«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Salafïlik-wahabïlik ağım qoğamğa asa qawipti

0 134

Din – kez kelgen qoğamnıñ ajıramas böligi. Jüregi bar jumır bastınıñ bir Jaratwşınıñ barına seneri haq. Bul orayda qazaq jurtı ata-babalarımız ustanğan Äbw Hanïfa mäzhabınan alıstamay, Ïslamnıñ taza, asıl, aqïqat jolın ustanadı. Dese de, musılmandardıñ tınıştığına jäne awızbirşiligine sızat tüsirgisi keletin destrwktïvti, radïkaldı maqsattağı jandardıñ barı tağı ras. Osı mäsele töñireginde biz belgili ïslamtanwşı ğalım Erşat Oñğarovtan alğan az-kem suqbat alğan edik.

– Qazir elimizdegi din salasında qoğamğa zalaldı, şeşimi tabılmay kele jatqan qanday problemanı atar ediñiz?

– Negizinde bul taqırıp töñireginde söz qozğağanda Qazaqstandağı dinï ahwal turaqtı dep ayta beremiz. Rasında, turaqtı. Alayda, soñğı jıldarı elimizdiñ awmağında dästürli emes dinï ağımdar men sektalardıñ köbeyip ketkenin jasırwğa bolmaydı. Olardıñ basım köpşiligi Ïslam atın jamılğan jäne protestanttıq prozelïtïstik ağımdar.

Elimizdiñ rwhanï tutastığın saqtağımız kelse, osı ağımdardıñ kanondıq-doktrïnalıq häm agïtacïyalıq erekşelikterin ekşew öte özekti.

Tarïhta dästürli Ïslam şeñberinen şığıp ketwşi ağımdar az bolmağan. Olardıñ köpşiligi waqıt köşine ere almay joyılıp ketkenimen, ïdeologïyalıq sarqınşaqtarı osı künge deyin saqtalıp qaldı. Onıñ däleli – teris pïğıldı ağımdar dästürli Ïslam doktrïnasına, ulttıq awızbirşiligimizge surqïyalıqpen sına qağıp, qoğamda bülik twdırwda.

    –Mäselen, qanday radïkaldı uyımdı atar ediñiz?

– Atap aytayıq, Qazaqstan awmağında sot arqılı tïım salınğan 23 lañkestik jäne ekstremïstik uyımdardıñ işindegi «Takfïrïzm» tobınıñ «törkini» – salafïlik-wahabïlik ağım qazirgi qoğamğa asa qawipti.

Sarapşılar bul ağım ökilderiniñ bügingi künde üş topqa bölingenin aytadı: täkpirşildik, swrwrïttik, madhalïdtik. Osı üş toptıñ sayasï közqarastarı ärtürli bolğanımen negizgi dinï senimderin qalıptastırğan kösemderi men ğalımdarı, oqïtın kitaptarı, ustanatın aqïdaları bir. Olar aqïdalarınıñ negizi retinde Ïbn Taymïyanıñ koncepcïyaların qoldanadı.

Ïbn Taymïya – 1263 jılı soltüstik Sïrïyadağı Harranda dünïege kelgen. Ol – salafïzm ağımınıñ negizin qalawşı. Ïslam ğulamalırı birawızdan qabıldağan qağïdalarğa qarsı kelip, din negizderine jatatın «Tawhïd» ilimin «wlwhïya», «rwbwbïya» jäne «asma wa as-sïfat» dep üşke bölwdi negizdep, şekten tıs äreketke barğan. Alayda, bul negizderdi Ïslam ğulamaları birawızdan teriske şığarğandığı muqım musılman älemine mälim. Bul jöninde sawdïyalıq zamandasımız, şeyh, doktor Omar Abdwlla Kamïl «Kalïmatwn hadïyatwn fï bayanï hataï at-taqsïm as-swlasïï lït-Tawhïd» (Tawhïdtti üşke bölwdiñ qateligi jönindegi traktat) attı eñbeginde jan-jaqtı däyektep jazğan. Avtor tawhïdtıñ «Wlwhïya» (täñirlik), «Rwbwbïya» (jaratwşılıq) bölikterinde tartıs joq ekenin, alayda «Asma wa as-sıfat» (Allanıñ esim jäne sïpattarı) böliginde salafïler şatasatının jetkizgen.

    – Ïbn Taymïyanıñ ïdeologïyası dästürli dinimizdiñ kez kelgen jamağatınıñ aldınan şığwı mümkin ğoy…

– Ärïne. Mısalı, Ïbn Taymïya Quran Kärimdegi «Mütäşabïh» astarlı ayattar men astarlı mağınadağı hadïsterdi tikeley, sözbe-söz mağınasında tüsinwge ündegen. Mısalı, ol «Tünniñ üşinşi böliginde qulşılıq etken pendege Allanıñ meyirimi tüsedi» degen mağınadağı hadïsti «Allanıñ özi tüsedi» dep, qate tüsindiredi. Swnnïttik (Ahli as-swnna wal-jamağat) aqïda boyınşa Alla tağalanı «tüsw», «bir orınnan ekinşi jerge qozğalw», «uyıqtaw», «demalw» sïyaqtı adamï, antropologïyalıq, jaratılısqa tän sïpattarmen sïpattawğa tıyım salınğan. Munday sïpattar Alla Tağala haqında kemşilik bolıp tabıladı. Bul negiz Quran Kärimniñ: «Oğan uqsaytın närse mülde joq!» («Şwra» süresiniñ 11-ayatı), «Allanı eşteñe uqsatpañdar» («Nahl» süresiniñ 74-ayatı), «Alla tağalanıñ eş teñdesi joq» («Iqılas» süresi, 4-ayatı) sekildi ayattarınan alınğan.

Bul turğıda bir tarïhï derekti keltire keteyin. Äygili arab sayahatşısı Ïbn Battwta (HİV ğ.) öziniñ «Twhfatw an-nwzar fï ğaraïb al-amsar wa adjaïïb al-asfar» degen kitabında radïkaldı oylarımen tanımal bolğan Ahmad ïbn Taymïyanıñ Damask qalasındağı wağızın tıñdağanın, sol jerde orın alğan oqïğağa kwä bolğanın bılay jetkizedi: «Ïbn Taymïya «Alla tünniñ üşinşi böliginde birinşi aspanğa osılay tüsedi» dep, meşit minberiniñ baspaldaqtarınan tömen tüsti. Sol kezde Ïbn äz-Zahra attı Mälïkï mazhabınıñ faqïh ğalımı ornınan turıp, onıñ bul sözi durıs emestigin, ïslamğa qayşı ekenin ayttı. Meşit jamağatı narazılıq tanıttı. Soñında, jamağat onı (ïbn Taymïyanı) ayaq kïimderimen urıp, meşitten qwıp şıqtı…». Sonday-aq Ïbn Battwta atalmış kitabında sol zamandağı Mısır patşası än-Nasır Joğarğı Sot şeşimimen Ïbn Taymïyanı ekstremïstik oyları üşin Kaïrdegi Cïtadelde ornalasqan türmege qamağanın jäne onıñ sol qamawda jatıp ölgenin jazğan.

– Ïslam dininde ekstremïzmge jol joq. Büginde salafïzm ökilderiniñ ata-babalarımız ejelden tutınğan, atadan balağa, urpaqtan urpaqqa jalğasıp kele jatqan Qazaqstan Respwblïkasındağı dästürli jol – Ïslamnıñ Hanafï mazhabındağı kanondıq normalardı joqqa şığarwları, Qazaqstan musılmandarı dinï basqarması bekitken tärtipke bağınbay, meşitterde bülik twdırwları ekstremïstik sïpatqa sayadı. Al qarw köterip, qan tögwleri – eñ awır qılmıs, terrorlıq äreket. Osı orayda, asıl dinimizdiñ qağïdattarına negizdelgen dünïelerdi äñgimelep bere alasız ba? Ekewiniñ ayırmaşılığın oqırmandarımız barınşa uğınğanı jön.

– Öte durıs. Ïslam dini – etnostar men halıqtar arasında tınıştıq pen birlik häm ıntımaqtı qalıptastırwdı maqsat etedi. Allanıñ 99 körkem esimderiniñ biri «As-salam» – «tınıştıq», «beybitşilik» degendi bildiredi. «As-salam» men «Ïslam» söziniñ arab tilinde «tınıştıq, beybitşilik» mağınasın bildiretin «sïlm» tübirsözinen şığatını biraz sırdı añğartsa kerek. Ärbir musılman bir-birine «Assalamağaleykwm!» dep amandıq, tınıştıq tilep sälemdesedi.

Şınayı musılman adamnıñ eş waqıtta lañkes, terrorïst bolwı mümkin emes. Öytkeni Qasïetti Quranda «Kimde-kim şañ tozañınday jaqsılıq jasasa, sonıñ (sawabın aladı), kimde-kim şañ tozañınday jamandıq jasasa, sonıñ jazasın tartadı» («Zïlzala» süresi, 7-8 ayattar) degen qağïda bar. Eger sen tozañnıñ salmağınday teris is jasasañ, soğan jawap beresiñ degendi bildiredi. Quranda bir adamdı öltirw bükil adamzattı öltirwmen birdey degen ayat ta bar. Ïbn Abbas degen sahaba qasaqana adam öltirwşi mäñgilik tozaqta qaladı deydi.

    – Äñgimeñizge raqmet!

Aygerim SEYTMATOVA

 

 

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı