Суббота, 19 Август 2017
-->

Тағзым

Асауқара

Биыл көзі тірі болса белгілі қаламгер, от ауыз, орақ тілді журналист Жұматай Сабыр­жанұлы жетпіс жасқа толар еді?! Амал не, ақиқатты ар тұтқан ардақты азамат еңселі елудің бел ортасында жарық дүниемен қоштасып кете барды АЛДЫМДА ҮЛГІ ТҰТҚАН АҒАМ ЕДІ Бірде біздің ауыл «шу» ете қалды. Мектепте оқимын. Төртінші немесе бесінші сыныпта болса керек. Талқанбай әкем: «Біздің Жұматай Анас­ты газетке жазыпты ғой» деп Боқан қарияға айтып жатқан сөзін естіп қалдым. Кешкілік қойдың алдын күтіп тұрғанбыз. Сол сәтте тағы бір кісі қолындағы бумаланған «Ауыл» деп аталған газетті жайып жіберіп, отырғандарға әлгі мақаланы оқып ... Читать далее »

ТАҒЫЛЫМДЫ ШАРА

Кеше елордадағы «1932-33 жылдардағы ашаршылық құрбандарына арналған ескерткіш» монументінің алдында сол бір қаралы жылдары қаза болғандарды еске алуға арналған тағылымды шара өтті. Өткен ғасырдың жиырмасыншы жылдардан бастап қырқыншы жылдарға дейін жалғасқан аштық пен қуғын-сүргін оқиғалары еліміз үшін қасіретке толы кезең болды. Халқымыз аштықтан қынадай қырылып, саны жағынан тең жартысынан айырылды. Талай жақсылар мен жайсаңдар түрмеге тоғытылды. Осы сөзді жазғанда көмейге өксік тығылады. Неге? Өйткені ұлтымыз ешқандай соғыс немесе төтеннен келген апатсыз қолдан ұйымдастырылған қырғынның құрбанына айналды. Жиын алдымен саяси қуғын-сүргін мен ашаршылық құрбандарының рухына бір минут үнсіздік жариялаумен басталды. – ... Читать далее »

ҚАРМЕН ЖУЫЛҒАН ҚАН

Таяуда «Қазақстан» ұлттық телеарнасының қолдауымен ұлт зиялыларының әйелдері мен балалары тартқан тау­қыметті баяндайтын «Алжир» (Қармен жуылған қан) атты көркем телехикая көрермендерге жол тартты.   Фильм бес бөлімнен тұрады. Бас кейіпкер Света есімді бойжет­кен әжесінің аманатымен Ресейден Қазақстанға келеді. Мақсаты – сұрапыл жылдары «АЛЖИР» тұтқыны болған әжесі мен анасын ажал мен аштықтан аман алып қалған Әлихан Сейдахметов деген азаматты тапсам дейді. Әрине, көп жылдардан кейін ол кісіні іздеп табу оңай емес. Бірақ қайсар қыз әжесі жазған күнделіктің ізімен бұрынғы лагерь маңында орын тепкен ауылдардың бірінен Әлиханды тауып алады. Бір кезде жалындаған ... Читать далее »

МЕШІН ЖЫЛЫ ҚАНША ҚАЗАҚ ҚЫРЫЛДЫ?

Жекелеген тарихшылар 1931-1932 жылғы аштықтың салдарын дәстүрлі мал шаруашылығының күйреуі және ешқандай дайындықсыз ұжымдастыру ісінің күшпен жүргізілуі, сондай-ақ, көшпелі халықты отырықшылыққа ебедейсіз бейімдеудің кесірінен деген пікір айтуда. Бұл пікір орынды. Бірақ Сталин мен Хрущев екеуара Қазақстандағы сұмдық ашаршылық жайында пiкiр алысқанда: «Бiз Сталинге Қазақстандағы адам төзгiсiз ашаршылықтан бүкiл қазақ халқы қырылудың аз-ақ алдында тұрғанын айтқанымызда, «Ол сары пәлелерден тек сондай жолдармен ғана құтылуға болады» деп жауап бердi» дегенi нені меңзейді? Екіншіден, қазақ даласындағы ашаршылық туралы жазылған Роберт Конквестің «Жатва скорби» атты кітабында: «Аштық жылдары Голощекин қазақтарға дәрігерлік көмек көрсетпеу туралы ... Читать далее »

АНАЛАРДЫҢ «АЛЖИР»-дегі АЗАБЫ

Астана іргесіндегі Ақмол ауылында орын тепкен «АЛЖИР» мемориалды мұражай кешенінің ашылғанына 10 жыл толып отыр. Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күнінің қарсаңында осы ауылда «Ұрпақтар ұмытпайды. Помнят потомки» атты халықаралық конференция өтті. Оған Астана қаласы әкімінің орынбасары Ермек Аманшаев, ҚР Парламенті депутаттары, тарихшы ғалымдар, саяси қуғын-сүргін құрбандарының ұрпақтары, этномәдени бірлестіктердің жетекшілері мен өкілдері қатысып, мұражайды аралады.   Бастапқыда КарЛагтың арнайы бөлімшесі болып құрылып, кейіннен «Отанын сатқандардың әйелдерінің Ақмола лагері» атауын алған «АЛЖИР»-ден өткен ғасырдың 30-50 жылдары этаппен 20 мыңнан астам әйел өтсе, олардың 8 мыңнан астамы мерзімдерін толық өтеп шыққан. ... Читать далее »

ҚАЗАҚ ЕЛІ ҚАЗАҚСЫЗ ҚАЛА ЖАЗДАҒАН НЕМЕСЕ 1921-1922 ЖЫЛДАРДАҒЫ АШАРШЫЛЫҚ ЖӘНЕ «ТОРҒАЙ ІСІ»

Қазіргі кезеңде қазақ халқының жартысына жуығы қырылған 1930-32 жылдардағы ашаршылық біршама зерттеліп жазылғанымен, 1921-22 жылдардағы ашаршылық жөнінде бірен-саран еңбектерде болмаса, ақиқат әлі айтыла қойған жоқ. Мұрағат деректері мен басылымдарға назар аудара келсек, 1921 жылы Қазақстанның бес губерниясы мен бір уезі, атап айтсақ, Орынбор, Ақтөбе, Орал, Бөкей, Қостанай губерниялары мен Адай уезі ашаршылыққа ұшырады. 2 653 300 адам тұратын Қазақстанның батыс бөлігімен және онымен шекараласатын Қостанай губернияларының ашаршылыққа душар болуының объективті және субъективті себептері бар еді. Олардың әрқайсының аражігін таратпай жалпы айтсақ, 1921 жылғы аштықтың негізі әріде, тереңде жатты. 1916 жылы ... Читать далее »

ӘКЕ МЕН БАЛАНЫҢ МАЙДАН ЖОЛЫ

Естеріңізде болса, Ұлы Отан соғысы кезінде әкесі мен баласы бір майданда шайқасқаны туралы екі фильм болды. Бірінде грузин шаруасы Георгий Махарашвили баласын госпитальға іздеп келеді. Алайда баласы сауығып, қайтадан майданға аттанғанын Содан кері қайтпай, қолына мылтық алып қан майданға түседі. Әскермен бірге Германия­ға да жетеді. Жау шебінде бірге соғысып, бір үйдің екі шетінде тұрып тек үндесудің сәті түседі. Сол шайқаста ауыр жараланған баласын қарт Махарашвили өз қолымен жерлейді. Екінші фильм Михаил Шолоховтың «Адам тағдыры» атты шығармасы негізінде түсірілген. Соғыс қаһарманы барлық бейнетті басынан кешіріп Германияға жетеді. Жеңісті күнде баласының қайтыс ... Читать далее »

ҚАСИЕТТІ БОРЫШ

Ер жігіт үшін ең қасиетті борыш – Отанды қорғау. Бұл – әр азаматтың бо­йына бала кезінен сіңірілетін қағидат. Ал өскелең ұрпақ  отансүйгіштік, ұлтжандылық қасиеттерді қайдан алады, оларға кім үлгі-өнеге көрсетеді? Міне, дәл осы сауалды алға тартып, Астана қаласындағы «Ауғанстан соғысы мүгедектері мен ардагерлері одағы» қоғамдық бірлестігінде болып, айтулы ұйымның жұмысымен танысып қайтқан едік. Ауғанстан соғысын бастан кешкен жауынгерлер бас қосатын ұйымда қашан келсеңіз де қызу жұмыс. Өйткені мұнда жауынгер-интернационалис­тердің тұрмыс-тіршілігіне қатысты мәселенің бәрі қаралып, талқыланып жатады. – Қатарында 1300-ден аса мүшесі бар біздің бірлестік қоғамдық ұйым болып саналғанымен, атқаратын жұмысымыз ... Читать далее »

ЕРМЕКОВТІҢ ЕРЛІГІ

Биыл Алаш партиясы мен Алашорда үкіметінің құрылғанына 100 жыл толды. Дәл осыдан бір ғасыр бұрын жүректері жанартау­дай атқылаған қазақтың тау тұрпатты тұлғалары саясат сахнасына көтерілді. Олар билік үшін мінбеге шықпады. Ірі империяның отарлық езгісінде жатқан туған халқының зар-мұңы мен қайғысын арқалап, өзгелермен терезесін теңестіріп, өркениетті ел қылсақ деп армандады. Сол жолда бастарын бәйгеге тігіп, құрбандыққа барды. Азаттық деп атқа қонған аталарымыздың арманы ақыры орындалды. Құдайға шүкір, егемен елміз! Солар қалдырып кеткен тәуелсіздік рухы ойымызды тербеп тұрады. Бір дәуірде толқын болып туа қалған Алаш ардақтыларының қай-қайсы да қастерлеуге лайық. Біз осы ... Читать далее »

ЧЕРНОБЫЛЬ ҚҰРБАНДАРЫ ҰМЫТЫЛМАЙДЫ

Кеше Астана қаласындағы Чернобыль апаты құрбандарына арналған ескерткіш жанында естелік митинг ұйымдастырылып, гүл шоқтарын қою рәсімі өтті. Осыдан 31 жыл бұрын, яғни 1986 жылдың 26 сәуір күні Украинадағы Чернобыль атом электр стансасында алапат жарылыс болып, бұл оқиға ғасыр­дың техногендік апаты ретінде бағаланды. Осы апаттың салдарын жоюға сол кездегі Кеңес одағының барлық республикаларынан әскери міндетті және ерікті азаматтар жіберілген болатын. Өмірге қауіпті міндетті атқаруға Қазақстаннан да мыңдаған адам қатысты. Радиация салдарынан денсаулығынан айрылған көптеген азаматтар дүниеден озды. Кеше Астанада өткен митингте сол қаралы оқиғаның мән-мазмұны мен мәліметі айтылып, апат құрбандары бір ... Читать далее »