Таным

Ғасыр жасаған «Арқа ажары»

Тарих безбеніне салсақ, жүз жыл – адам баласы үшін ауыз толтырып айтатындай ұлағатты ғұмыр. Ал осы өлшемді баспасөздің шығу дерегімен байланыстырсақ, бұл – ұзақ шежіре, ұлттық мұра, тарихи құндылық. Ақмола облысының «Арқа ажары» газеті бүгінгі таңда осындай дәрежеге жеткен басылымға айналды. Газеттің бастауында тұрған көр­некті мемлекет және қоғам қайраткері Сәкен Сейфуллин «Тар жол, тайғақ кешу» романында «Әр жерде газет шығара бастады. Семейде – «Сарыарқа», Тәшкентте – «Алаш» газеті, соңынан «Бірлік туы», Бөкейлікте, Астрахань қаласында – «Ұран», Ақмолада – «Тіршілік» газеті, Орынборда – бұрынғы белгілі «Қазақ» газеті. Ал газеттің қалай шыққаны …

Ары қарай оқу

АҢДАМАЙ СӨЙЛЕГЕН ОПЫҚ ЖЕР

Адамның рухани әлемі мен мәдени деңгейін сөз саптауынан танимыз. Бұл – біліммен келетін ақылдың жемісі. Ал аузынан шыққан сөздің парқына бойламауына қарап, атам қазақ «шіріген ауыздан іріген сөз шығады» деп түңілген. «Сөз өнері дертпен тең» десе, бүгінгі ұрпақ осы дертке шалдыққандай. Олай дейтініміз, қазіргі күнде қолына таяқ ұс­таған да, қолына қалам ұстаған да «Фейсбукте» сөз таластыруға құмар. Небір «мықтылардың» жазбаларына қарап, қарнымыз ашады. Қалта телефондарындағы қазақ қаріптерінің жоқтығын сылтау етіп, «сақауша» жазу дәстүрге айналды. Ал жазбаларға «пікір» біл­діру көбіміздің сүйікті ермегімізге айналды. Бір посты оқып отырып, байыбына бармай, аяқ астынан …

Ары қарай оқу

ЕЛ БАЙЛЫҒЫН ЕСЕЛЕГЕН ЕСЕНОВ

Биылғы тамыз айында қазақтың даңқты перзенттерінің бірі, әйгілі геолог-академик Шаһмардан Есеновтің туғанына 90 жыл толды. Ол бұдан тура 23 жыл бұрын дүниеден өткен еді. Қазіргі күндері елінің байлығын еселеп арттырып кеткен ғалымның атын ұлықтаған шаралар жер-жерде өтіп жатыр. Жақында соның бірі Алматыда академик кезінде өзі басқарған Ғылым академиясында керуен керді. Онда Шаһмардан Есеновтің халқына дүниедегі екінші кемеңгер саналған Әбу-Насыр әл-Фарабиді қауыштырғаны, еліміздегі көптеген кен орын­дарының негізін қалап кеткені, мұнайлы Маңғыстау түбегін республика құрамында сақтап қалғаны жан-жақты айтылды. Шынында да атақты Қа­ныш Сәтбаевтың сүйікті шәкірттерінің бірі болып табылатын толымды тұлға заманында …

Ары қарай оқу

МӘУЕЛІ БӘЙТЕРЕК ( деректі фильм «Ғұмырдария» )

Жаманбай батырдың жетінші ұрпағы Тобағабыл бидің шаңырағында 1934 жылы дүниеге келген Әбдібек ақсақал өз ғұмырында талай асулардан асып, көп қиындықтарды бастан өткерді. Әкесі Абылай аудан, ауыл көлемінде басшы қызметтерде болып, 1937 жылдың аяғы, 1938 жылдың басында Майдамтал колхозында кәсіподақ төрағасы қызметін атқарып жүргенде «халық жауы» деген жаламен ұсталады. Сол кезде анасы Шәрипа қос баласын жетектеп, күйеуін түрмеге іздеп барады. Алайда отағасына жолықтырмақ түгіл, қолындағы мылтығымен түйреген НКВД жендеттерінен көр­ген қорлығы жас ананы қатты қапа­ландырып, көп ұзамай іш құса болып көз жұмады. Ал үш жасар Әбдібек пен бір жастан асқан Жақсыбек …

Ары қарай оқу

«Киелі Астана» картасы дайындалады

Астана әкімдігінде қала әкімінің орынбасары Ермек Аманшаевтың төрағалығымен «Рухани жаңғыру» бағдарламасының жүзеге асуы бойынша жиналыс өтті. Әкімдіктің ресми сайтындағы мәліметке сүйенсек, бағдарлама жобаларының бірі – Қазақстан астанасының тарихи-мәдени мұраларын біріктіретін «Киелі Астана» картасы болмақ. Ермек Аманшаевтың айтуынша, Астана өлкесінде көне түрік кезеңіне жататын археологиялық нысандар бар. Демек, бұл елордадағы барлық ескерткіштер «киелі картаға» енуі керек және тарихи-мәдени мұраларды тереңінен зерттеу үшін жұмыс тобы құрылуы тиіс дегенді білдіреді. Оның құрамында біздің ғалымдар, археологтар, тарихшылар, үкіметтік емес және жастар ұйымдарының өкілдері болады. – Жалпы, «Киелі Астана» елорда өмірінің бірнеше компоненттерін біріктіреді. Өйткені …

Ары қарай оқу

ҰСТАЗЫ ЖАҚСЫНЫҢ – ҰСТАМЫ ЖАҚСЫ

Әр қаламгердің ­өмір­­баяны, шығар­ма­­­­­­­­шы­лық жолы ө­зі ­туып-өскен елінің шежі­ре­сімен бір­ге өрілсе ­керек. Осы орайда бү­кіл саналы ғұмырын баспа­сөз саласына ­арнаған көрнек­ті журналист, жазушы Жанат Елшібек есімін ерекше ілти­патпен атауға болады. Қа­уырсын қаламын жас журналистер ұстаханасы «Ленин­шіл жас» («Жас Алаш») газетінде шың­даған ол алау жүректер ортасында он жылға жуық қыз­мет етсе, кейінгі отыз жеті жылын қазақ баспасөзінің қара шаңырағы «Еге­мен ­Қазақстанда» өткізді. Ал осында жиырма екі жыл үзіліссіз жауапты хатшы лауазымын абыроймен атқарды. Журналистика мен жазу­шы­­­лықты құстың қос қанатындай тел алып келе жат­қан Жәкең – өз оқырманын әр­дайым қуантып жүрген қа­лам …

Ары қарай оқу

ЕРМЕКОВТІҢ ЕРЛІГІ

Биыл Алаш партиясы мен Алашорда үкіметінің құрылғанына 100 жыл толды. Дәл осыдан бір ғасыр бұрын жүректері жанартау­дай атқылаған қазақтың тау тұрпатты тұлғалары саясат сахнасына көтерілді. Олар билік үшін мінбеге шықпады. Ірі империяның отарлық езгісінде жатқан туған халқының зар-мұңы мен қайғысын арқалап, өзгелермен терезесін теңестіріп, өркениетті ел қылсақ деп армандады. Сол жолда бастарын бәйгеге тігіп, құрбандыққа барды. Азаттық деп атқа қонған аталарымыздың арманы ақыры орындалды. Құдайға шүкір, егемен елміз! Солар қалдырып кеткен тәуелсіздік рухы ойымызды тербеп тұрады. Бір дәуірде толқын болып туа қалған Алаш ардақтыларының қай-қайсы да қастерлеуге лайық. Біз осы …

Ары қарай оқу

ТҮРКІ ТЕКТІНІ ТҮГЕНДЕГЕН

Жампоз журналист, парасатты публицист, ғиб­­ратты ғалым, зерделі зерттеуші Жарылқап аға ­жайында жазуды ұзақ ойландым. Қырық қат­­парлы кітаптарын қопардым. Замандастары мен әріптестері әдіптеген эсселерге үңілдім. Бәрі де ардақты азамат туралы шынайы тебіреніпті. Қа­­ламы қарымды қаламгер Қорғанбек Аманжол «Ізденімпаздық пен ыждағат» деп тө­гі­ліп­­ті. Белгілі ғалым Бауыржан Омарұлы «Ұлт ұғы­мын ұлғайтқан» деп ұлықтапты. Раушан Төлен­қызы «Санаткер сарашы» деп сыр тартыпты. «ҚазАқпаратта» қанатын қатайтқан Қанат құр­дасым ұстазым деп ой толғапты. Ау, сонда ма­ған не қалды? Егіннен соңғы сабанды теремін бе? Жоқ, менің де шешем ұл тудым деп қалжа же­ген. Ширығып қолыма қалам алдым. Бір …

Ары қарай оқу

Алаш арысы – АҚБАЕВ

2009 жылдың 21 желтоқсан күні Астана қаласындағы көшелердің біріне Жақып Ақбаевтың аты берілді. «Көктал» тұрғын үй алабындағы көшенің ұзындығы – 1006,5 метр. Саналы ғұмырын Алаш­тың азаттығы жолына арнаған Жақып Ақбаев – (1876-1934) Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданының тумасы. Бiр қызығы, аталған ауданда Әлихан Бөкейхан мен Әлiмхан Ермеков сынды үш бірдей Алаш алыбы дүние­ге келген. Жақып Ақбаев – қазақтан шық­­қан тұңғыш заң ма­гис­трі әрі Алашорда үкі­метінің Министрлер кабинетінің мүшесі. Қазіргі тілмен айтсақ, ол аталған үкі­меттің 14 министрінің бірі һәм бірегейі болатын. Бала Жақып 10 жасқа толғанда, әкесi оны әуе­лi Қарқаралы қаласындағы қазақ …

Ары қарай оқу

Қазақ әдебиетін әлемге насихаттайды

Заман алға озды. Биік мансаптыдан қара қойшыға дейін әдебиетті дәріптеп, жата-жастана кітап оқитын күндер артта қалды. Бұрын қолына қаламы мен қағазын беріп, таңдаулы демалыс орындарына жатқызып қойып, аялап отырып жаздырған қаламгерлер билік қамқорлығынан қағылды. Жаңа заман келді де, әр жазушыға бір-бір арба тізгінін беріп, «өз арбаңды өзің сүйре» делінді. Жазу дертіне айналған қаламгерлер қалай тартса да, әйтеуір қисалаңдап жүріп арбасын сүйреп жүріп-ақ келеді. Бірақ бұл ұлттың ұтылысына да алып келген сияқты. Әдебиеті арқылы өзге жұртқа айдындана қарайтын қазақ қаламгерлерінің жүзі пәс, көңілі жүдеу. Олай болатыны, бұрынғыдай қазақ қаламгерлерінің туындыларын өзге …

Ары қарай оқу