«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Repetïtormen oqıp jür talay qazaq balası

0 30

Bügingi qalalıq ata-ana balanıñ üy tapsırmasın äzirlewde de repetïtordıñ kömegine jüginetin bolğan. Nur-Sultanda qanşa repetïtor men oqw ortalığı barı twralı naqtı mälimet taba almadıq, al jarnamadan köz tunadı, repetïtor qızmeti qımbat bolsa da, olarğa suranıs joğarı.

Jïnalısta bala ülgerimi twralı söz bolğanda muğalimderdiñ özi «balañızğa repetïtor jaldasañız, ülgerimi jaqsı bolıp ketedi» dep keñes beretinin de körip jürmiz.

Baqıtgül Sahïqızı, joğarı sanattı muğalim:

– Mektep muğaliminde äreñ jazatın, ejiktep oqïtın naşar oqwşığa ne qosımşa tapsırma arqılı odan äri damıtwğa bolatın ortaşa oqwşığa bölek köñil awdarwğa waqıt jete bermeydi, qanşama qağazımız bar jazatın, sondıqtan men üşin repetïtor qosımşa bilim beretin kömekşi, özim sabaq berw kezinde repetïtorğa baratın balanı birden bayqaymın, ol jaqsıraq tüsinedi.

Bürkithan, jeke repetïtor:

– Keybir ata-ana aqşasınıñ qaytarımın tezirek körgisi keledi, key ata-ana bala fïzïkanı unatpasa da onı mäjbürleydi, öyt­keni fïzïkağa bölinetin grant köbirek. Buğan bizdegi bilim jüyesi kinäli.
Derekke qarağanda, elimizde JOO-ğa tüswşi ärbir ekinşi adam repetïtor qızmetine jügingen, 68% oqwşı mekteptiñ soñğı jılında repetïtormen da­yındalğan, matematïka päniniñ repetïtorına suranıs – 67%, tarïh pen fïzïkadan – 36%, qazaq tili men ädebïetinen – 18%. Ortalıqtarda UBT-ğa keşendi türde dayındaw 47000-65000 teñge aralığında. Buğan ağılşın tili kirmeydi. Ağılşınnıñ sağatı – 3 mıñ. Eger matematïkanı ağılşınşa tüsindirse, bul 5000-7000 teñge aralığında.

Sapanı kim baqılaydı?

Öytkeni zañ turğısınan alğanda, repetïtorlıq – bilim berwge ruqsat alğan käsipkerlik qızmet. Al käsipkerliktiñ bastı mindeti – zañ ayasında qızmet etip, salıq tölep otırw. Sondıqtan balasın damıtwdı senip tapsırğan ata-­ana repetïtordan adaldıq pen sapanı talap etwi tïis.

Perïzat Wsïpbaeva, EUW pedagogïkalıq ğılımdar magïstri, doktorant:

– Repetïtordıñ paydası barı ras, biraq qadağalaw kerek, qazir olardıñ köbi – stwdent, qosımşa tabıs közi retinde qaraydı. Biraq ata-ana aqısın tölegen jerde nätïje kütedi. Bıltır qızıma EUW-diñ 3-kwrs stwdenti kelip jürdi, fïzïkadan jaqsı kömektesti. Olarğa biz de öz talabımızdı qoyuımız kerek. Qabileti erekşe balalarğa da repetïtormen jumıs tïimdi. Meniñşe, repetïtorğa baram degen tilek balanıñ özinen şığw kerek. Men balalarıma täjirïbeli repetïtor tañdar edim, biraq ol keñestik oylaw jüyesindegi adam bolmaw kerek, bul onıñ tek teorïya­nı tüsindiretindiginen ğana emes, mısaldı qazirgi ömirden alatın bolsa sabaq ta siñedi.

Lyazzat Salïmova, pedagog-sarapşı, 19 jıldıq ötili bar:

– Qazir repetïtorlıqtı oñay köretinder köbeydi, tipti özderi äli oqwın bitirmegen stwdent te repetïtor, biraq ol ädistemeni bilmeydi. Al mektep muğalimi küntizbelik josparmen jüredi, bir taqırıppen otırmaydı, ünemi baqılaw jürgizedi. Eger repetïtor balağa qarapayım tilmen tüsindire almasa, bul onıñ öziniñ taqırıptı durıs tüsinbegeni. Kömekşi quraldar, tapsırmalar jïnağı, dïdaktïkalıq materïaldar kerek, tapsırmanı deñgeyge bölip, jaydan kürdelige ötwi tïis. Eger baladan ilgerilew bayqalmasa, onda ädistemeni özgertkeni jön.

Gawhar, üş balanıñ anası, mamandığı – muğalim:

– Bala materïaldı özi oqıp, siñirwi kerek. Repetïtorğa barmay-aq grantqa tüsip jatqandar köp qoy. Mısalı, ağılşınğa berseñ, deñgey bitken joq dep oqw merzimin soza beredi, balağa bilim berwdi emes, aqşa jağın oylaydı. Repetïtorğa tölegenşe, odan da aqşanı jïnaw kerek dep esepteymin, eger bala oqwğa tüspese sol aqşağa bäribir oqıtasıñ. Biraq soñğı kezde bitpeytin qağazı, artıq jumısınan mezi bolğan jaqsı muğalimder repetïtor bolıp ketip jatır degendi estïmin. Köp muğalimge köñilim tolmaydı, qazir dïplomı bar, biraq bilimi üstirt mamandar köbeydi, al jüyeli, sapalı bilim alğan käsipqoylar azayıp baradı. Onıñ üstine ata-anasınıñ jağdayı keletinder jaqsı muğalimnen oqıp, kedeylerdiñ balası ortaşa muğalimniñ bergenine qanağat etip, munıñ artı teñgerimsizdikke äkeletini tağı bar.

25 jıl ustazdıq etken joğarı sanattı muğalim Bïbigül Kärimqızı büginde jeke repetïtor, öziniñ aytwınşa, mektepten ketkenine ökinbeydi.

– Mektepte tınımsız jumıs isteysiñ, aydıñ soñında aylıqtı körgende ne jılarıñdı, ne küleriñdi bilmeysiñ, äri bilimge emes, tärbïege köbirek nazar awdarwğa twra keldi, qısqası, mektepten ketkenime ökinbeymin, aptanıñ bes küninde tek tüske deyin ğana jumıs istep jürmin, tabısım jaman emes. Künine 3-4 sabaq ötkizgenge şarşamaysıñ, eşkimge täweldi emessiñ. Repetïtor – «repeat» sözinen şıqqan, yağnï balağa qaytalawğa kömektesedi. Sondıqtan sabaqqa ıntası joq 40 balanı jïnap alıp şarşağanşa, oqığısı keletin üş balamen jumıs jasağan äldeqayda tïimdi.

BUL – JETKİNŞEKKE ARTIQ JÜKTEME

«Repetïtorğa baratındardıñ işinde ata-anasınıñ mäjbürlewimen kelgen balalar da jetkilikti» degen psïholog Äsem BEKTAEVA munı älewmettik awrwğa jatqızadı:

– Birinşiden, köpşiliktiñ äseri, bir jağınan, älewmettik awrw. Burın ata-ana balaların jappay mwzıkalıq mektepke aparatın bolsa, endi repetïtorğa jetekteytin boldı. Özderiniñ balağa qaraytın waqıtı joqtarğa da, «balanıñ bos waqıtın repetïtor toltıradı», «metodïkanı bilmeymin» dep basın awırtqısı kelmeytinder üşin bul amal. Biz balalarımızdı şkaf sïyaqtı köretin boldıq. Şkafqa keyde kerekti-kereksiz zattardı toltırıp sala beresiñ ğoy, biz de balanıñ kişkentay basın bilimmen toltırıp qoyğımız keledi.

P.S. Bir jağınan, eldiñ repetïtorğa baratınına qwanasıñ, bul – olardıñ öz tañdawı, oqısam, bilsem degen nïeti, ekinşi jağınan, bilim jü­yesiniñ keleşegi alañdatatadı, öytkeni jeke sabaq berwmen ğana äjeptäwir tabıs tabwğa bolatının tüsingen jaqsı muğalimderdiñ mektepten ketip jatqanı twralı jïi bolmasa da estïtin boldıq. Eger jağday osılay sïpat alsa, keleşekte mektepke barıp waqıt şığındap qaytedi, odan da balamdı jeke repetïtorğa oqıtıp alamın deytin şığarmız. Repetïtorlardı bilim taratwşı biregey tulğa köretin jağdayğa jetkenimiz bilim salasınıñ quldırawın bildirmey me… Tüsinbegen balanı sabaqtan keyin alıp qalıp, qaytadan ejiktep otıratın nemese qosımşa sabaqqa şaqıratın burınğıday zaman qayda?!..

Jadıra ŞAMURATOVA

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı