«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Eñsesi tüzw eñkeymes

0 347

Buğanası qatpağan balanıñ on-on bes keli ryukzaktı äreñ arqalap bara jatqanın jïi köremiz. Tilersegin mayıstırıp, belin qayıstırğan arqasındağı jüktiñ salmağı bala boyınıñ tüzw ösip, ornıqtı damwına keri äserin tïgizedi. Sol sebepti de, waqıtılı profïlaktïkalıq qaralwdan ötip, tirek-qïmıl müşeleriniñ, sonıñ işinde omırtqa jotasınıñ durıs qalıptaswın anıqtay bilw kerek. Eger jasöspirimniñ tal boyındağı kinärattı aldına ala anıqtay bilse, buğananıñ qïsıq öswine jol berilmeydi.

Omırtqalardıñ qïsayuın (skolïoz) omırtqa diñgeginiñ qïsayu burışına qaray 4 satığa böledi. Eger 10 gradwsqa deyin qïsaysa, onı birinşi satı dep anıqtaydı. 25 gradwsqa deyin ekinşi satısı desek, 40 gradwsqa deyingisi üşinşi satısına jetkeni, odan äri qaray törtinşi satısında awrw asqınıp, arqası qunıs, bükirlikke alıp keledi. Alğaşqı eki satısında dene şınıqtırw, swda jüzw, sılap-sïpaw arqılı emdep, awır jük kötertpey qalpına keltirwge boladı. Üşinşi satısında därigerler osı emderge «korset» qosadı. Odan tüzelmese, hïrwrgïyalıq ota jasalıp, qïsıq ösken omırtqanı temir qursawmen tüzetedi.
Osı mäsele töñiregindegi oyımızdı örbite kele, «Ana men bala» ulttıq-ğılımï ortalıqtıñ ortopedïya böliminiñ meñgerwşisi, joğarı sanattağı ortoped-travmatologı Bolat Nağımanovpen kezdesip, elordadağı ortopedïyalıq-vertebraldı hïrwrgïyanıñ damwına qısqaşa şolw jasadıq.
– Statïstïka mälimetterine jüginetin bolsaq, bügingi tañda 18 jasqa deyingi balalardıñ 35-40 payızınıñ eñsesi buzılğan. Sonıñ işinde 10-15 payızı skolïoz dep atalatın, omırtqa jotasınıñ qïsayuımen awıradı. Onıñ 2 payızğa jwığı operatïvtik emdi qajet etedi. YAğnï, ota jasap, süyekti temirmen qursawlap tüzemese bolmaydı. Orta eseppen alğanda, bükil elimizdegi balalardıñ bes mıñdayı osı nawqaspen awıratını anıqtalıp otır. Bul – ülken problema. Alayda osı waqıtqa deyin balalardı jappay skrïnïngten ötkizgen emes. Şın mänisinde jağdaydıñ qanday ekenin skrïnïngsiz naqtı aytw qïın.


Bul – balanıñ sımbatın ğana buzatın olqılıq emes, işki ağzasınıñ durıs damwına kedergi keltiretin awrw. Jürek, tınıs alw, as qorıtw organdarınıñ jumısı naşarlawı omırtqanıñ qïsayuına tikeley baylanıstı. Buğan kosmetïkalıq defekt dep qarawğa bolmaydı. Munı tutas organïzmniñ keseli dep qaraw kerek.
Ayta ketsek, 2000 jılğa deyin omırtqa qïsayuınıñ hïrwrgïyalıq emi joq boldı. Älemdik täjirïbege qarağanda, ekonomïkası damığan elderde elwinşi jıldardan bastap omırtqağa ota jasay bastadı. Al bizdiñ elimiz 2000 jıldan beri ğana osı salağa bet burdı. Ayta ketw kerek, alğaşqı jıldar izdenwmen, salanıñ negizin qalıptastırwmen ötti. Omırtqağa ota jasawdı 2013 jılı bastadıq, bastapqı jıldarı otız-qırıqtay ota jasalsa, bügingi tañda jılına 150-dey ota jasaymız. Ondağı aytayın degenim, bul awrwlar köbeyip jatqan joq. Bir deñgeyde tur. Biraq keseldi anıqtaw, der kezinde maman-därigerge tekserilwi, halıqtıñ aqparattanwı joğarı deñgeyge köşti. Jer-jerde osı mäselemen aynalısatın därigerler jetkilikti, bölimşeler de aşılıp jatır. Olar nawqasqa tek hïrwgïya­lıq em körsetwden basqa jol joğın anıqtağanda, bizdiñ ortalıqqa jiberip otıradı. Burındarı Reseyge, basqa şetelge ota jasatatın bolsa, qazir omırtqa jotasın özimiz tüzep, jaña ädisterdi ïgerip, salanıñ qızmeti damï tüsti.
Omırtqa qïsayuın eki topqa bölwge boladı. İşten twa bitken damwı aqawına baylanıstı bolsa, jüre payda bolatın türi de bar. Jüre payda bolğanınıñ işinde osı dertke şaldıqqandardıñ ülken ülesin, ïdopatïkalıq skolïoz 80 payızın quraydı. Onıñ neden payda bolatını ğılım äli anıqtağan joq.
Bizdiñ ortalıqta alğaşqı ota jasalğan balalardıñ aldı 18-ge keldi. Olar ünemi dïspanserlik esepte turıp, jıl sayın tekserilip otıradı. Öytkeni bul – öte kürdeli ota. Omırtqanı bekitken temir qursaw süyekten şığıp ketwi de, mort sınwı da mümkin, ornı iriñdep ne qan jïnalıp, basqa da asqınwıları şığadı. Älemde otadan keyin omırt­qa 50 payızğa tüzelse, qanağattanarlıq dep bağalaydı, bizdiñ özimizdiñ körsetkişimiz boyınşa 70 payızğa tüzeymiz» dedi Bolat Nağımanov.
Är balanıñ damw erekşeligi ärtürli boladı. Al balanıñ eñsesi qïsıq ösip bara jatqanın kïgeni kïimi ïığına şaq kelmey, eki jawırını bir sızıqtıñ üstine tüspey, kewdesi de assïmmetrïyalı bolıp körinse, dabıl qağw kerek. Kün uzağına tap­jılmastan otırğanda, turğanda beli, arqasınıñ bulşıq etteriniñ üzdiksiz awrwınan sekem alwğa boladı. Jaybaraqattıqqa salınbay balanı ortoped, hïrwrg därigerlerge körsetip, der kezinde keñesin alsañızdar, awrwdı asqındırmawğa boladı. Asqınsa, pışaqqa tüsip, jotasın temir bilewmen qursawlatıp, balanıñ beynet köretinin esten şığarmañızdar.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı