«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Käsipodaq kemesi qurdımğa ketpesin…

0 551

Jalpı, käsipodaq qozğalısı büginde köbimizge etene tanıs sala dey almaymız. Keñester kezindegi täjirïbesine süyensek, ol kezde jalpığa birdey «profsoyuzğa» müşe bolw mindetti bolatın. Jalpınıñ jumılğan jarnası qoysın ba, älewmettik jağınan qorğaytın äleweti de aytarlıqtay edi. Osı küni orta jasqa jetkenderdiñ käsipodaq boyınşa odaqtıq şïpajaylarda demalıp kelmegeni az şığar. Alayda käsipodaq jumısı tek älewmettik qırımen şektelip qalmaytının keyin bildik.

Halıqaralıq täjirïbe bo­yınşa käsip­odaqtan bedeldi, odan azwlı uyım joq eken. Qatarına qosılğan kez kelgen adamnıñ müddesin qızğıştay qorğap, jumısşı därejesine şañ jwıtpay, jumıs berwşiniñ mısın basatın da osı käsipodaq. Onıñ qudiretin bizder elestete de almaspız, äli bizdiñ sanamızğa jetip ülgergen joq.
Bizdiñ de elimizdegi kä­sipodaq qozğalısına ja­ñaşa dem berw maqsa­tımen Qazaqstan Res­pwb­­lïkası Käsipodaqtar federacïyasınıñ törağalığına belgili qayratker Baqıtjan Äbdirayımnıñ tağayındalğanına köp waqıt öte qoyğan joq. Qızmetine kirisken jaña törağa «ä» degennen osı salanıñ olqılıqtarın saralap, jumıstı ja­ña­şa jürgizemiz dedi. Kä­sip­odaq qozğalısında elewli özgerister boladı dep sendirdi. Alayda oñ özgerister qarqın almay, käsipodaqtıñ jel qayığı qayrañğa şöge bastağanday ma dep oylaysıñ. Olay deytinimiz, älewmettik jelilerde osı jöninde birtalay pikirtalas aytıldı. Birin-biri joqqa şığarğan käsipodaq jetekşileriniñ dawı köbine jaña jäne burınğı basşılardıñ teketires, kelispewşiligine kelip sayatın sïyaqtı. Aradağı dürdarazdıqtan keyin densawlıq saqtaw qızmetkerleriniñ salalıq käsipodağı Respwblïkalıq Käsipodaqtar Federacïyasınan enşisin alıp, bölinip şıqtı. Medïcïna qızmetkerleri käsip­odağınıñ tütinin bölek tütetpek bolğandardıñ biri – elorda fïlïalı. Jañaşa atawımen ayt­qanda, «Qazaqstan densawlıq saqtaw qızmetkerleriniñ salalıq käsiptik odağı» qoğamdıq birlestigi. Olar federacïyadan ketse de, Respwblïkalıq Käsipodaq Federacïyasında ornı üñireyip qalğan joq. Elimizdegi barşa densawlıq saqtaw jüye­si qızmetkerleriniñ ja­ña käsipodağı «Senim» qurılıp, oğan Saparbek Düysenov basşılıqqa tağayındaldı. Aldağı waqıtta Saparbek Düysenov mırza kelisip jatsa, olardıñ pikirin oqırmandarğa jetkizemiz degen oydamız. Tayawda ğana gazetimizde Astana käsip­odaq ortalığınıñ jetekşisi Tastanbek Esentaevtıñ suhbatı jarıq körgeni oqırman jadında bolar.
Aldımen, «Qazaqstan densawlıq saqtaw qızmetkerleriniñ salalıq käsiptik odağı» qoğamdıq birlestiginiñ Astana qalasındağı fïlïalınıñ törağası Baqıtjan Täjibaymen jolığıp, elorda käsipodağınıñ ekige bölingen sebebin bilmek boldıq.
– Bizder memlekettik emes uyımğa jatamız. Qoğamdıq uyım retinde 2011 jıldıñ 1 qañtarınan bastap jumıs istey bastadıq. Qurılğan kezde 40-tan astam bastawış käsipodaq uyımı bolsa, qazir onıñ sanı 62-ge jetti. Odan beri Astana östi, medïcïnalıq uyımdar köptep aşıldı. Jeti jıl boyındağı özimizdiñ äreketimiz ben qızmetimizge baylanıstı jalpı käsipodaq müşeleri sol kezdegi 10 mıñnan qazirgi küni 19 mıñğa jetti. Qala boyınşa, bügingi künde medïcïna salasında 25 mıñday adam jumıs istep jürgenin eskersek, bul – ülken körsetkiş.
Bizdiñ bükil qızmetimiz negizgi üş bağıttı qamtïdı. Ol – käsipodaq müşesiniñ jumıs ornınıñ saqtalwı. Qazirgi ekonomïkalıq jağdaylarğa baylanıstı qısqartwlar bolıp jatsa da, jumıs berwşi mindetti türde qızmetkerdi jumıstan şığarmas burın käsip­odaqpen keliswi kerek. Jumıs ornınıñ qawipsizdigin qamtamasız etilwin de bizder qadağalaymız. Jalpı, zïyandı äri qaterli käsiptiñ ïesi – osı därigerler. Olar türli juqpalı ïnfekcïya­lı nawqastarmen jumıs isteydi. Kündelikti säwleli-dïagnostïkalıq qu­rıl­ğılardı basqarwdıñ da, qaterli medïkamenttermen jumıs istewdiñ de awır saldarı bar. Sol sebepti jeke basınıñ qorğanw quraldarımen qamtamasız etilip, densawlığına qatıstı tekserwler jumıs berwşiniñ esebinen bolwı tïis. Ol da bizdiñ nazarımızda. Eñbektiñ layıqtı bağalanwı – bizdiñ jumıstıñ üşinşi mañızdı bağıtı. Onıñ aynalasında keñestik zamannan kele jatqanday, jumısşılardıñ älewmettik jağdayın jasaw. Bul qalay degende, ujımdıq şarttı alğa tartamız. Eger respwblïkalıq deñgeyde alatın bolsaq, quzırlı mïnïstrlikpen jasalğan salalıq kelisim bar. Onda eñbek demalısına qatıstı, sawıqtırw tölemi qarastırılğan. Osı kelisimniñ ayasında jumısşılardıñ 24 küntizbelik eñbek demalısına 6 kün qosımşa qosıldı. Käsipodaqtıñ aralaswımen ıntalandırw jüyesin de bir qalıpqa tüsirip, qızmetkerlerdiñ paydasına qaray şeştik.
Alğaşqı qurılğan jıl­­darı köp jayttardı sot arqılı şeşetinbiz. 2016 jılı engizilgen Eñbek kodeksiniñ jaña nusqasında käsipodaq pen jumıs berwşiniñ arasındağı äreketin birizdendirip jolğa qoydı dewge boladı. Jaña talapqa say, 700 adamdı oqıtıp, onıñ işinde käsibï medïatorlardı dayındadıq» deydi käsipodaq jetekşisi. Bul, ärïne, birşama jumıstıñ däleli. Onda nege jaña basşılıqqa unamaydı? Älde olardıñ bastamaların qolaylı körmediñizder me degen suraqtı qoymasqa bolmadı.
– Älemdik deñgeyde kä­sipodaq qozğalısınıñ damwın alsaq, qazirgi Kä­sipodaqtar federacïyası­nıñ qurılımdı uyım­das­tırwı köp jağınan qay­­şı keledi. Älemde salalıq prïncïp boyınşa ju­mıstı jürgizwge basımdıq berilgen. Qazirgi federacïya awmaqtıq-­önerkäsiptik müddemen qurılıp jatır. Munday şeşim, meniñşe, käsipodaq qızmetin älsiretwi mümkin.
Federacïyanıñ da, käsip­odaq jetekşileriniñ joğarıdan tağayındalğanın emes, salalıq käsipodaq­tardıñ arasınan dawıs berw arqılı saylanwın quptar edim. Jäne basşı­lıqqa käsipodaq qızme­tiniñ bilikti mamandarınıñ kelgeni jumıstı alğa jıljıtar edi. Büginde respwblïka köleminde alğanda käsipodaq salasında bilim alğandar öte az. Meniñ özim Mäskewdegi Eñbek akademïyasında oqıdım, Sankt-Peterbwrgte käsipodaqtıñ gwmanïtarlıq ïnstïtwtınıñ üş jıldıq magïstratwrasın üzdik bitirdim. Salalıq bolğannan keyin bizde barlıq aymaqtarda bastawış uyım, fïlïaldarımız bar. Ortalıq komïtet Astanada ornalasqan, men onıñ basşısınıñ orınbasarımın. Demek, meniñ mindetim – eki jaqtan salalıq jağınan da ortalıq jağınan da jawap berw. Osı salağa qatıstı memleket turğısında mäseleni şeşw kerek bolsa, zañnamalarğa özgerister engizw kerek bolsa, qızmetkerlerdiñ müddesine negizdelgen pikirimizdiñ eskerilwin qadağalaymız.
Odan basqa, bügingi künde beleñ alğan käsipodaqqa müşelikke tartw üşin äkimşilik reswrsın qoldanw ädisi bizge müldem jat. Uyımnıñ är müşesi jeke tañdawımen, sanalı türde qatarımızğa qosılwı tïis. Birewdi küştew, mäjbürlew käsipodaq zañına qarsı. Osığan deyin quqıqtıq joldarmen äreket jasawğa tırısıp kelsek, munday jüye bïlikke kiriptarlıqqa jeteleydi.
Degenmen, federacïyadağı medïcïna qızmetkerleriniñ jaña käsip­odağı jumısın bastap ketti ğoy. Alğaşqı ayaq alısı twralı Baqıtjan Täjibaydan tağı da anıqtap bilgimiz keldi.
– Federacïyadağı «Se­nimdegilerdiñ» sözine qarağanda, bizdiñ, yağnï, «Qazaqstan densawlıq saqtaw qızmetkerleriniñ salalıq käsiptik odağı» qoğamdıq birlestiginiñ Käsipodaq Federacïyasınan şığwına baylanıstı qurıldı dep tüsindirwde. Logïkasına qarap otırsaq, medïcïna qızmetkerleriniñ quqığı men müddesin qorğaw üşin emes, qatarımızdı tağı bir uyımmen toltırw. Qanatın jayıp, jaqsı jumıs istep turğan käsip­odaqqa balamalı käsipodaq qurıp nemese äkimşilik qoldawına süyengen osınday top belsene bastağanda alğaşqı käsipodaqtıñ jumısına tosqawıl jasaladı. Federacïyanıñ jaña basşıları bastawış käsipodaq uyımdarımen tığız jumıs istewimiz kerek dep otır. Al şın mänisinde Federacïyanıñ negizin qalağanda, onı tek Ükimet jäne Parlamentpen jumıs isteytin, salalıq käsipodaqtardıñ bastamaların qoldaytın, salalarda qordalanıp qalğan mäselelerdi şeşwde jergilikti atqarwşı organdardan taysalmaytın, jumısşı­lardıñ tolıqqandı qorğawşısı äri ökiletti ökili retindegi maqsatın ayqındağan bolatınbız.
Biz mümkindiginşe jergilikti atqarwşı organdardı, bïlikti teñ seriktes retinde birlese äreket etwge şaqıramız. Öz qu­qığımızdı, öz müdde­mizdi qorğaw üşin ärqaşanda zañdı joldarmen jumıs istewimiz kerek. Qalay alsaq ta, elimiz demokratïyalıq joldı tañdap, damıp jatırmız. Şın mäninde, bizdiñ bölinwimiz tulğalardıñ bitise almaw­şılığınan emes, uyımnıñ bastı prïncïpterine qayşılıqtan twındağanday, – dep Baqıtjan Täjibay biraz jayttıñ basın aşıp bergendey boldı. Bul, ärïne, bir jaqtıñ pikiri. Qarsı pikir aytatındar bolsa, qwana kezdesemiz. Öytkeni qoğamnıñ, käsipodaq qozğalısınıñ damwına bizder de müddelimiz.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı