«استانا اقشامى»
ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسى

ەڭبەككە باۋلۋدى نەگە ۇمىتتىق؟

0 86

بىردە مەكتەبىمىزدە سەنبىلىك بولدى. شىعىپ، بالالاردىڭ اراسىنا بارىپ ەدىم، كوڭىلىم ءتۇسىپ كەتتى. ون التى-ون جەتى جاستاعى ەرەسەك ۇل­دارىمىزدىڭ ءوزى قولدارىنا كۇرەك ۇستاۋدى بىلمەي­دى ەكەن. ءدال وسى كۇنى ءبىز­دىڭ ۇلتقا ۇلدى ناعىز جىگىتشە ءتار­­بيەلەيتىن ءبىر مىنەز جەتىسپەي جات­قانىن ۇقتىم.

تاعى ءبىر جولى مەكتەپتە بالالار ءوز پارتا، ورىندىقتارىن تازالاپ، سەنبىلىك جاساعان ەكەن. ارتىنشا كابينەتىمە ءبىر جاس انا كەلدى. ءوزى اشۋلى. «سىزدەر بالامىزدى قيناپ جۇمىسقا سالادى ەكەنسىزدەر» دەيدى. «قالاي؟ ول مۇمكىن ەمەس» دەدىم. سويتسەم، الگى انا بالاسىنىڭ قولىنا شۇبەرەك ۇستاتىپ، پارتا سۇرتكىزگەنىمىزدى ايتىپ وتىر. «مەنىڭ بالام ۇيدە ەشنارسە ىستەمەيدى. قولىنا شۇبەرەك ۇستاپ كورمە­گەن. سىزدەر ونى قارا جۇمىس ىستەۋگە ءماج­بۇرلەي المايسىزدار!» دەدى اشۋلانىپ…
مىنە، بىزدە وسىنداي اتا-انالار بار. ولار بالانىڭ كيىمىن بۇتىندەپ، تاماعىن توق قىلساق جەتكىلىكتى دەپ ويلايتىن شىعار. بىراق «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم ادامزاتقا قاۋىپتى» دەمەي مە ءال-فارابي. مەنىڭ ويىمشا، ءبىز بالالارىمىزدى ەڭبەككە دە تاربيەلەۋىمىز كەرەك. ول بالانىڭ بولاشاعىنا قاجەت بولارى ءسوزسىز. ەڭبەككە ۇيرەنگەن بالا سابىرعا، شىدامدىلىققا ۇيرەنەدى. ەڭبەككە ۇيرەنۋ ارقىلى ولاردىڭ تانىمى كەڭەيەدى، ءومىردىڭ ءمانىن تۇسىنەدى. ءومىر دەگەن ءبىر ورىندا تۇرمايدى. الدا كىمدى نە كۇتىپ تۇرعانىن ەشكىم بىلمەيدى. كەزىندە ەڭبەك ساباعىندا ۇل بالالار شىبىق وتىرعىزىپ، اعاشتان ورىندىق، قۇستىڭ ۇياسى سەكىلدى ءتۇرلى بۇيىمدار جاساپ، قىزدار جاعى تاماق، سالات دايىنداپ، تىگىن تىگىپ ۇيرەنۋشى ەدى. ولار جامان بولدى ما؟ ءتىپتى، مەكتەپ وقۋشىلارى اۋىلدا جالعىزىلىكتى ادام بولسا، سول كىسىنىڭ ۇيىنە بارىپ، وتىن-سۋىن تاسىپ، قىزدار ءۇيىن تازالاپ كومەكتەسەتىن. باتاسىن الاتىن. قايىرىمدىلىق قاسيەتتەرىن بويىنا سىڭىرەتىن. ونىڭ نەسى ارتىق؟!
ءبىر جولى كابينەتىمە اقساقال كەلدى. ءومىر كورگەن ۇلكەن كىسى عوي، سالەمدەسكەن سوڭ: «وسى مەكتەپتە وقيتىن نەمەرەم بار. قىز بالا. سول ۇيدە كەشكە دەيىن تەلەفونعا ءۇڭىلىپ، وتىرا بەرەدى. توعىز-ونىنشى سىنىپقا كەلسە دە، ءشاي قويىپ، داستارحان جاساۋدى بىلمەيدى. ۇيدە قولىنا سىپىرعى ۇستامايدى. سىزدەر مەكتەپتە نە ۇيرەتەسىزدەر؟» دەدى. تۇسىنگەنىم، ۇيدە ءوزىنىڭ اناسى مەن اكەسى دە ەركەلەتىپ، تۇك ىستەتپەيدى ەكەن. اقساقال سونى كورىپ، جانى اۋىرىپ كەلىپ تۇر عوي. «قىزدىڭ بولاشاعى نە بولادى؟ ەڭ بولماسا، مەكتەپتە ەڭبەك ساباعىندا بىردەڭە ۇيرەنسە ەكەن، مۇعالىمدەرى ەڭبەك تۋرالى كوبىنە ايتسا ەكەن» دەگەنى عوي… بىراق، وكىنىشكە قاراي، مۇنداي اتا-انا از.
ءبىز، شىنىمەن بالالارىمىزدى ەڭبەككە باۋلۋدى ۇمىتقان سياقتىمىز. ەڭبەك ساباقتارىن دۇرىستاپ ۇيىمداستىرىپ، ۇلدارعا ەر-ازاماتقا ءتان جۇمىستاردى، قىزدارعا دا بولاشاعىنا قاجەت شارۋالاردى اتقارۋدى ۇيرەتۋ كەرەك پە دەپ قالدىم.
قىتاي، جاپونيا جاستارى نەگە ەڭبەكقور كەلەدى؟ ويتكەنى ول جاقتا مەكتەپتە بالالاردى ەڭبەككە باۋليدى. مىسالى، جاپونيادا بولعاندا ءوز كوزىممەن كوردىم، ول جاقتا مەكتەپتە ەدەن جۋىپ، كابينەتتەردى تازالايتىن ماماندار جوق. ول جۇمىستىڭ ءبارىن بالالار وزدەرى جاسايدى. ساباق كەزىندە ءبارى بىردەي ساباق وقىپ، ساباقتان سوڭ ءبارى بىرگە كابينەتىن تازالاپ كەتەدى. ۇيىمشىل، ەڭبەكقور جانە ەشقايسىسىندا تاكاپپارلىق جوق، ءبارى ءبىر-ءبىرىن تەڭ كورەدى.
ەگەر ماعان ەرىك بەرسە، وسىنداي تاجىريبەنى مەن دە مەكتەپكە ەنگىزەر ەدىم.

ايتجان شاياحمەتوۆا،
№66 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ ديرەكتورى

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى