«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Polïcïyadağı reforma: Ülken istiñ bastawı

0 82

Polïcïyanıñ halıq arasındağı bedeliniñ tömendigi twralı köpşilik ortada jïi-jïi pikirler aytıladı. Tipti osı turğıda ötken jılı älewmettik jelilerde mänerlep sırğanawşı Denïs Tenniñ ölimine baylanıstı eldiñ bas polïceyi Qalmuhanbet Qasımovtıñ qızmetinen ketwin talap etken adamdar da boldı. Ärïne, bir basşınıñ orıntağın bosatqanınan polïcïyadağı qordalanıp qalğan tüyindi tüytkilder şeşile qalmaydı. Alayda salağa serpindi özgerister jasap, kezekten tıs attestacïya ötkizw qajettigi kün tärtibinde turğan ötkir mäsele ekeni ras.

Grwzïya täjirïbesi bizge kele me?

Keyingi kezde pogon taqqan adam­dar twralı «Olar bas qatırıp, qılmıskerdi izdemeydi. Tipti sol adamdı tapqan künniñ özinde ol ädil jazalanwı ekitalay» degen sözder aytılıp jür. Degenmen statïstïka elimizde ötken jılmen salıstırğanda qılmıstıñ on pa­yızğa azayğanın, krïmïnogendik jağdaydıñ qatañ baqılawda ekenin körsetedi.
Rasında da solay ma? Älde usaq­-­tüyek urlıq pen tärtip bu­zw­şılıqtı turğındar «polïcïya bäribir taba almaydı» dep şağımdanbay-aq, sol «jabwlı qazan» küyinde qaldırıp qoyıp jür me?
Azamattardıñ polïcïyağa degen seniminiñ burınğıday nıq bolwı üşin ne istew kerek?
Bul bağıtta sarapşılar grwzïn täjirïbesin alğa tartadı. Öytkeni kavkazdıq taw halqı aytarlıqtay qısqa merzimde polïcïya jumısında burın bolıp körmegen oñ nätïjelerge qol jetkizgen.
Olar ne istedi deysiz ğoy? Eñ birinşi is basına otansüygiş, eñbekqor, qabiletti mamandı tañdaw üşin jüyelep iriktew jumıstarın jürgizgen. YAğnï emtïhan, sınaq, tes­tilew arqılı attestacïya ötkizip, organdı amerïkalıq jüyede qayta jasaqtağan. Buğan qosa, kïim ülgileri özgertilip, är jeke quramğa sw jaña maşïnalar satıp alınğan. Polïcïya qızmetkerleriniñ jalaqıları on ese ösirilip, är polïceyge kem degende 1200-1300 dollar eñbekaqı tölegen.
Elw dollar para alğan adam temir torğa qamalatınday qatañ zañ şığarıp, para bermew men para almawdıñ barlıq joldarı oylas­tırılğan. Är burışqa beynekamera qoyılıp, kömekeyi bülkildep, qoldarı jıbırlap turatın äriptesterin bayqasa, kez kelgen adam arnawlı qurılğan ïnspekcïyağa birden habarlawı kerek eken. Olay bolmağan jağdayda, sol adamnıñ özi qılmıstıq jawapkerşilikke tartılatın bolğan.
Tipti keyde arnawlı ïnspekcïya­nıñ adamdarı qarapayım azamattardıñ keypine enip, MAÏ-ge qomaqtı qarjı usınıp, tekserip te körgen. Sonıñ nätïjesinde bas aynalası bir-eki ayda organnan 500-ge tarta adam şığarılıp, jumısqa tügelimen jaña qızmetkerler alınğan. Söytip Amerïka ülgisindegi jol patrwl'dik polïcïya­sı qurılğan. Mine, osı reformadan keyin Grwzïyada polïcïyağa degen halıq senimi 5-ten 90 payızğa deyin köterilipti.
Osınday özge elder polïcïyasınıñ jumısındağı oñ özgeristerdi zerttew maqsatında qazaqstandıq delegacïya ötken jılı Germanïyada, Pol'şada, Estonïyada, tağı da basqa elderde bolıp qayttı.
«Biz osı memleketterdegi reformalardan özimizge keregin ğana aldıq» dedi Qalmuhanbet Qasımov jwrnalïstermen kezdeswinde.
Grwzïyada bul bağıttağı reforma birneşe jıldar boyı tereñdete jürgizildi. 2006 jılı tek polïcïya maşïnaların komp'yuterlendirw üşin AQŞ-tan 1 mïllïon dollar alınsa, 2009 jılı osı saladağı barlıq özgeristerdi qamtw üşin Aq üy bïligi 20 mïllïon dollardı qosımşa tağı böldi. Al Qazaqstanda bul jumıstar respwblïkalıq byudjetten qarjılandırıladı. Sondıqtan körpesine qaray kösilgen mïnïstr mırzanıñ «reformanı biz öz mümkindigimizge qaray jürgizip jatırmız» dewin tüsinwge boladı.
Degenmen Elbasınıñ qoldawımen polïcïyanıñ jalaqısın köterw üşin memleketten qosımşa 21,4 mlrd teñge bölingeni köñilge senim uyalatadı.
Sonımen qatar, qazir attestacïya jürgizip, polïcïya organdarında qağazbastılıqpen aynalısatındardı qısqartw, sonıñ esebinen halıqqa etene jaqındaw sanalatın jol patrwli qızmetkerleriniñ jalaqısın 50 payızğa deyin ösirw qarastırılwda.

Kïim ülgisi qaşan awısadı?

İşki ister departamentteri polïcïya departamenti bolıp özgertilgeli olardıñ kïim ülgilerin de awıstırw mäselesi naqtı aytıla bastadı. Biraq bul bir künniñ isi bolmağandıqtan, alwan pikirler men türli oy-tujırımdar eskerilip, jan-jaqtı zerttelwde.
Jasıratını joq, organnıñ adamdarı özderi kïip jürgen formalarınıñ keyde jumıs barısında türli ıñğaysızdıqtar twğızatının buğan deyin de aragidik aytıp qalıp jürdi. Tipti osıdan jıl jarım waqıt burın vedomstvo basşısı ötkizgen bir jïında osı mäsele ayaqastınan köterilip, bir qızmetker kïip jürgen kïimine qarw asınw qïındıq twğızatının aytsa, ekinşisi özine onıñ alabajaq tüsi unamaytının aşıq bildirip edi.
Elimizde polïcïya kïiminiñ 2001 jılı awısqanın eskersek, büginde zaman talabına say ıñğaylı, respwblïkanıñ klïmattıq jağdaylarına säykesetin jaña kïimniñ bolğanı durıs ekendigin köpşilik qawım da qoldap otır.
Endi osı oñ talaptar qaşan qolğa alınadı? Onı äli de belgili bir merzimge deyin kütw kerek pe? Mine, osı sawaldarğa jawap izdegenimizde anıqtağanımız – qazaqstandıq polïcïyanıñ jaña kïim ülgisiniñ jalpı nusqası da­yın eken. Tipti osı kïimderdi tigip berwge tilek bil­dirwşi otandıq ismerler de az emes körinedi. Degenmen biraz waqıt bu­rın Kanada men Ewropa elderi polïceyleriniñ kïim formaları salıstırıla zerttelip, osı saladağı mamandar ortaq bir şeşim şığarwı kerek bolğandıqtan, qazaqstandıq tärtip saqşılarınıñ jaña kïim ülgileri äli halıq nazarına usınılmay otır.
İşki ister mïnïstrligi basşı­lığınıñ aytwınşa, jaña kïimniñ dïzaynı men jalpı materïaldarın tañdaw mäselesinde är quramda «polïcïyanıñ jaña kïim ülgisiniñ qanday bolğanın qalaysız?» degen sawalnama jürgizilip, quqıq qorğaw organdarı qızmetkerleriniñ barlıq talap-tilekteri men sın-eskertpeleri nazarğa alınğan körinedi.
Tağı bir ayta keterligi, budan bılay polïcïyada etjeñdi adamdar, yağnï qarnı şıqqan qızmetkerler jumıs istemeytin boladı.
«Polïcïya qızmetkeriniñ tek kïimi ğana emes, özi de sımday tar­tılğan sımbattı bolwı kerek. Äyt­­pese, qarnı qabaqtay adam şïırşıq atıp, jattığw jasay ala ma? Biz qatarımızdı onday qızmetkerlerden tazartwğa tırısamız» dedi vedomstvo basşısı Qalmuhanbet Qasımov.

Attestacïya qalay ötpek?

2018 jıldıñ 25 jeltoqsanda elimizdiñ polïcïya qızmetkerlerin kezekten tıs attestacïyalaw twralı Memleket basşısınıñ Jarlığı jarïyalandı. Endi, mine, aldağı 6 aydıñ işinde arnayı komïssïya ulttıq standartqa säykes atalğan sala qızmetkerleriniñ käsibï jaramdılığın anıqtaytın boladı.
«Kez kelgen jañalıqtı engizw üşin aldın ala dayındıq kerek. Bul jolğı polïcïya qızmetkerlerin iriktew dästürli üş jılda bir ötkiziletin nawqannan mülde bölek. Däl qazir Elbası tapsırmasımen atalğan mïnïstrlikte reforma bastalıp ketti. Keybirewler onı «jañğırtw», «özgertw» dep jür. Joq, bul – odan göri kürdelirek üderis. Polïcïyağa halıqtıñ senimi azayıp ketkenin aytqan Memleket basşısı osı salada tübegeyli jañalıqtar jasawdı talap etip otır. Sondıqtan biz oğan qamdanıstı büginnen bastap kettik» dedi Prezïdent Äkimşiligi quqıq qorğaw jüyesi böliminiñ meñgerwşisi Aleksey Kalaygïdï jwrnalïsterge bergen suhbatında.
Bügingi küni Qazaqstannıñ işki ister organında 120 mıñğa tarta qızmetker bar eken. 2015 jılı attestacïyağa qatısqan 75 mıñ adamnıñ 4 mıñı qızmetimen qoştasıp, 1800-iniñ lawazımı tömendegen bolatın. Al 370-tey qızmetker iriktewge qatıspay, öz erkimen jumısınan bosaptı. Qazir tärtip saqşılarınıñ köpşiliginde «Bïılğı iriktew qalay boladı?» degen kümän men küdik basım. Olay deytini, mïnïstrdiñ özi polïcïya qatarı 10 payızğa qısqarıp, ünemdeletin 16 mïllïard teñgeni qalğan qızmetkerlerdiñ jalaqısın köterwge jumsawdı usınıp otır.
Degenmen kïim ülgisi de, attestacïya da alda közdelip otırğan awqımdı jañarw kezeñindegi belgili bir baspaldaqtar ğana. Al nağız reforma halıqtıñ jüregine jol tawıp, olarmen etene jaqındasa tüswde jatır. Bul jöninde QR İİM basşısı «Biz qazir Elbasınıñ qoldawımen qurılımdı tübegeyli jañartwdı qolğa aldıq. Osı negizde işki ister organdarı qızmetin servïstik model'ge köşirip, kadr tañdawda da tıñ bağıttar ustanamız. Basqarw tetikterin oñtaylandırıp, ştattıq kestege elewli özgerister engizetin bolamız. Söytip tärtip saqşılarına degen qoğamnıñ senimin nığaytıp, halıqtıñ qawipsiz ömir sürwi üşin barlıq jağday jasaladı» degen edi.
Layım solay bolğay!

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı