«استانا اقشامى»
ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسى

قالا كەلبەتى قالاي وزگەرەدى؟

0 121

الداعى 30 جىلدا قازاقتىڭ ءتور قالاسىنىڭ ءتۇر-كەلبەتى قالاي وزگەرەدى؟ وسىنداي ساۋال استانالىقتار مەن ەلوردا تۇرعىندارىن ارقاشان قىزىقتىراتىنى انىق. وسىعان وراي، مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قالا اكىمدىگى استانانى دامىتۋدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە كىرىستى. بۇل ستراتەگيانىڭ ماقساتى – استانانى جاڭاشىل ادامداردى، تالانتتاردى، جاستاردى، تۋريستەر مەن شەتەل ينۆەستورلارىن قىزىقتىراتىن وڭتايلى ورتالىققا اينالدىرۋ. باس قالانىڭ اجارىن اشىپ، بەدەلىن بيىكتەتەتىن كەرەمەت جوبالاردىڭ ءبىرى – lrt قۇرىلىسى.

جاڭا ستراتەگيا جازدا جاريالانادى

«ەلوردانى دامىتۋ ماسەلەلەرىن مەملەكەت باسشىسى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستايدى. پرەزيدەنت جاريالاعان جاڭا ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە سايكەس، قالانى ۇزاقمەرزىمدىك دامىتۋ جوسپارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتەن ءبىز استانانى 2050 جىلعا دەيىنگى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە كىرىستىك. بۇل قۇجاتتىڭ جوباسىن قالا تۇرعىندارىمەن كەلىسىپ، دايىندايمىز» دەپ مالىمدەدى استانا اكىمى باقىت سۇلتانوۆ قالا اكتيۆىمەن وتكىزگەن جيىندا.
قالا باسشىسى قازىرگى تاڭدا ادامزات ءۇشىن باستى سىن-قاتەرلەردىڭ ءبىرى – قارقىندى ۋرباندالۋ پروتسەسىنىڭ ءجۇرىپ جاتقانىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى قالالار جاھاندىق جانە جەرگىلىكتى قۇرىلىمدىق ترانسفورماتسيالاردىڭ شەشۋشى الا­ڭىنا اينالىپ بارادى. «بۇۇ-نىڭ بولجامى بويىنشا 2050 جىلدارى الەمدەگى قالالاردا ادام­زاتتىڭ 70 پايىزى ءومىر سۇرەدى، قازىرگى كەزدە بۇل كورسەتكىش 54 پايىزعا جەتتى. استانا – ۇلكەن دەموگرافيالىق الەۋەتكە يە ميلليون تۇرعىنى بار قالا. 2030 جىلعا قاراي قالا حالقىنىڭ سانى 2 ميلليون ادامعا جەتەدى دەگەن بولجام بار، ال 2050 جىلى 3 ميلليوننان اسادى» دەدى ەلوردا اكىمى.
ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ استانانى جاڭاشىل ادامداردى، تالانتتاردى، جاستاردى، سونداي-اق تۋريستەر مەن شەتەل ينۆەستورلارىن قىزىقتىراتىن نەگىزگى ورتالىققا اينالدىرۋ مىندەتىن قويعانىن اتاپ ءوتتى. ەڭ باستىسى، زاماناۋي ۋربانيستىك شەشىمدەردى، قالا قۇرىلىسىنا قاجەتتى جاڭا يدەيالاردى پايدالانۋ ۋاقىتتىڭ تالابى ەكەنىنە ەكپىن ءتۇسىردى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا، ەلوردانى جاھاندىق قالا رەتىندە دامىتۋدى بىرنەشە نەگىزگى باعىتتار بويىنشا جۇرگىزۋ جوسپارلانعان.
– ءبىرىنشى باعىت – ادامدىق كاپيتالدى دامىتۋ. تالانتتى ادامداردى تارتۋ مەن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن قالالىق ورتانى بارىنشا تارتىمدى جانە تۇرعىندارعا جايلى ەتۋىمىز كەرەك. ەڭ الدىمەن بۇل – قولجەتىمدى جانە ساپالى تۇرعىن ءۇي، قاۋىپسىز قوعامدىق كولىك، ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتتەرىن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋ، قوعامدىق قاۋىپسىزدىك.
ەكىنشى باعىت – قالانىڭ جا­ڭاشىل ەكونوميكاسى. مەملەكەت باسشىسى استانانى «اقىلدى» جانە ىزگى نيەتتى قالاعا، تارتىمدى تۋريستىك ورتالىققا اينالدىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇعان قوناقجايلىق احۋالدى قالىپتاس­تىرۋ، حالىق پەن تۋريستەر ءۇشىن قالالىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارىن جاقسارتۋ جاتادى. استانا جاھاندىق ساۋدا اعىندارىنىڭ حابىنا، ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى تۇتىنۋ نارىعىنا جانە شەشۋشى كولىكتىك-لوگيستيكالىق توراپقا اينالۋى ءتيىس. ويتكەنى بۇدان قالا قازىناسىنا قوسىمشا سالىق تۇسەدى.
ءۇشىنشى باعىت – قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ. بۇل جەردە قالا سالۋدى جوسپارلاۋ ستراتەگياسىنىڭ جاڭا فورماتى جونىندە اڭگىمە بولىپ وتىر. وسى ماقساتتا ءبىز استانانىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارىن دايىنداۋعا كىرىستىك. جوسپارلاۋدىڭ جاڭا فورماتى ينۆەستورلارعا ەلوردانى دامىتۋدىڭ باسىم با­عىتتارىن ناقتى، ءدال تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي قادام باس قالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى، – دەپ ءسوزىن جالعادى قالا اكىمى.
ول سونداي-اق «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ءوز جۇمىسىن باستاۋى ەلوردادا جاڭا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا، FinTech جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا قولايلى جاعدايلار تۋعىزۋعا، ىسكەرلىك ءتۋريزمدى وركەندەتۋگە زور مۇمكىندىك بەرەتىنىنە توقتالدى. باقىت سۇلتانوۆ قالانى دامىتۋ ستراتەگياسى جاي عانا «قۇرعاق» بيۋروكراتيالىق جوسپار ەمەس، مۇددەلىلىك تانىتقان تاراپتار – قالا تۇرعىندارى، كاسىپكەرلەر، حالىقارالىق جانە وتاندىق ساراپشىلاردىڭ وي-پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ دايىندالاتىن «قوعامدىق» قۇجات بولاتىنىن قاداپ ايتتى. «ءبىز قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزەمىز. سول جەردە ءوز قالاسىنىڭ تاعدىرىنا بەي-جاي قارامايتىن كەز كەلگەن ادام ەلوردانى دامىتۋعا قاتىستى ءوزىنىڭ ۇسىنىستارىن جەتكىزەدى. سونداي پىكىرتالاستاردى تامامداعان سوڭ، 6 شىلدە – قالا كۇنى مەرەكەسى قارساڭىندا ءبىز جاڭا ستراتەگيانى استانالىقتارعا جانە قوناقتارعا تانىستىرامىز. بۇل ستراتەگيا، ءبىر جاعىنان، ءبىز ءۇشىن بولاشاقتىڭ باعدارى; ەكىنشى جاعىنان، العا قويىلعان مىندەتتەردى ويداعىداي اتقارۋعا ناقتى نۇسقاۋ بولماق» دەپ مالىمدەدى قالا باسشىسى.

سەرۆيستىك كەلىسىمدەر بيۋدجەتتى جەڭىلدەتەدى

2019 جىلى استانانىڭ بيۋدجەتى 425,9 ملرد-تان اسا تەڭگەنى قۇرايدى، سونىڭ ىشىندە دامۋ بيۋدجەتى – 160 ملرد تەڭگە. باقىت سۇلتانوۆ ءوزىنىڭ بايانداماسىندا ەلوردا اكىمدىگى ءوز جۇمىسىنا ەنگىزگەن جاڭا باستامالارعا دا نازار اۋداردى.
– جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالماقتى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ءبىز ناقتى شىعىنداردان وپەراتسيا­لىق شىعىندارعا كوشتىك. اتاپ ايتقاندا، سەرۆيستىك كەلىسىمدەردى بەلسەندى تۇردە ەنگىزىپ جاتىرمىز. مۇنداي قادام قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ورىندالۋ ساپاسىن ارتتىرىپ، قىز­مەت تۇرلەرىنىڭ قۇنىن تومەندەتۋ ارقىلى بيۋدجەتتى ۇنەمدەۋگە جول اشادى. وسى ماقساتتا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك مەحانيزمى ارقىلى 2018-2019 جىلدارى جۇزەگە اسىرىلاتىن 37 جوبانىڭ ءتىزىمىن جاسادىق. ونىڭ ىشىندە تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋ، تاسىمالداۋ قىزمەتى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ىلەسپە قىز­مەتتەر، وتباسىلىق-دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار اشۋ، مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ جيھاز قورىنا جارىق بەرۋ قىزمەتى بار. بۇگىنگە دەيىن بىرنەشە كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلدى. اتاپ ايتار بولساق، «استانا قالاسىنىڭ اقىلى اۆتوتۇراق كەڭىستىگىن قۇرۋ، پايدالانۋعا بەرۋ جانە باسقارۋ»، «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ارنالعان پاراوليمپيادالىق جاتتىعۋ ورتالىعى» مەن «تارلان» مۇز ارەناسىن پايدالانۋعا بەرۋ جانە تاعى باسقالار، – دەپ ءتۇسىندىردى اكىم.
ول اۋدان اكىمدەرى مەن باسقارما باسشىلارىنا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك مەحانيزمىن دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى شيراتۋعا، قالاداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا نازار اۋدارۋدى تاپسىردى.

ۇلەسكەرلەر ماسەلەسى 2020 جىلعا دەيىن شەشىلەدى

ەلورداداعى ءتۇيىنى شەشىلمەگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – «ساقالدى» قۇرىلىستار. قازىر قالادا وسىنداي 29 نىسان بار. 10344 ۇلەسكەر وسى ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋىن كۇتىپ ءجۇر. قالا باسشىسى ۇلەسكەرلەرگە قاتىستى وسىنداي مالىمەتتەردى كەلتىردى. اكىمدىك ۇلەسكەرلەر ماسەلەسىن تۇپكىلىكتى شەشۋ ماقساتىندا 2020 جىلعا دەيىنگى بارلىق پروبلەمالىق نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ازىرلەپتى. «بۇل قۇجات دالمە-ءدال ەكونوميكالىق ەسەپتەرگە نەگىزدەلگەن. كوپ ۇزاماي ءبىز ۇلەسكەرلەر ماسەلەسىنە نۇكتە قويامىز» دەدى ول.
سونىمەن قاتار، ەلوردادا ساتىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «نۇرلى جەر»، «7-20-25» باعدارلامالارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى. مۋنيتسيپالدى قىزمەتتەرگە قاجەتتى مامانداردى تارتۋ ماقساتىندا باسپانا الۋ ءۇشىن العاشقى جارنانى تولەۋگە ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە 1 ملن تەڭگە كولەمىندە الەۋمەتتىك كومەك بەرۋگە قاراجات بولىنگەنى ءمالىم. اكىم 2018 جىلدىڭ سوڭىندا سەرتيفيكات تۇرىندەگى العاشقى 100 جاردەماقىنىڭ بولىنگەنىن ايتا كەلە، 2019 جىلى وسىنداي 2000 سەرتيفيكات بەرىلەتىنىن جەتكىزدى.

«مەن قاراپايىم ازاماتتارعا اشىقپىن!»

باقىت سۇلتانوۆ ەلوردا تۇر­عىن­دارىمەن الەۋمەتتىك جەلىلەر جانە «Ikomek» قالالىق مونيتورينگ جانە جەدەل ارەكەت ەتۋ ورتالىعى ارقىلى ۇنەمى ءوزارا اشىق قارىم-قاتىناس جاساۋعا ۋادە بەردى. «الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىقپەن تىعىز، اشىق قارىم-قاتىناس ورناتۋ باعىتىن ودان ءارى دامىتامىز. كەيبىر ادامدار مەنى حالىقپەن سويلەسپەيدى، جابىق دەپ ويلايدى. شىن مانىسىندە ولاي ەمەس. مۇنى ءوز ارىپتەستەرىم دە راستاي الادى. ەلوردا تۇرعىندارىنان كەلىپ تۇسەتىن ءوتىنىش-شاعىمداردىڭ بارلىعىن ءوزىم جۇيەلەيمىن. بۇل جەردە ۇساق-تۇيەك ماسەلە دەگەن بولمايدى. ءبىز قالانىڭ ءبىر جەرىندە قۇدىقتار اشىلىپ قالعانىنان، قوقىس جاشىكتەرى دۇرىس قويىلماۋىنان باستاپ بارلىق كۇردەلى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارامىز» دەپ سەندىردى جۇرتتى اكىم.
ول «Ikomek» قالالىق مونيتورينگ جاساۋ جانە جەدەل ارەكەت ەتۋ ورتالىعىنىڭ قاراپايىم حالىقتىڭ ارىز-شاعىمدارىن قابىلدايتىن ءارتۇرلى مەكەمەلەردىڭ اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعانىن قاداپ ايتتى. اكىمدىك ورتا­لىقتىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جە­تىلدىرە تۇسەتىنىن ايتتى. قالا باس­شىسىنىڭ پىكىرىنشە، تۇرعىندارمەن اشىق بايلانىس ورناتۋ تۋىنداعان ءاربىر ماسەلەنى شەشۋگە الىپ بارۋى ءتيىس. سول سەبەپتەن اكىمدىكتە وتەتىن اپپاراتتىق جينالىستاردا كوتەرىلگەن ءار ماسەلە «Ikomek»-ءتىڭ كومەگىمەن ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلىپ، وڭدەلەدى. سوڭىنان ونى شەشۋ جولدارى كورسەتىلەدى.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى