«استانا اقشامى»
ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسى

بيلەت تاپشىلىعى نەدەن تۋىندايدى؟

0 197

 جاز – جۇرتتىڭ جاپپاي دەمالاتىن مەزگىلى بولعاندىقتان، جۇرگىنشىلەردىڭ سانى مول، قاربالاسقا تولى كەز. وسى ءبىر شاقتا ويعا العان جوسپارىڭ، نەگىزىنەن، جول جۇرۋمەن بايلانىستى بولاتىنى دا راس. بىراق بيلەت تاپشىلىعى ماسەلەنى كۇردەلەندىرىپ، اياعىڭا تۇساۋ سالىپ جاتاتىنى تاعى بار. كاسساعا بارساڭ «بيلەت جوق» دەگەن جاۋاپ ەستيسىڭ. امالدىڭ جوقتىعىنان اياعىمىزدى اڭداپ باسىپ، زاڭدى «قويان» بولىپ اتتايتىنىمىز جاسىرىن ەمەس.

بىرەر كۇن بۇرىن استانادا مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس بەكتەنوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءباسپاسوز ءماس­ليحاتى ءوتتى. جيىن بارىسىندا بيلەت تاپشىلىعى، زاڭسىز ارەكەت ەتەتىن الىپساتار دەلدالدار، جولسەرىكتەردىڭ تەرىس جولمەن اقشا تابۋى، سونداي-اق ولاردىڭ ارەكەتىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. بۇعان قوسا، «تۇلپار-تالگو» بيلەتتەرىنىڭ قىمباتتىعى، پويىزداردىڭ ەسكىرگەنى تۋرالى وزەكتى ساۋالدارعا جاۋاپ بەرىلدى.
سوڭعى كەزدەرى جۇرت اراسىندا ۆوكزالداعى كاسسا قىزمەتكەرلەرى دەلدالدارمەن، ءتىپتى جولسەرىكتەرمەن دە كەلىسىپ العان دەيتىن بول­جامدار ايتىلادى. ەجەلدەن بار بولعانمەن، ءبىرازدان بەرى باسەڭدەگەن جوعارىدا ايتىلعان «قوياندار» جولى دا وسىندايدا كۇشەيىپ كەتەتىن ادەتى. وسىلار جايلى ءتىپتى اۋەسقوي تۇسىرىلىمدەر جەلىلەرگە تارالىپ ۇلگەردى. ال اتالعان اگەنتتىك قىزمەتكەرلەرى «قۇپيا ساتىپ الۋشى» اتتى شارا اياسىندا ارنايى مونيتورينگ جۇرگىزىپ، ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيلەت قۇنى نەگىزگى باعاسىنان 50 پايىزعا دەيىن قىمباتقا ساتىلاتىنى انىقتالعان.

بيلەت جوق – ۆاگون بوس

بۇل، ءسىرا، قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىنە داۋ جوق. كاسسادان بيلەت تاپپاي، اۋرەگە ءتۇسىپ، اقىر سوڭىندا زاڭسىز جولمەن جولسەرىكتەرمەن كەلىسۋگە ءماجبۇر بولاسىڭ. ال ۆاگونعا كىرسەڭ جارتىلاي بوس. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟
– ول راس، بىراق مىنا ءبىر جايتتى نازارعا الۋ قاجەت. كۇن سايىن ەل اۋماعىنداعى پويىزدارعا شامامەن 1500-1700 بيلەت كۇشتىك قۇرىلىمدار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن بروندالادى. ءوز كەزەگىندە بۇل بيلەتتەر پويىزدىڭ جۇرۋىنە 24 ساعاتتان 6 ساعات قالعانعا دەيىن ساقتالىپ، كە­يىننەن ساتىلىمعا شىعارىلادى. وسىنىڭ سالدارىنان بروندالعان بيلەتتىڭ 80 پايىزى قولدانىلماي قالادى. مىنە، بۇل ماسەلە شەشىلسە، بيلەت تاپشىلىعىن بولدىرماۋعا دا سەپتىگى تيەر ەدى، – دەيدى «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دانيار نۇرماعامبەتوۆ.
«جولاۋشىلار تاسىمالى» اق وسى ماسەلەگە قاتىستى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە بىرنەشە رەت حات جولداعان. الايدا ارنايى شەشىم قابىلدانباعاندىقتان، بروندالعان بيلەتتەر سانى وزگەرىسسىز قالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار، ول بيلەت ساتىلاتىن «ەكسپرەسس» اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى ءالى دە قولايلى بولماي وتىرعانىن، سوندىقتان جازعى تاسىمالداۋلارعا دەيىن بيلەتتى قايتا وتكىزۋ ءتاريفى 1000 تەڭگە ەتىپ بەلگىلەنگەنىن ايتىپ ءوتتى.
– جولاۋشىلار تاراپى نارازى بولعانى راس. بىراق ءبىزدىڭ باسقا امالىمىز بولمادى. وعان قوسا، بيلەتتى كەرى تاپسىرۋ ءۇشىن بيلەتتىڭ يەسى نەمەسە سەنىمحاتى بار ادامنىڭ ءوزى بولۋى كەرەك. وسىعان دەيىن الىپساتارلار كۋالىكتىڭ كوشىرمەسى ارقىلى بيلەتتى ساتىپ الىپ، قايتا وتكىزىپ جۇرسە، قازىر بۇل جاعداي مۇمكىن ەمەس، – دەيدى دانيار نۇرماعامبەتوۆ. سونداي-اق، قوسىمشا ۆاگوندار تەك سوڭعى كۇنى عانا قوسىلاتىندىقتان، از ۋاقىت ىشىندە بيلەتتىڭ ءبارى ساتىلىپ ۇلگەرمەيدى ەكەن. مىنە، وسى ماسەلەلەردىڭ ءبىر جولعا قويىلماۋىنان قازىر تەمىرجول الاڭىندا زاڭسىز ارەكەتتەر ءورشىپ وتىر.

29 ادام قىزمەتىنەن قۋىلدى

– ءبىز بيلەتسىز جۇرگەن جولاۋ­شىلارعا ەشقانداي شارا قولدانا المايمىز. ال تەمىرجول قىزمەتكەرلەرى مۇنداي ىسپەن قولعا ءتۇسىپ جاتسا، قاتاڭ شارا قولدانىلادى نەمەسە بىردەن جۇمىسىنان قۋىلادى، – دەدى باس ديرەكتور ورىنباسارى.
جيىن بارىسىندا دانيار نۇرماعامبەتوۆ «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باسشىلىعى بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعانىڭ قىزمەتى تومەندەتىلگەنىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ، دەلدالدارعا قارسى ۇيىم­داستىرىلعان شارالار جايلى دا ايتىپ بەردى:
– ءبىز 10 ساۋىردەن باستاپ تەكسەرىستى كۇشەيتىپ وتىرمىز. وسى ۋاقىت ارالىعىندا جولاۋشىلاردى بيلەتسىز تاسىمالداۋدىڭ 335 دەرەگىن انىقتادىق. ال زاڭسىز ارەكەتى ءۇشىن 29 ەڭبەك كەلىسىمشارتىن بۇزدىق. ناقتىراق ايتقاندا، ولاردىڭ ەكەۋى پويىز باسشىسى، ال قالعان 27-ءسى جولسەرىك بولاتىن. سونىمەن قاتار، 44 ادامعا قاتاڭ سوگىس بەرىلىپ، باس-اياعى جەتى پويىز باسشىسى جولسەرىك لاۋازىمىنا دەيىن تومەندەتىلدى. ايتا كەتەر تاعى ءبىر جايت، الماتى مەن شىمكەنت ۆوكزالدارىندا جۇرگىزىلگەن تەكسەرىستىڭ ناتيجەسىندە 15 ادامنىڭ زاڭسىز بيلەت ساتىلىمىنا قاتىسى بارى انىقتالىپ، ولاردىڭ ارقايسىسىنا 5-10 اەك كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى، – دەدى ول.
دەي تۇرعانمەن جولاۋشىلار تاسىمالداۋ سالاسىنداعى زاڭسىزدىقتار ءۇشىن تەك پويىز باسشىلارى مەن جولسەرىكتەر عانا جازالانىپ كەلگەن. مۇنداي پروبلەمالاردى بىلە تۇرا، اكتسيونەرلىك قوعام باسشىلارىنىڭ ەشبىرى جاۋاپقا تارتىلماعان.
ال ۆوكزال كاسسالارى «جولاۋ­شىلار تاسىمالى» اق-قا قاراستى ەمەس، سوندىقتان ولارعا قارسى جازا قولدانا المايدى.

ەڭبەكاقى اسەرى

جيىن بارىسىندا پويىز قىز­مەتكەرلەرىنىڭ مۇنداي زاڭسىزدىقتارعا بارۋىنا ەڭبەكاقىنىڭ ازدىعى سەبەپ بولۋى مۇمكىن دەگەن دە ماسەلە قوزعالدى. ايلىق جالاقى ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى تولەنەدى ەكەن، ياعني ەڭ تومەنگىسى 85 مىڭ تەڭگە بولسا، ەڭ جوعارعىسى – 220-230 مىڭ تەڭگە كولەمىندە.
وتىرىس بارىسىندا زاڭسىزدىقتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەڭ­بەك­اقى مولشەرىن تاعى ءبىر تالقىلاۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلدى.

«تالگو» ۇشاقپەن تەڭ بە ەدى؟!

شىنى كەرەك، مەرەكە كۇندەرى قارساڭىندا «تالگو» پويىزىنا بيلەت الۋ مۇمكىن ەمەس. ماسەلەن، استانانىڭ 20 جىلدىعى تويلانار قارساڭىندا جۇردەك پويىزدىڭ بيلەتتەرى 20 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ كەتتى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟
– ول راس، بىراق «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق كوممەرتسيالىق باعىتتاعى مارشرۋتتار ارقىلى قوسىمشا تابىس تابۋعا قۇقى بار ەكەنىن ايتا كەتەيىن. ەگەر بيلەتتى ارزان باعادا العىڭىز كەلسە، 45 كۇن بۇرىن جوسپارلاڭىز. وسى ۋاقىتتا بازالىق تاريفتەگى قۇنىنان 25 پايىزعا ارزان الۋعا بولادى. ال نەعۇرلىم جاقىن كۇندەرگە الساڭىز، باعاسى دا سوعۇرلىم قىمباتقا تۇسەدى. بۇل – بىزدە عانا ەمەس، اۋە تاسىمالداۋ­شىلار، اۆتوبۋس تاسىمالداۋشىلار اراسىندا دا، ءتىپتى ەۋروپا مەن امەريكادا دا قالىپتاسقان جۇيە، – دەيدى دانيار نۇرماعامبەتوۆ.

پويىزدار نەگە كەشىگەدى؟

بىزدە پويىزداردىڭ كەشىگۋى قازىر داعدىعا اينالىپ كەتكەن. ءبىر مىسال ايتا كەتەيىك، وسى جىلدىڭ 21 ماۋسىمىندا استانادان 23:59-دا شىققان «بايتەرەك» پو­يىزى الماتىعا 22 ماۋسىم كۇنى 18:15-تە جەتۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق بەلگىسىز سەبەپتەرگە بايلانىستى 90 مينۋت، ياعني 1,5 ساعات كەشىگىپ، 19:45-تە ءبىر-اق جەتتى. سول رەيسپەن جەتكەن بارلىق جولاۋشىلار مەن كۇتىپ الۋشىلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ 1,5 ساعات ۋاقىتىن ەسەپتەسەك، ۇلكەن شىعىننىڭ ەكىنشى باسى قايدا جاتقانىن تاعى ءبىر ويلانۋ كەرەك سياقتى. مۇنداي جاعداي ءاربىر ەكى پويىزدىڭ بىرەۋىندە كەزدەسەتىنى جاسىرىن ەمەس. سالىستىرمالى تۇردە الار بولساق، جاپونيادا 2010 جىلى پويىز­داردىڭ كەشىگۋى ورتاشا ەسەپپەن 30 سەكۋندتى قۇراپتى. بۇل – ءبىر جىلداعى كورسەتكىش. بىزگە دە بىرجاقتى عانا ويلانۋدى توقتاتىپ، شىعىنعا جاۋاپتى تاراپتىڭ جۇمىسىن تاعى ءبىر تەكسەرۋ كەرەك شىعار. ماسەلەنىڭ تۇپكى سەبەبى نەدەن تۋىنداپ جاتىر، كەمشىلىك قايدان كەتىپ جاتىر؟
– نەگىزى، بىزگە پويىزدىڭ ۋاقىتىندا جەتكەنى اسا ماڭىزدى ەمەس. باستى ماقساتىمىز – جولاۋشىلاردى بارار جەرىنە امان-ەسەن جەتكىزۋ. ەگەر پويىز كەشىگىپ جاتسا، دەمەك ينفراقۇرىلىم جەلىسىندە، رەلستە نەمەسە تاعى ءبىر تۇسىندا پروبلەما بولىپ جاتىر. ول شەشىلمەي پويىز ارى قاراي قوزعالا المايدى، – دەگەن «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باس ديرەكتورى ورىنباسارىنىڭ جاۋابىنان كەيىن ۋاقىت تۋرالى اۋەلگى ويىمىزدان «قاتتى ىڭعايسىزدانىپ»، «كورپەگە قاراي كوسىلگەندى» مىسە تۇتۋىمىزعا تۋرا كەلدى…

ەسكى ۆاگوندار جاڭارا ما؟

پويىز ۆاگوندارىنىڭ ەسكىرىپ كەتكەندىگى شەشىلمەي تۇرعان ماسەلەلەردىڭ تاعى ءبىرى رەتىندە ورتاعا تاستالدى: قىمبات باعامەن بيلەت الىپ، ۆاگونعا كىرگەنىڭدە ءىشى لاس، ءيىسى مۇڭكىپ تۇرادى، مۇنداي پويىز­دار جاقىن ۋاقىتتا جاڭارۋى نەمەسە جوندەۋدەن ءوتۋى مۇمكىن بە؟
ەلىمىزدە 80-90-جىلدارعى، ءتىپتى ودان دا ەسكى پويىزدار جولاۋشىلار تاسىمالداۋدا قولدانىلىپ كەلەدى. ولار ءتارتىپ بويىنشا تۇراقتى جوندەۋدەن ءوتىپ تۇرعانمەن، مۇلدەم ەسكىرگەن. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ ءبارى بىردەن جاڭارتىلمايدى، تەك بىرتىندەپ الماستىرىلماقشى. «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق قازىر وسىعان بايلانىستى ارنايى باعدارلاما ازىرلەۋدى قولعا الىپ وتىر.
بۇل جيىننان ءبىزدىڭ تۇسىنگەنىمىز: جالپى تەمىرجول سالاسىندا شەشىمىن تاپپاي تۇرعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەر جەتەرلىك، ول تۇتىنۋشىلاردىڭ تالابى مەن ۇسىنىسى جانە باسشىلىقتىڭ ىسكەرلىگى بىرىككەندە عانا شەشىمىن تاپپاق. وتىرىس سوڭىندا دانيار نۇرماعامبەتوۆ «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باسشىسىنىڭ جەكە بلوگى بارىن، سوندا جولدانعان ءاربىر سۇراق، ۇسىنىستاردىڭ ەسكەرىلەتىنى جانە جاۋاپسىز قالمايتىنىن قاپەرىمىزگە سالدى.

ايان ءابدۋالي

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى