«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Bïlet tapşılığı neden twındaydı?

0 197

 Jaz – jurttıñ jappay demalatın mezgili bolğandıqtan, jürginşilerdiñ sanı mol, qarbalasqa tolı kez. Osı bir şaqta oyğa alğan josparıñ, negizinen, jol jürwmen baylanıstı bolatını da ras. Biraq bïlet tapşılığı mäseleni kürdelendirip, ayağıña tusaw salıp jatatını tağı bar. Kassağa barsañ «bïlet joq» degen jawap estïsiñ. Amaldıñ joqtığınan ayağımızdı añdap basıp, zañdı «qoyan» bolıp attaytınımız jasırın emes.

Birer kün burın Astanada Mem­lekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttigi törağasınıñ orınbasarı Oljas Bektenovtiñ uyımdastırwımen baspasöz mäs­lïhatı ötti. Jïın barısında bïlet tapşılığı, zañsız äreket etetin alıpsatar deldaldar, jolserikterdiñ teris jolmen aqşa tabwı, sonday-aq olardıñ äreketiniñ aldın alw mäselesi talqılandı. Buğan qosa, «Tulpar-Tal'go» bïletteriniñ qımbattığı, poyızdardıñ eskirgeni twralı özekti sawaldarğa jawap berildi.
Soñğı kezderi jurt arasında vokzaldağı kassa qızmetkerleri deldaldarmen, tipti jolseriktermen de kelisip alğan deytin bol­jamdar aytıladı. Ejelden bar bolğanmen, birazdan beri bäseñdegen joğarıda aytılğan «qoyandar» jolı da osındayda küşeyip ketetin ädeti. Osılar jaylı tipti äwesqoy tüsirilimder jelilerge taralıp ülgerdi. Al atalğan agenttik qızmetkerleri «qupïya satıp alwşı» attı şara ayasında arnayı monïtorïng jürgizip, onıñ qorıtındısı boyınşa bïlet qunı negizgi bağasınan 50 payızğa deyin qımbatqa satılatını anıqtalğan.

Bïlet joq – vagon bos

Bul, sirä, qoğamdağı özekti mäselelerdiñ biri ekenine daw joq. Kassadan bïlet tappay, äwrege tüsip, aqır soñında zañsız jolmen jolseriktermen keliswge mäjbür bolasıñ. Al vagonğa kirseñ jartılay bos. Munıñ sebebi nede?
– Ol ras, biraq mına bir jayttı nazarğa alw qajet. Kün sayın el awmağındağı poyızdarğa şamamen 1500-1700 bïlet küştik qurılımdar men memlekettik organdar üşin brondaladı. Öz kezeginde bul bïletter poyızdıñ jürwine 24 sağattan 6 sağat qalğanğa deyin saqtalıp, ke­yinnen satılımğa şığarıladı. Osınıñ saldarınan brondalğan bïlettiñ 80 payızı qoldanılmay qaladı. Mine, bul mäsele şeşilse, bïlet tapşılığın boldırmawğa da septigi tïer edi, – deydi «Jolawşılar tasımalı» AQ bas dïrektorınıñ orınbasarı Danïyar Nurmağambetov.
«Jolawşılar tasımalı» AQ osı mäselege qatıstı Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrligine birneşe ret hat joldağan. Alayda arnayı şeşim qabıldanbağandıqtan, brondalğan bïletter sanı özgerissiz qalıp otır.
Sonımen qatar, ol bïlet satılatın «Ekspress» avtomattandırılğan jüyesi äli de qolaylı bolmay otırğanın, sondıqtan jazğı tasımaldawlarğa deyin bïletti qayta ötkizw tarïfi 1000 teñge etip belgilengenin aytıp ötti.
– Jolawşılar tarapı narazı bolğanı ras. Biraq bizdiñ basqa amalımız bolmadı. Oğan qosa, bïletti keri tapsırw üşin bïlettiñ ïesi nemese senimhatı bar adamnıñ özi bolwı kerek. Osığan deyin alıpsatarlar kwäliktiñ köşirmesi arqılı bïletti satıp alıp, qayta ötkizip jürse, qazir bul jağday mümkin emes, – deydi Danïyar Nurmağambetov. Sonday-aq, qosımşa vagondar tek soñğı küni ğana qosılatındıqtan, az waqıt işinde bïlettiñ bäri satılıp ülgermeydi eken. Mine, osı mäselelerdiñ bir jolğa qoyılmawınan qazir temirjol alañında zañsız äreketter örşip otır.

29 adam qızmetinen qwıldı

– Biz bïletsiz jürgen jolaw­şılarğa eşqanday şara qoldana almaymız. Al temirjol qızmetkerleri munday ispen qolğa tüsip jatsa, qatañ şara qoldanıladı nemese birden jumısınan qwıladı, – dedi bas dïrektor orınbasarı.
Jïın barısında Danïyar Nurmağambetov «Jolawşılar tasımalı» AQ basşılığı birqatar lawazımdı tulğanıñ qızmeti tömendetilgenin tilge tïek ete otırıp, deldaldarğa qarsı uyım­dastırılğan şaralar jaylı da aytıp berdi:
– Biz 10 säwirden bastap tekseristi küşeytip otırmız. Osı waqıt aralığında jolawşılardı bïletsiz tasımaldawdıñ 335 deregin anıqtadıq. Al zañsız äreketi üşin 29 eñbek kelisimşartın buzdıq. Naqtıraq aytqanda, olardıñ ekewi poyız basşısı, al qalğan 27-si jolserik bolatın. Sonımen qatar, 44 adamğa qatañ sögis berilip, bas-ayağı jeti poyız basşısı jolserik lawazımına deyin tömendetildi. Ayta keter tağı bir jayt, Almatı men Şımkent vokzaldarında jürgizilgen tekseristiñ nätïjesinde 15 adamnıñ zañsız bïlet satılımına qatısı barı anıqtalıp, olardıñ ärqaysısına 5-10 AEK köleminde äkimşilik ayıppul salındı, – dedi ol.
Dey turğanmen jolawşılar tasımaldaw salasındağı zañsızdıqtar üşin tek poyız basşıları men jolserikter ğana jazalanıp kelgen. Munday problemalardı bile tura, akcïonerlik qoğam basşılarınıñ eşbiri jawapqa tartılmağan.
Al vokzal kassaları «Jolaw­şılar tasımalı» AQ-qa qarastı emes, sondıqtan olarğa qarsı jaza qoldana almaydı.

Eñbekaqı äseri

Jïın barısında poyız qız­metkerleriniñ munday zañsızdıqtarğa barwına eñbekaqınıñ azdığı sebep bolwı mümkin degen de mäsele qozğaldı. Aylıq jalaqı eñbek ötiline baylanıstı tölenedi eken, yağnï eñ tömengisi 85 mıñ teñge bolsa, eñ joğarğısı – 220-230 mıñ teñge köleminde.
Otırıs barısında zañsızdıqtardıñ aldın alw üşin eñ­bek­aqı mölşerin tağı bir talqılaw twralı usınıs aytıldı.

«Tal'go» uşaqpen teñ be edi?!

Şını kerek, mereke künderi qarsañında «Tal'go» poyızına bïlet alw mümkin emes. Mäselen, Astananıñ 20 jıldığı toylanar qarsañında jürdek poyızdıñ bïletteri 20 mıñ teñgeden asıp ketti. Munıñ sebebi nede?
– Ol ras, biraq «Jolawşılar tasımalı» AQ kommercïyalıq bağıttağı marşrwttar arqılı qosımşa tabıs tabwğa quqı bar ekenin ayta keteyin. Eger bïletti arzan bağada alğıñız kelse, 45 kün burın josparlañız. Osı waqıtta bazalıq tarïftegi qunınan 25 payızğa arzan alwğa boladı. Al neğurlım jaqın künderge alsañız, bağası da soğurlım qımbatqa tüsedi. Bul – bizde ğana emes, äwe tasımaldaw­şılar, avtobws tasımaldawşılar arasında da, tipti Ewropa men Amerïkada da qalıptasqan jüye, – deydi Danïyar Nurmağambetov.

Poyızdar nege keşigedi?

Bizde poyızdardıñ keşigwi qazir dağdığa aynalıp ketken. Bir mısal ayta keteyik, osı jıldıñ 21 mawsımında Astanadan 23:59-da şıqqan «Bäyterek» po­yızı Almatığa 22 mawsım küni 18:15-te jetwi tïis bolatın. Biraq belgisiz sebepterge baylanıstı 90 mïnwt, yağnï 1,5 sağat keşigip, 19:45-te bir-aq jetti. Sol reyspen jetken barlıq jolawşılar men kütip alwşılardıñ ärqaysısınıñ 1,5 sağat waqıtın eseptesek, ülken şığınnıñ ekinşi bası qayda jatqanın tağı bir oylanw kerek sïyaqtı. Munday jağday ärbir eki poyızdıñ birewinde kezdesetini jasırın emes. Salıstırmalı türde alar bolsaq, Japonïyada 2010 jılı poyız­dardıñ keşigwi ortaşa eseppen 30 sekwndtı quraptı. Bul – bir jıldağı körsetkiş. Bizge de birjaqtı ğana oylanwdı toqtatıp, şığınğa jawaptı taraptıñ jumısın tağı bir tekserw kerek şığar. Mäseleniñ tüpki sebebi neden twındap jatır, kemşilik qaydan ketip jatır?
– Negizi, bizge poyızdıñ waqıtında jetkeni asa mañızdı emes. Bastı maqsatımız – jolawşılardı barar jerine aman-esen jetkizw. Eger poyız keşigip jatsa, demek ïnfraqurılım jelisinde, rel'ste nemese tağı bir tusında problema bolıp jatır. Ol şeşilmey poyız arı qaray qozğala almaydı, – degen «Jolawşılar tasımalı» AQ bas dïrektorı orınbasarınıñ jawabınan keyin waqıt twralı äwelgi oyımızdan «qattı ıñğaysızdanıp», «körpege qaray kösilgendi» mise tutwımızğa twra keldi…

Eski vagondar jañara ma?

Poyız vagondarınıñ eskirip ketkendigi şeşilmey turğan mäselelerdiñ tağı biri retinde ortağa tastaldı: qımbat bağamen bïlet alıp, vagonğa kirgeniñde işi las, ïisi müñkip turadı, munday poyız­dar jaqın waqıtta jañarwı nemese jöndewden ötwi mümkin be?
Elimizde 80-90-jıldarğı, tipti odan da eski poyızdar jolawşılar tasımaldawda qoldanılıp keledi. Olar tärtip boyınşa turaqtı jöndewden ötip turğanmen, müldem eskirgen. Aldağı waqıtta olardıñ bäri birden jañartılmaydı, tek birtindep almastırılmaqşı. «Jolawşılar tasımalı» AQ qazir osığan baylanıstı arnayı bağdarlama äzirlewdi qolğa alıp otır.
Bul jïınnan bizdiñ tüsingenimiz: jalpı temirjol salasında şeşimin tappay turğan tüytkildi mäseleler jeterlik, ol tutınwşılardıñ talabı men usınısı jäne basşılıqtıñ iskerligi birikkende ğana şeşimin tappaq. Otırıs soñında Danïyar Nurmağambetov «Jolawşılar tasımalı» AQ basşısınıñ jeke blogı barın, sonda joldanğan ärbir suraq, usınıstardıñ eskeriletini jäne jawapsız qalmaytının qaperimizge saldı.

Ayan ÄBDWÄLÏ

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı