«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Dañğaza jasamay jürgizetin jumıstar

Darhan MIÑBAY, Parlament Mäjilisiniñ depwtatı

0 250

Prezïdent Qasım-Jomart Toqaevtıñ halıqqa arnağan Joldawında «Qazaq tiliniñ memlekettik til retindegi röli küşeyip, ultaralıq qatınas tiline aynalatın kezeñi keledi dep esepteymin. Biraq munday därejege jetw üşin bärimiz dañğaza jasamay, jumıla jumıs jürgizwimiz kerek» degen wäji ana tilimizge qatıstı oyımızdı qayta jandandırwğa türtki boldı.

Osı rette kökeykesti mäseleniñ biri – memlekettik tildi cïfrlıq tehnologïyağa köşirw jayı. Dälirek aytsaq, dañğazasız, dabıraytpay, jurt bolıp jumılatın ister – asa qajetti komp'yuterlik birıñğay bağdarlamanı äzirlew jäne onı bükil elimiz boyınşa jappay, aqısız taratw jağın oylastırw. Sonıñ işinde memlekettik tilge qatıs­tı kez kelgen jaña jobalardı menşik türine qaramastan barlıq buqaralıq aqparat arnalarında, älewmettik jelilerde jan-jaqtı tüsindirip, nasïhattawdı mindettew.
Birinşisi – memlekettik tilde sawattı jazwğa mümkindik beretin, emle erejesine qatıstı qatelerdi izdep tabatın komp'yuterlik bağdarlama.
Ekinşisi – dawıs taspasın (awdïo) mätinge aynaldıratın arnayı dıbıstıq konverter. Munday oñtaylı äri tïimdi täsil köptegen elderde burınnan qoldanılıp keledi. Onıñ awdarma üşin de artıqşılığı mol.
Bügingi memlekettik til üşin awaday qajet osı eki bağdarlama da qazaq tiliniñ qoldanbalı-praktïkalıq damw belesin anıqtaydı. Munı sözden iske köşwdiñ naqtı jolı dep bilemiz. Munday bağdarlamalar memlekettik tilde söylewdi ğana emes, jazwdı da tezirek üyretedi. Sonımen birge, iskerlik sözdik qorın tüzwge, onı paydalanwğa keñ mümkindik twğızar edi. Buğan qosa, memlekettik til boyınşa ilespe awdarmanıñ (sïnhrondı) standarttarın bekitip, osı sala mamandarın dayarlaytın elimizdegi joğarı oqw orındarına arnayı memlekettik tapsırıs belgilewdi mañızdı dep esepteymiz. 1925-1927 jıldarı Halıq ağartw mïnïstri bolğan körnekti qayratker Smağul Sadwaqasulı: «Qazaq tilin memlekettik til etw – bïlik basındağı bir-eki töreniñ emes, ärbir qazaqtıñ namısına baylawlı is» dep jazğan eken. Osı sözdiñ astarın tereñ uğınsaq, qazir memlekettik til üşin jawapkerşilikti tek memleketke emes, är otbasınıñ, ärbir Qazaqstan azamatınıñ moynına jüktewdiñ artıqtığı joq dep oylaymız.
Bul mindetti şeşwde azamattıq qoğam ïnstïtwttarı belsendilik tanıtwğa tïis. YAğnï türli ükimettik emes uyımdarğa, otbasılıq, qoğamdıq jobalarğa, birlesken forwmdarğa, til tazalığın saqtaw şaralarına jäne älewmettik sawalnamalarğa tïisti granttar qarastırwğa boladı.
Üşinşi jumıs. «Qazaqstan Respwblïkasında tilderdi damıtw men qoldanwdıñ 2011-2020 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlamanıñ» orındalw merzimi de ayaqtalıp keledi. Onı uzartw nemese jañasın äzirlew barısında buğan deyingi bağdarlamağa engen birqatar nawqandıq nemese bir rettik şaralar men türli bayqawlardan arılıp, qazirgi zamanğı aqparattıq tehnologïyalarğa säykes keletin jäne halıqtı köbirek qamtïtın onlayn-semïnarlar, trenïngter ötkizwdi, qaşıqtıqtan oqıtw, dwal'dı bilim berw jüyelerin jolğa qoysa, quba-qup bolar edi.
Osı naqtı üş jumıstı jumıla atqarsaq, kün tärtibinde memlekettik tildiñ märtebesin küşeytwdiñ, latın älipbïine köşwdiñ tïimdi şaralarına, elektrondıq BAQ-tarda, äsirese, balalarğa arnalğan habarlardı barınşa köbeytwge, körkem awdarma salasın odan äri bayıtw men jüyelewge, til tazalığın saqtawğa qatıstı tïimdi tetikterdiñ özdiginen qosılıp, memlekettik tildiñ örisi keñeyetini sözsiz dep oylaymız.

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı