«استانا اقشامى»
ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسى

كاسىپوداق كەمەسى قۇردىمعا كەتپەسىن…

0 551

جالپى، كاسىپوداق قوزعالىسى بۇگىندە كوبىمىزگە ەتەنە تانىس سالا دەي المايمىز. كەڭەستەر كەزىندەگى تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك، ول كەزدە جالپىعا بىردەي «پروفسويۋزعا» مۇشە بولۋ مىندەتتى بولاتىن. جالپىنىڭ جۇمىلعان جارناسى قويسىن با، الەۋمەتتىك جاعىنان قورعايتىن الەۋەتى دە ايتارلىقتاي ەدى. وسى كۇنى ورتا جاسقا جەتكەندەردىڭ كاسىپوداق بويىنشا وداقتىق شيپاجايلاردا دەمالىپ كەلمەگەنى از شىعار. الايدا كاسىپوداق جۇمىسى تەك الەۋمەتتىك قىرىمەن شەكتەلىپ قالمايتىنىن كەيىن بىلدىك.

حالىقارالىق تاجىريبە بو­يىنشا كاسىپ­وداقتان بەدەلدى، ودان ازۋلى ۇيىم جوق ەكەن. قاتارىنا قوسىلعان كەز كەلگەن ادامنىڭ مۇددەسىن قىزعىشتاي قورعاپ، جۇمىسشى دارەجەسىنە شاڭ جۋىتپاي، جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىسىن باساتىن دا وسى كاسىپوداق. ونىڭ قۇدىرەتىن بىزدەر ەلەستەتە دە الماسپىز، ءالى ءبىزدىڭ سانامىزعا جەتىپ ۇلگەرگەن جوق.
ءبىزدىڭ دە ەلىمىزدەگى كا­سىپوداق قوزعالىسىنا جا­ڭاشا دەم بەرۋ ماقسا­تىمەن قازاقستان رەس­پۋب­­ليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعالىعىنا بەلگىلى قايراتكەر باقىتجان ءابدىرايىمنىڭ تاعايىندالعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. قىزمەتىنە كىرىسكەن جاڭا توراعا «ءا» دەگەننەن وسى سالانىڭ ولقىلىقتارىن سارالاپ، جۇمىستى جا­ڭا­شا جۇرگىزەمىز دەدى. كا­سىپ­وداق قوزعالىسىندا ەلەۋلى وزگەرىستەر بولادى دەپ سەندىردى. الايدا وڭ وزگەرىستەر قارقىن الماي، كاسىپوداقتىڭ جەل قايىعى قايراڭعا شوگە باستاعانداي ما دەپ ويلايسىڭ. ولاي دەيتىنىمىز، الەۋمەتتىك جەلىلەردە وسى جونىندە ءبىرتالاي پىكىرتالاس ايتىلدى. ءبىرىن-ءبىرى جوققا شىعارعان كاسىپوداق جەتەكشىلەرىنىڭ داۋى كوبىنە جاڭا جانە بۇرىنعى باسشىلاردىڭ تەكەتىرەس، كەلىسپەۋشىلىگىنە كەلىپ ساياتىن سياقتى. اراداعى دۇردارازدىقتان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپوداعى رەسپۋبليكالىق كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنان ەنشىسىن الىپ، ءبولىنىپ شىقتى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كاسىپ­وداعىنىڭ ءتۇتىنىن بولەك تۇتەتپەك بولعانداردىڭ ءبىرى – ەلوردا فيليالى. جاڭاشا اتاۋىمەن ايت­قاندا، «قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپتىك وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگى. ولار فەدەراتسيادان كەتسە دە، رەسپۋبليكالىق كاسىپوداق فەدەراتسياسىندا ورنى ۇڭىرەيىپ قالعان جوق. ەلىمىزدەگى بارشا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جا­ڭا كاسىپوداعى «Senim» قۇرىلىپ، وعان ساپاربەك دۇيسەنوۆ باسشىلىققا تاعايىندالدى. الداعى ۋاقىتتا ساپاربەك دۇيسەنوۆ مىرزا كەلىسىپ جاتسا، ولاردىڭ پىكىرىن وقىرماندارعا جەتكىزەمىز دەگەن ويدامىز. تاياۋدا عانا گازەتىمىزدە استانا كاسىپ­وداق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى تاستانبەك ەسەنتاەۆتىڭ سۇحباتى جارىق كورگەنى وقىرمان جادىندا بولار.
الدىمەن، «قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپتىك وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ استانا قالاسىنداعى فيليالىنىڭ توراعاسى باقىتجان تاجىبايمەن جولىعىپ، ەلوردا كاسىپوداعىنىڭ ەكىگە بولىنگەن سەبەبىن بىلمەك بولدىق.
– بىزدەر مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمعا جاتامىز. قوعامدىق ۇيىم رەتىندە 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس ىستەي باستادىق. قۇرىلعان كەزدە 40-تان استام باستاۋىش كاسىپوداق ۇيىمى بولسا، قازىر ونىڭ سانى 62-گە جەتتى. ودان بەرى استانا ءوستى، مەديتسينالىق ۇيىمدار كوپتەپ اشىلدى. جەتى جىل بويىنداعى ءوزىمىزدىڭ ارەكەتىمىز بەن قىزمەتىمىزگە بايلانىستى جالپى كاسىپوداق مۇشەلەرى سول كەزدەگى 10 مىڭنان قازىرگى كۇنى 19 مىڭعا جەتتى. قالا بويىنشا، بۇگىنگى كۇندە مەديتسينا سالاسىندا 25 مىڭداي ادام جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىن ەسكەرسەك، بۇل – ۇلكەن كورسەتكىش.
ءبىزدىڭ بۇكىل قىزمەتىمىز نەگىزگى ءۇش باعىتتى قامتيدى. ول – كاسىپوداق مۇشەسىنىڭ جۇمىس ورنىنىڭ ساقتالۋى. قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايلارعا بايلانىستى قىسقارتۋلار بولىپ جاتسا دا، جۇمىس بەرۋشى مىندەتتى تۇردە قىزمەتكەردى جۇمىستان شىعارماس بۇرىن كاسىپ­وداقپەن كەلىسۋى كەرەك. جۇمىس ورنىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىلۋىن دە بىزدەر قاداعالايمىز. جالپى، زياندى ءارى قاتەرلى كاسىپتىڭ يەسى – وسى دارىگەرلەر. ولار ءتۇرلى جۇقپالى ينفەكتسيا­لى ناۋقاستارمەن جۇمىس ىستەيدى. كۇندەلىكتى ساۋلەلى-دياگنوستيكالىق قۇ­رىل­عىلاردى باسقارۋدىڭ دا، قاتەرلى مەديكامەنتتەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ دە اۋىر سالدارى بار. سول سەبەپتى جەكە باسىنىڭ قورعانۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلىپ، دەنساۋلىعىنا قاتىستى تەكسەرۋلەر جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەسەبىنەن بولۋى ءتيىس. ول دا ءبىزدىڭ نازارىمىزدا. ەڭبەكتىڭ لايىقتى باعالانۋى – ءبىزدىڭ جۇمىستىڭ ءۇشىنشى ماڭىزدى باعىتى. ونىڭ اينالاسىندا كەڭەستىك زاماننان كەلە جاتقانداي، جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاساۋ. بۇل قالاي دەگەندە، ۇجىمدىق شارتتى العا تارتامىز. ەگەر رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە الاتىن بولساق، قۇزىرلى مينيسترلىكپەن جاسالعان سالالىق كەلىسىم بار. وندا ەڭبەك دەمالىسىنا قاتىستى، ساۋىقتىرۋ تولەمى قاراستىرىلعان. وسى كەلىسىمنىڭ اياسىندا جۇمىسشىلاردىڭ 24 كۇنتىزبەلىك ەڭبەك دەمالىسىنا 6 كۇن قوسىمشا قوسىلدى. كاسىپوداقتىڭ ارالاسۋىمەن ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن دە ءبىر قالىپقا ءتۇسىرىپ، قىزمەتكەرلەردىڭ پايداسىنا قاراي شەشتىك.
العاشقى قۇرىلعان جىل­­دارى كوپ جايتتاردى سوت ارقىلى شەشەتىنبىز. 2016 جىلى ەنگىزىلگەن ەڭبەك كودەكسىنىڭ جاڭا نۇسقاسىندا كاسىپوداق پەن جۇمىس بەرۋشىنىڭ اراسىنداعى ارەكەتىن بىرىزدەندىرىپ جولعا قويدى دەۋگە بولادى. جاڭا تالاپقا ساي، 700 ادامدى وقىتىپ، ونىڭ ىشىندە كاسىبي مەدياتورلاردى دايىندادىق» دەيدى كاسىپوداق جەتەكشىسى. بۇل، ارينە، ءبىرشاما جۇمىستىڭ دالەلى. وندا نەگە جاڭا باسشىلىققا ۇنامايدى؟ الدە ولاردىڭ باستامالارىن قولايلى كورمەدىڭىزدەر مە دەگەن سۇراقتى قويماسقا بولمادى.
– الەمدىك دەڭگەيدە كا­سىپوداق قوزعالىسىنىڭ دامۋىن الساق، قازىرگى كا­سىپوداقتار فەدەراتسياسى­نىڭ قۇرىلىمدى ۇيىم­داس­تىرۋى كوپ جاعىنان قاي­­شى كەلەدى. الەمدە سالالىق پرينتسيپ بويىنشا جۇ­مىستى جۇرگىزۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. قازىرگى فەدەراتسيا اۋماقتىق-­ونەركاسىپتىك مۇددەمەن قۇرىلىپ جاتىر. مۇنداي شەشىم، مەنىڭشە، كاسىپوداق قىزمەتىن السىرەتۋى مۇمكىن.
فەدەراتسيانىڭ دا، كاسىپ­وداق جەتەكشىلەرىنىڭ جوعارىدان تاعايىندالعانىن ەمەس، سالالىق كاسىپوداق­تاردىڭ اراسىنان داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانۋىن قۇپتار ەدىم. جانە باسشى­لىققا كاسىپوداق قىزمە­تىنىڭ بىلىكتى ماماندارىنىڭ كەلگەنى جۇمىستى العا جىلجىتار ەدى. بۇگىندە رەسپۋبليكا كولەمىندە العاندا كاسىپوداق سالاسىندا ءبىلىم العاندار وتە از. مەنىڭ ءوزىم ماسكەۋدەگى ەڭبەك اكادەمياسىندا وقىدىم، سانكت-پەتەربۋرگتە كاسىپوداقتىڭ گۋمانيتارلىق ينستيتۋتىنىڭ ءۇش جىلدىق ماگيستراتۋراسىن ۇزدىك ءبىتىردىم. سالالىق بولعاننان كەيىن بىزدە بارلىق ايماقتاردا باستاۋىش ۇيىم، فيليالدارىمىز بار. ورتالىق كوميتەت استانادا ورنالاسقان، مەن ونىڭ باسشىسىنىڭ ورىنباسارىمىن. دەمەك، مەنىڭ مىندەتىم – ەكى جاقتان سالالىق جاعىنان دا ورتالىق جاعىنان دا جاۋاپ بەرۋ. وسى سالاعا قاتىستى مەملەكەت تۇرعىسىندا ماسەلەنى شەشۋ كەرەك بولسا، زاڭنامالارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك بولسا، قىزمەتكەرلەردىڭ مۇددەسىنە نەگىزدەلگەن پىكىرىمىزدىڭ ەسكەرىلۋىن قاداعالايمىز.
ودان باسقا، بۇگىنگى كۇندە بەلەڭ العان كاسىپوداققا مۇشەلىككە تارتۋ ءۇشىن اكىمشىلىك رەسۋرسىن قولدانۋ ءادىسى بىزگە مۇلدەم جات. ۇيىمنىڭ ءار مۇشەسى جەكە تاڭداۋىمەن، سانالى تۇردە قاتارىمىزعا قوسىلۋى ءتيىس. بىرەۋدى كۇشتەۋ، ماجبۇرلەۋ كاسىپوداق زاڭىنا قارسى. وسىعان دەيىن قۇقىقتىق جولدارمەن ارەكەت جاساۋعا تىرىسىپ كەلسەك، مۇنداي جۇيە بيلىككە كىرىپتارلىققا جەتەلەيدى.
دەگەنمەن، فەدەراتسياداعى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاڭا كاسىپ­وداعى جۇمىسىن باستاپ كەتتى عوي. العاشقى اياق الىسى تۋرالى باقىتجان ءتاجىبايدان تاعى دا انىقتاپ بىلگىمىز كەلدى.
– فەدەراتسياداعى «سە­نىمدەگىلەردىڭ» سوزىنە قاراعاندا، ءبىزدىڭ، ياعني، «قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپتىك وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ كاسىپوداق فەدەراتسياسىنان شىعۋىنا بايلانىستى قۇرىلدى دەپ تۇسىندىرۋدە. لوگيكاسىنا قاراپ وتىرساق، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىعى مەن مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن ەمەس، قاتارىمىزدى تاعى ءبىر ۇيىممەن تولتىرۋ. قاناتىن جايىپ، جاقسى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپ­وداققا بالامالى كاسىپوداق قۇرىپ نەمەسە اكىمشىلىك قولداۋىنا سۇيەنگەن وسىنداي توپ بەلسەنە باستاعاندا العاشقى كاسىپوداقتىڭ جۇمىسىنا توسقاۋىل جاسالادى. فەدەراتسيانىڭ جاڭا باسشىلارى باستاۋىش كاسىپوداق ۇيىمدارىمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك دەپ وتىر. ال شىن مانىسىندە فەدەراتسيانىڭ نەگىزىن قالاعاندا، ونى تەك ۇكىمەت جانە پارلامەنتپەن جۇمىس ىستەيتىن، سالالىق كاسىپوداقتاردىڭ باستامالارىن قولدايتىن، سالالاردا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى شەشۋدە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان تايسالمايتىن، جۇمىسشى­لاردىڭ تولىققاندى قورعاۋشىسى ءارى وكىلەتتى وكىلى رەتىندەگى ماقساتىن ايقىنداعان بولاتىنبىز.
ءبىز مۇمكىندىگىنشە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى، بيلىكتى تەڭ سەرىكتەس رەتىندە بىرلەسە ارەكەت ەتۋگە شاقىرامىز. ءوز قۇ­قىعىمىزدى، ءوز مۇددە­مىزدى قورعاۋ ءۇشىن ارقاشاندا زاڭدى جولدارمەن جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. قالاي الساق تا، ەلىمىز دەموكراتيالىق جولدى تاڭداپ، دامىپ جاتىرمىز. شىن مانىندە، ءبىزدىڭ ءبولىنۋىمىز تۇلعالاردىڭ بىتىسە الماۋ­شىلىعىنان ەمەس، ۇيىمنىڭ باستى پرينتسيپتەرىنە قايشىلىقتان تۋىنداعانداي، – دەپ باقىتجان ءتاجىباي ءبىراز جايتتىڭ باسىن اشىپ بەرگەندەي بولدى. بۇل، ارينە، ءبىر جاقتىڭ پىكىرى. قارسى پىكىر ايتاتىندار بولسا، قۋانا كەزدەسەمىز. ويتكەنى قوعامنىڭ، كاسىپوداق قوزعالىسىنىڭ دامۋىنا بىزدەر دە مۇددەلىمىز.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى