا جۇرگەن جاندارعا قاتىستى مۇنداي شارا قاراستىرىلىپ جاتقانىن، كەيىنىرەك سوتتىڭ شەشىمىمەن قولدانىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارعان جوق. «بىراق «جۋسان» وپەراتسياسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزگە قايتارىلعان 47 ادامعا قاتىستى جاعداي مۇلدەم بولەك. ويتكەن سەبەبى، بۇل ادامدار ءوز ەركىمەن ەلگە ورالۋعا نيەت تانىتتى. كىنالى دەپ تانىلعاندار جازاسىن قازاقستاندا وتەيدى. ال كىناسى جوقتارعا (كوپشىلىگى سولار) قاتىستى ازاماتتىقتان ايىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلمايدى» دەدى ول.

سيريادا قانشا قازاقستاندىق بار؟

ۇقك-ءتىڭ اقپاراتى بويىنشا، قازىرگى كەزدە سيريادا 370-380 قازاقستان ازاماتى جانە 500-گە جۋىق بالا بار. ۇلكەندەردىڭ ۇشتەن ەكىسى – ايەل. الايدا رەسمي مالىمەت ناقتى ەمەس. سوعىس ورتىنەن كوز اشپاعان ەلدە دالمە-ءدال ستاتيستيكانىڭ جۇرگىزىلمەيتىنى ايدان انىق. جۇرتتىڭ كوپشىلىگى سيرياعا ءۇشىنشى ەلدەر (تۇركيا، مىسىر جانە ت.ب.) ارقىلى كەتكەن. «ەگەر ناقتى ءبىر وقيعالاردى مىسالعا الساق، قانداي دا ءبىر تەررورشى قۇمدا نە تاۋدا وتىرىپ-اق ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزە بەرەدى. سەبەبى بۇعان الەۋمەتتىك جەلىلەر وتە قولايلى. بىراق ول جاققا بارعان قازاقستاندىقتاردىڭ ءبارى ۇگىت-ناسيحاتتىڭ جالعان ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن. ول جەردە ەشقانداي دا ادىلەتتىلىك، شاريعات بويىنشا ءومىر ءسۇرۋ دەگەن جوق. وندا مۇسىلماندار ءبىر-بىرىمەن سوعىسىپ، ءبىر توپ ەكىنشى توپتىڭ كوزىن جويادى. جانتۇرشىگەرلىگى سول، ول جاققا ءبىر بارعان ادام قاشا المايدى. ويتكەنى قاشپاق بولعانداردى ءولىم جازاسىنا كەسەدى. بىرنەشە قازاقستاندىقتىڭ قاشپاق بولعانى ءۇشىن ولتىرىلگەنى جونىندە مالىمەتتەر بار» دەپ ءتۇسىندىردى ماسەلەنىڭ ەگجەي-تەگجەيىن باقىتبەك راحىمبەرديەۆ.
بيىل 6 قاڭتاردا ەلگە قايتارىلعان بالالاردىڭ بارلىعى جەتىم. ءىس جۇزىندە ولاردىڭ ءبارىنىڭ اكەلەرى سيرياداعى سوعىستا قازا بولعان، شەشەلەرى بار. ەلگە كەلگەن 30 بالانىڭ 12-ءسى سول جاقتا دۇنيەگە كەلگەن. ۇقك-ءتىڭ وكىلى جاس بالالاردى ءوزىمىزدىڭ قوعامعا بەيىم­دەۋ، وي-ساناسىن تازارتۋ جەڭىلدەۋ بولاتىنىنا سەنىمدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا، بالالارعا رەسوتسياليزاتسيا جۇرگىزۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. بۇل جۇمىستى جۇرگىزۋگە بالالارى، تۋىستارى سيرياعا كەتكەندەردىڭ اتا-انالارى قۇرعان كوميتەتتىڭ، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ كومەگىن پايدالانامىز. بۇل جەردە رەسوتسياليزاتسيا شارالارىن ءتيىمدى، ناتيجەلى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك مول.
سيريادا تۋعان بالالارعا قۇجات بەرۋ، تىركەۋگە الۋ جۇمىستارىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ شەشەدى. بۇل ءراسىم زاڭدارىمىزدا كورسەتىلگەن، سول سەبەپتەن ەشقانداي ماسەلە تۋىنداماۋى ءتيىس.

«مەنىڭ بالام سوعىسۋعا كەتكەن جوق!»

قاراعاندى وبلىسىنىڭ ساتپاەۆ قالاسىندا تۇراتىن بوتاگوز ماحاتوۆانىڭ بالاسى ەركەبۇلان سيرياعا سوعىسقا كەتىپ، ەكى جىل بۇرىن قايتىس بولعان. ونىڭ كەلىنى مەن ءۇش نەمەرەسى ءالى سول جاقتان ورالماعان. بوتاگوز بيمەنقىزى قازاقستاننان سيرياعا بالالارى كەتكەن 120 اتا-انانىڭ جەكە چاتى بارىن، كوبىنەسە بالالارىمەن جانە كەلىندەرىمەن سول ارقىلى بايلانىساتىنىن ايتتى. «جۋسان» وپەراتسياسى ناتيجەسىندە 10 انانىڭ بالاسى ەلگە قايتارىلعان. ءدىني ساۋاتى جوق ءوز ۇلىنىڭ قايعىلى تاعدىرى تۋرالى ول كوزىنە جاس الىپ، اڭگىمەلەپ بەردى.
بوتاگوز ماحاتوۆا:
«مەنىڭ ۇلىم ەركەبۇلان 2012 جىلى كوللەدجدە وقىپ جۇرگەن. ءبىر كۇنى ناماز وقىعىسى كەلەتىنىن ايتىپ، رۇقسات سۇرادى. بىردەن كەلىسپەسەم دە، رۇقسات ەتتىم. بىراق مەشىتكە بارعانىن، كىممەن جۇرگەنىن قاداعالاپ وتىردىم. ول تابىس تابۋ ءۇشىن دۇكەنگە جۇمىسقا ورنالاستى. بىردە الماتىعا دوسىمەن بىرگە تا­ۋار اكەلۋگە كەتتى. سول كەتكەننەن بالامدى كورمەدىم. كەيىنىرەك، مىسىرعا وقۋعا تۇسكەنىن حابارلادى. تۇبىندە ول سيريادان ءبىر-اق شىققان. مەن جانۇشىرىپ ۇقك-تەن كومەك سۇرادىم. اۋەلدە 6 اي بويى ەشقانداي حابار-وشار بولمادى. ءسويتىپ جۇرگەنىمدە ساتپاەۆتا ۇلى سيريادا جۇرگەن ءبىر ايەلمەن تانىسىپ، بالالارىمىزبەن بايلانىسۋدىڭ جولىن تاپتىق. «سكايپ» ارقىلى سويلەسكەن كەزىمىزدە ولاردىڭ ارتىندا ۇنەمى قارۋ اسىنعان ادامدار تۇردى. بىزگە سويلەسۋگە 1 مينۋتتاي عانا ۋاقىت بەردى. بالامىزدىڭ ءتىرى ەكەنىن كورىپ، كوڭىل جۇباتتىق. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە وزدەرى بىزبەن بايلانىسقا شىعا باستادى. 2013 جىلى ۇلىم سول جاقتا اقتوبەنىڭ قىزىن كەزدەستىرىپ، ۇيلەندى. قازىر كەلىنىم مەن ءۇش نەمەرەم سيريادا قالىپ وتىر. ۇلكەنى 5, ورتانشىسى 2, ءۇشىنشىسى 1,5 جاستا. ءۇشىنشى نەمەرەم سول جاقتا تۋدى. 2016 جىلى قاراشا ايىندا ۇلىمنىڭ قايتىس بولعانىن ەستىدىم. سەبەبىن بىلە المادىم. كەلىنىم ونى جەرلەگەن جەردەن بەينەجازبا جىبەردى. ءمايىتىن دە الۋعا مۇمكىندىگىم بولمادى. كەلىنىممەن WhatsApp ارقىلى سويلەسىپ تۇرامىز. كوپ ايەل، بالالار قورشاۋدا وتىرعانىن بىلەمىن. مەنىڭ ايتارىم، بالالارىمىز سيرياعا سوعىسۋعا كەتكەن جوق! ولار ارام نيەتتى تەررورشىلاردىڭ سوزىنە الداندى. بالكىم، ءوز وتباسىن قورعاۋ ءۇشىن قولىنا قارۋ العان شىعار. ۇلىمنىڭ «سكايپتاعى» ءسوزىن ەسىمە السام، ەكى كوزىم جاسقا تولادى (جىلادى). ويتكەنى ەركەبۇلان: «اناشىم، كەشىرشى مەنى! بۇلاي بولادى دەپ ويلاماپپىن. بىزگە شاريعات بويىنشا ءومىر سۇرەتىن قوعامعا باراسىڭدار دەپ الدادى» دەپ اعىنان جارىلدى. ەندىگى ءۇمىتىم – كەلىنىم مەن نەمەرەلەرىمدى كورۋ. ولاردىڭ ءبارى قورشاۋدا وتىر. قاشىپ شىعۋدىڭ امالىن قاراستىرۋدا. ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان «جۋسان» وپەراتسياسىنىڭ ناتيجەسىندە باسقا دا قازاقستاندىقتاردىڭ ەلگە ورالعانىن قالايمىن. بارلىق اتا-انالاردىڭ اتىنان پرەزيدەنتكە شەكسىز العىس ايتقىم كەلەدى».

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى