«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Oqığan qız ornın taptı ma?

0 134

«Oqı, oqı jäne oqı» degen söz qazaq qızınıñ sanasına siñgeni sonşama, ömir boyı oqwdıñ izinde keledi… Osı oqwdıñ soqpağına mektepte jürgende tüsip ketken-di. Qız­darımız namısşıl bolıp kele me, älde oqw tez qona ma, «oqı, oqını…» aytqızbay orındaydı.

Bilgiştiñ ekpininen ıqqan uldar olardan awlaq jürwge tırısatın. Oqımıs­tılığınan qaymığatın da edi. Oqw dese qamşı saldırmaytındarğa erik berip, muğalimder de köp qolpaştaytın. Qoğamdıq jumıs tağı bar, eki mezgil mektepke qatınaytındar üyge kömektesw, as dayındap, üy jïnap, şarwalarmen aynalısa bermeytin. Öytkeni oğan waqıtı joq. «Bos» närsemen aynalısw oqımıstı qızğa jaraspaydı. Uldardıñ izdenwine enjarlıqtıñ bastalwı osı qızdardıñ da qatısı bar. Mektep bitirgende joğarı oqwğa tüswge umtılatındar da qızdar edi.
Oqw qwıp, ulı dürmekke tüsken qızdar ne uttı, neni joğalttı? Aldımen ïnemen bilim qazatın maşïnağa aynaldı. Qız balanıñ aldımen ana, azamatqa jar bolatın mindetine män bermedi. Azamattan artıq twmasa da, teñbiz dedi. Qılığımen emes, bilimmen ozamız dedi. Ozdı da. Äw basta erkektiñ qabırğasınan jaralğan jaratılısın moyındamay, erlerdey küşti ekenine sendi. Er-azamattı da, bilimimizdi de alğa tartıp, sendirwge tırıstı. Jaratqannıñ äyelge bergen jaqsılıqtarınıñ parqın bilmey, moyınsunwdı kemdik kördi. Aqırında jalğızbastı erkekşora dübära payda boldı. Er-­azamattıñ mısın basıp, altın basın törge şığaratındar kem boldı. Tärbïesi az oqımıstılardan erler de japa şekti.
Oqımıstı qızdar öz qatarın bilimimen bağalaydı. Öziniñ bilimimen teñdes emestigin, aqılı men özi jetken belesten tömen bolsa, adam qatarınan lezde şığarıp tastaydı. Al özindey aqıldı, äri bilimdi jigitke ondaylardıñ keregi joq. Bir üyge birewi jetedi. Kerisinşe, azamattıñ jağdayın jasap, balasın tärbïeleytin qamqorşı kerek. Sonımen eldegi, şeteldegi bar oqwdı tämamdap bolğanda otızdan asıp ketedi. Qızmeti bar, boy-tulğası da, ajar-körki de bir basına jarasqanday. Munday qızğa jigitti qaydan tabamız? Sondıqtan da ğılım qwğannın köpşiligi otırıp qaladı. Osı mäseleni ünemi köterip jürgen belgili psïholog Şırın Orazbaevanıñ zerttew jumıstarına nazar awdarsaq, oqıp-toqıp jürgeninde otızdı alqımdap qalğandardıñ 30 payızı eşqaşan esik körmeydi eken. 1999 jılı jalpı halıqtıq sanaq kezinde 25 jasqa deyingi boyjetkender on jıl ötkennen keyin de turmısqa şığa qoymağan.
Otızında güli aşılmasa, äri qaray 35-40 jasında da ornın tappaydı. Psïhologtıñ aytwınşa, otbası baqıtın izdewdiñ ornına oqw oqıp, qızmetke aldanıp jürgender küş-qwatı qaytqanda jalğızdıqtıñ dämin tatpaq.
«Oqı, oqı» degen ata-anası da oyğa qaladı. Kezinde aldımen oqwıñdı bitirip al dep jasında jan-jağına qaratpağan. Osınday qısımnıñ saldarınan tabïğï tüysigi oyanbağandar da bar. Odan keyin sonşama jıl bekerge üyde otırw üşin oqıdıñ ba dep tağı da otqa may tamızamız. Aqırında oqwdıñ qızığı basılıp, qatarınıñ balası mektepke barğanda «kim bolsa da tïip al, bala süy» dep özi dayın emes mindetkerlikke ïteredi. Qız küyewge şığadı, bala twadı. Biraq munday ömirge dayın emes. Sonşama jıl jürgende tapqanı osı ma dep aynalasındağılar sıpsıñdaydı. Sonımen ne kerek, oqımıstı qızdıñ komp'yuterinde bir kiltïpanı jumıs istemey qalğanday. Jasınan oqı, oqı dep janıqtırmay, qız muratın tüsindirip, otbasınıñ berekesi qolında ekenin, azamattı ayalaw­dıñ, äwlettiñ tuqımın köbeytwdiñ, otbasılıq ömirdiñ qızığın körip, übirli-şübirli bolwdıñ jolın nege aytpaymız? Azamatqa qorğan bola bilip, basın törge şığara alatın qızdıñ qasïetin özinen jasırdıq. Bayğus qız onıñ ne ekenin bilmey östi. Bayğa tïip bola qalamın, tola qalamın dep oyladı. Onday quqıqtı özine qalap alğan. Öytkeni oqıdı ğoy. Biraq bul oqw oğan onday mümkindik bermeydi. Bäri kerisinşe. Bar bilgen oqwıñdı jïnap qoyıp, kerek jerinde kökiregiñdi basıp, älsiz de bola bilwi kerek. Ata-eneñe dïplomıñ emes, dïploma­tïyañ kerek. Sıylay bil, sıylata bil. Munıñ oqwı joq. Bul tärbïemen öz ortasınıñ körgenimen keledi. Oqığan qız «bäriñ jabılıp meniñ jağdayımdı jasaysıñdar» dep tepsine kelse, oqımağan qız osı äwlettiñ kelini bolıp, ösip-önip, kögeremin dep keledi. Jıldap joğarı oqw ornın bitirmey-aq, kolledj bitirip, bir käsipke ïkemdelip, otbası – oşaq qasınıñ täjirïbesin jaqsı meñgergenniñ durıs ekenine köbimizdiñ közimiz jetti. «Qız muratı – ketw» degen sözdiñ ornına «qız maqsatı – oqwdı» alğa ozdırdıq.
Mine, sodan beri «oqı, oqı jäne oqı…» izimizden qalmay kele jatır. Osı tärbïeden ötken özimiz de qızımızğa oqı, oqı dep qïnaymız. Oqwdıñ tübine jetken bar ma eken? Baqıttı ömir sürwge köp bilimniñ qajeti joğın tüsinetin kez kelse, qızdarımızdıñ baqıtı bayandı bolar ma edi?!
Ayta bersek, qatarınan kem bolmasın, tipti basıp ozsın dep, elw-alpısınşı jıldarı qazaq qızdarın pedagogïkalıq-medïcïnalıq bilim beretin oqw orındarına tüsiretin. Onıñ öz kezeñinde qajettiligi de boldı. Degenmen üylesimdi ustap turatın. Onıñ däleli retinde ataqtı «JenPÏ»-degi ädemi dästürdi aytayın. YAğnï jigitteri basım keletin, awıl şarwaşılıq jäne veterïnarlıq ïnstïtwttıñ stwdentterimen birlesken keş uyımdastıratın. Nätïjesinde bes jıl bilim alıp, ustaz ben awıl şarwaşılığınıñ mamanı awılğa jol tartatın. Osı kezeñderde bul mamandar awıldıñ qaymağınıñ buzılmawına da ülken ülesin qostı.
Alayda jıldar öte kele, osılardan twğan balalardıñ köñili astanağa awa bastadı. Kenttenw bastalıp, awıldıñ qadiri qaştı. Bes jıl bolsa da qalanıñ awasın jutıp qalğan ata-­anası balasınıñ awıldağı beynetti körmegenin qaladı. Oğan qol jetkizetin ne? Ärïne, oqw. Oqı, oqı osıdan bastaldı. YAğnï ata-­ananıñ orındalmay qalğan armanın jalğastırwşı bolıp, kelesi urpaq bilimge den qoydı. Odan keyingi kezeñ de esteriñizde bolar. Keñes ıdırap, dünïe töñkerilgendey boldı. Jabıq esikter aşılıp, şetel de bizge tañsıq bolmay qaldı. Awılda şarwasın tüzep, bar jïğanın balasına saqtağan ata-ana endi közderiniñ qaraşığın şetelge odan qalsa, eki-üş wnïversïtet oqıtwğa jumsadı. «Aştan ölip, köşten qalwdıñ» qawpi jaylağanda da ata-ana bar mümkindigin qızdarınıñ bilim alwına jumsadı.
Qız bala bilim qwıp, sosın onıñ nanın jeymin dep tüzde jürse öz tañdawı dersiz. Ras, qız oqıtqannıñ biri menmin de.
Biraq osı qaytarwı qïın adwındı üderisten ne uttıq dep tağı oylanamın.
Bir qarağanda balamız­ğa bilim al degenimizden utılğan joqpız, qızdarımız bilimdi, bir käsipti döñgeletip jür, abıroysız da emes. Biraq otırıp qaldı –aw dep işim wday aşïdı. Soñğı kezde sänge aynalğan jayt bar. Jalğız qalğanşa, bala tawıp alsın delik. Onı oylamasam jüregimniñ tusı şanşïdı. Osı ahwalına bala qosılsa onı jetkizem dep jürip, oğan qalay tärbïe bermek. Demek, bul da durıs emes. Aqırında oyım onğa bölinip, qay jerden ağattıq jasağanımdı tüsinwge tırıstım.
YAğnï közimniñ qaraşığınday jalğız qızıma küyewge şığıp, otandı bolıp, jaqsı jar, adal kelin, baqıttı ana bol dep aytpappın. Munıñ bäri qundılıq emes, adam bağasın tüsiretin kemşilik dep körippin. Osıdan barıp, barmağımdı tis­tep otırmın.
Esteriñizde bolsa, oqığan qızdıñ aldı Rawşan-kommwnïst şığar. Osı bir sanadağı ulı töñkeris qazaq qızdarınıñ otbası-oşaq qasındağı bastı mindetinen ayırdı. Bügingi qızdardıñ küyinde osı ïedologïya­nıñ wıtı jatır. Oğan aldanıp qalğan özimiz. Äytpese, körşi özbek, täjik ağayındar qız­darına aldımen turmıstı bolıp, erin sıy­lap, bala süyuge tärbïe­leydi. Balasın ulttıq rwh­ta tärbïelep, şettilde say­ramağanın qalaydı, tek öz äwletiniñ ğana emes ul­tınıñ azamatın ösirip tär­bïelewge ömirin arnaydı. Osınday ustanımı bar eldiñ azıp-tozğanın bayqamadıq. Kerisinşe, otız-qır­qında turmıs qurıp, jas ğumırında sayran salıp ötetin jağdayı jaqsı ewropalıqtarğa eliktep baramız. Ökinişke oray, tört qubılañdı tügendep qoyğan Ewropada ömir sürip jatpağanımızdı oylamaymız. Bo­la­şağımız, ultımızdıñ tärbïeli azamattarın ösi­retin qızdarımızdıñ qolında ekenin tağı da eske sal­ğım keledi. Ulı mindetti orın­dawğa jeti eldi şarlap, jeti tildi meñgerwdiñ qajeti az.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı