«استانا اقشامى»
ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسى

پرەزيدەنت كۇنىن الەم ەلدەرى قالاي تويلايدى؟

0 181

cdfd3207c15f2aeccdc57ad450fbe69e_xl

بارشاعا ءمالىم، 2011 جىلدىڭ 14 جەل­توقسانىندا قابىل­دانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندعى مەرەكەلەر تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ارقىلى ەلىمىزدىڭ سال­تاناتتى كۇندەرى تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەرە­كە­سىمەن تولىق­تى­رىلعان. بيىلعى جىلى قازاق­ستان حالقى وسى ايتۋلى كۇندى ءوز تاريحىندا بەسىنشى رەت اتاپ وتكەلى وتىر.

بۇل دا     تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىر تويى

حاكىم اباي ايتقانداي، پەندە ادام بولىپ جاراتىلعان سوڭ، دۇنيەدە ەشبىر نارسەنى قىزىق كورمەي جۇرە المايدى. «سوندا ەستى ادام، ورىندى ىسكە قىزىعىپ، قۇمارلانىپ ىزدەيدى ەكەن-داعى، كۇنىندە ايتسا قۇلاق، ويلانسا كوڭىل سۇيسىنگەندەي بولادى ەكەن» دەيدى ءارى قاراي عۇلاما ءوزىنىڭ قارا سوزىندە. مۇنىڭ ماعىناسى، بىزدىڭشە، ادامنىڭ نەگە قىزىققانىنا قاراپ، ونىڭ ەسسىز نە ەستى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى دەگەنگە سايادى.
مەملەكەت تە ءبىرتۇتاس قۇرىلىمدىق نەگىزدە العاندا ءبىر ادام سەكىلدى. دەمەك، ونىڭ ۇستانعان باعىتى، قابىلداعان زاڭى، ورناتقان ءتارتىبى، سول سەكىلدى، اتاپ وتەتىن مەرەكەلەرىنە قاراپ تا ەلدىڭ قانشالىق قايىرلى قادام جاساپ جاتقانىن، قانداي مۇرات ۇستانىپ، قايدا بەت العانىن اڭعارۋعا بولادى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسىنىڭ ءمان-ماعىناسىن ءالى كۇنگە جەتە تۇسىنە الماي كەلەمىز. ءار جىلدىڭ 1 جەلتوقسانى رەسمي دەمالىس كۇنى جاريالانعانىن، وسىعان وراي كوپشىلىك بيۋدجەتتىك مەكەمەلەر سىياقى الاتىنىن، ەلدەگى اقپارات قۇرالدارى مەن كوشەنىڭ كورنەكى ورىندارىندا، جالپى قوعامدا پرەزيدەنت قىزمەتىنىڭ قايىرلى تۇستارىن ايتىپ، ەلباسىن دارىپتەپ، جالپى مەملەكەتتىلىك، تاۋەلسىزدىك، ەلدىك تۋرالى كوبىرەك تولعاناتىنىمىزدى بىلگەنمەن، ونىڭ بولاشاق ءۇشىن قانداي پايداسى بار ەكەنىن ويلانىپ جاتپايتىن دا سەكىلدىمىز.
ال شىندىعىندا، پرەزيدەنت – تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ءبىر تىرەگى بولسا، تۇڭعىش پرە­زيدەنت كۇنىن اتاپ ءوتۋ دە – سول تاۋەلسىزدىك قۋا­نىشىن ەسەلەندىرۋ شاراسى ەكەن. ەل ازاتتى­عىنىڭ ءبىر سيمۆولىن ايشىقتايتىن مۇنداي ايتۋلى كۇن الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە بار.

04_3

باتىرلىقتى باعالايتىن انگولا

پرەزيدەنت كۇنى، ءبىزدىڭ قولىمىز­داعى دەرەكتەرگە قاراعاندا، تاعى ءبىر مەملەكەتتە ەرەكشە اتاپ وتىلەدى. ول – افريكانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىنداعى مەملەكەت انگولا. راس، بۇل ەلدە مەرەكە «ۇلت باتىرلارى كۇنى» دەپ اتالادى. ال اتاۋلى كۇن ءار جىلدىڭ 17 قىركۇيەگىندە، انگولانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى انگولا اگوشتيننىڭ تۋعان كۇنىندە اتاپ وتىلەدى. سانالى ءومىرىن ەلىنىڭ ازاتتىعىن، بەيبىتشىلىك قالىپتاستىرۋعا ارناعان انگولا اگاشتين وتانداستارىنىڭ جۇرەگىنە جاۋىنگەرلىك رۋح دارىتىپ، كەۋدەدەگى نامىسىن تاپتاتپاستاي كۇش-جىگەر بەرە العانى ءۇشىن دە ۇلكەن قۇرمەتكە لايىق. سوندىقتان، بۇل ەلدە ەرلىك پەن جىگەر، باتىرلىق پەن وتانشىلدىق اسا قاتتى باعالانادى. سول ءۇشىن دە مەرەكە «ۇلت باتىرلارى كۇنى» اتالادى. بۇل كۇنى انگولا حالقى ەلدىڭ العاشقى پرەزيدەنتىنە عانا ەمەس، انگولا مەملەكەتىنىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسكەن بارلىق باتىر­لارىنا، اسىرەسە، 1975-2002
جىلدار ارالىعىندا بولعان ازا­ماتتىق سوعىستا ەرلىك كورسەتكەن جاۋىنگەرلەرىنە دەگەن ريزاشى­لىعىن بىلدىرۋگە تىرىسادى ەكەن. مەرەكەنى تويلاۋشىلار تۇڭعىش پرەزيدەنت پەن ونىڭ سوڭىندا بول­عان جاۋىنگەرلەرگە تاۋەلسىزدىك جولىنداعى كۇرەسى ءۇشىن ماداق ايتىپ، قوشەمەت بىلدىرەدى. سودان سوڭ ەلدە ءتۇرلى سپورتتىق شارالار، ەلدى رۋحتاندىراتىن قىزىقتى مەرەكەلىك كەشتەر وتەدى.

hiehrbyp1nifeqkdqk8pkv3qhbjqnx

اقش ىقىلاسپەن تويلايدى

اقش جىل سايىن اقپان ايىنىڭ ءۇشىنشى دۇيسەنبىسىن پرەزيدەنت كۇنى رەتىندە اتاپ وتەدى. قۇراما شتاتتا بۇل مەرەكەنىڭ تاريحى سوناۋ 1885 جىلدان باستالعان ەكەن. مەرەكە ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى دجورج ۆاشينگتوننىڭ تۇسىندا، مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعى مەن تاۋەلسىزدىگىنىڭ، بىرلىگى مەن جالپى ەلدىكتىڭ سيمۆولى رەتىندە ويلاپ تابىلعان ەدى.
دەرەكتەرگە قاراعاندا، الدىمەن بۇل كۇندى ۆيرگينيا شتاتى اتاپ وتكەن ەكەن. شتاتتا پرەزيدەنتتىڭ تۋعان كۇنى قارساڭىندا ارنايى بال ۇيىمداستىرىلىپ، ماراپاتتار تاعايىندالادى. بۇقارا حالىقتىڭ ىقىلاسىنا يە بولا باستاعان سوڭ، بۇل مەرەكە باسقا دا شتاتتاردا تويلانا باستايدى. كەلە-كەلە 1855 جىلى اقش تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىن جالپىۇلتتىق مەرەكە رەتىندە بەكىتەدى. بۇل مەرەكە ۇزاق جىلدار بويى ۆاشينگتون تۋعان كۇنى، ياعني 22 اقپاندا اتاپ ءوتىلىپ جۇرگەن ەكەن. الايدا، اقش-تىڭ 37-ءشى پرەزيدەنتى، قۇراما شتات تاريحىنداعى ءوز قىزمەتىن مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتقان العاشقى جانە جالعىز پرەزيدەنت ريچارد نيكسون 1970 جىلدان كەيىن بۇل مەرەكەنى اقپاننىڭ ءۇشىنشى دۇيسەنبىسىنە اۋىستىرىپتى. ول پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسىن بەلگىلەگەندە دجورج ۆاشينگتوننىڭ عانا ەمەس، اقش-تىڭ 16-شى پرەزيدەنتى اۆراام لينكولننىڭ دە قۇرمەتىن ەسكەرىپ، مەرەكەلەر تۋرالى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋدى دۇرىس كورگەن.
سونىمەن اقش-تا تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى ءجۇز الپىس جىلدان بەرى اتاپ ءوتىلىپ كەلەدى. بۇل كۇنى ۆاشينگتون مۋزەي-ۇيىندە كوپشىلىك ارنايى كوستيۋمدەر كيىپ، توي تويلايدى. قوناقتارعا «نەگىز قالاۋشى اكە» اتتى سۇيىكتى تاعامدار جانە جانىنا بال مەن ماي قويىلعان جۇگەرى تابا نانى ۇسىنىلادى. پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسىن وسىلاي تويلايتىن اقش حالقىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇنارلى ءدامىن تاتىپ، بالداي قۋانىشىن سەزىپ كەلە جاتقانىنا ەشكىم ءشۇبا كەلتىرمەسى انىق.

presidents_day

يسلانديا دا ەرەكشە اتاپ وتەدى

پرەزيدەنت كۇنىن اتاپ وتەتىن كەلەسى مەملەكەت – يسلانديا. بۇل ەلدە مەرەكە ەلدىڭ بەسىنشى پرە­زي­دەنتى، ياعني كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەل تىزگىنىن قولىنا ۇستاعان ولاۆۋر راگنار گريمسوننىڭ تۋعان كۇنىندە – 14 مامىردا اتاپ وتىلەدى. گريمسون يسلانديا بيلىگىنە 1996 جىلى كەلگەن بولاتىن. پرەزيدەنت كۇنىندە بۇل ەلدە ويىن-ساۋىق باعدارلامالار مەن ءتۇرلى مەرەكەلىك شارالار ۇيىمداستىرىلادى.

kefairport-is

مارشالل ارالدارىنداعى مەرەكە

پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسىن ەرەكشە اتاپ وتەتىن ەلدەر­دىڭ ءبىرى مارشالل ارالدارى ەكەن. مۇندا مەم­لەكەتتىك مەرەكەلەر قاتارىنداعى پرەزيدەنت كۇنى ءار جىلدىڭ 17 قاراشاسىندا اتاپ وتىلەدى. بۇل كۇن ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى يمات كابۋانىڭ تۋعان كۇنىنە ورايلاستىرىلعان. مارشالل ارالدارىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن بەكىتەتىن ءبىرشاما كەلىسسوزدەر جاساۋعا ۇلكەن كۇش سالىپ، ەلدىڭ ازات، بەيبىت ءومىرى ءۇشىن كۇرەسكەن، سونداي-اق، بيلىك تىزگىنىن ۋىسىنان شىعارماي، بەس پرەزيدەنتتىك مەرزىم بويى قولىندا ۇستاعان ساياسي تۇلعانى حالقى مەم­لەكەتتىڭ نەگىزىن قالاعان اكەسى رەتىندە قۇرمەت تۇتادى.
يمات كابۋل 1979 جىلى مارشالل ارالىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان بولاتىن. ايتا كەتەر جايت، يمات كابۋل مارشالل ارالدارىنىڭ پرەزيدەنتى عانا ەمەس، «مارشالل ارالدارى ماڭگىلىك» اتتى سول ەلدىڭ ۇلتتىق ءانۇرانىنىڭ ءانى مەن ءسوزىنىڭ اۆتورى دا.

P.S. ءيا، ءبىزدىڭ ەلىمىزدە پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسى اتاپ ءوتىلىپ جاتقانىنا نەبارى بەس-اق جىل تولىپ وتىر. بۇل كۇن، ياعني، 1 جەلتوقسان – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ العاش رەت پرەزيدەنت سايلاۋىندا حالىقتىڭ ىقىلاسىنا يە بولىپ، بيلىك تىزگىنىن قولعا العان كۇنى.
وسى مەرەكەنىڭ ارقاسىندا، بۇگىندە ەلىمىزدە ەڭكەيگەن قارتتان، ەندى عانا ساۋات اشىپ، ءبىلىم مەكەمەلەرىندە تاربيە كورە باستاعان بارلىق بۇلدىرشىندەرىمىزگە دەيىن ەلباسىنىڭ ءومىر جولى مەن ونەگەسى جايىندا كوبىرەك بىلە باستادى. ەل تاۋەلسىزدىك سيمۆولى، ەركىندىك، ەگەمەندىك دەگەن قۇندىلىعىن باعالاپ، سانانى وتارسىزداندىرۋعا ىقپال ەتەتىن ىزگى شارالاردىڭ يگىلىگىن كورە باستادى.
ەندەشە، ۇرپاق تاربيەسىندە ۇلگى بولۋعا جارارلىق تۇلعا باسقارعان ەل ءۇشىن مۇنداي مەرەكەنىڭ بولاشاق ءۇشىن دە ماڭىزى زور ەكەنى داۋسىز.

ءنازيرا سايلاۋقىزى

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى