«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Awğanstan alapatı

0 64

1979 jıldıñ 25 jeltoqsanı küni Keñes äskeriniñ şektewli kontïngenti Awğanstan eline kirdi.
Awğanstan soğısına keñes äskerinen 620000 adam qatıstı.
15000 adam qaza boldı.
417 adam iz-tüzsiz joğaldı nemese duşpannıñ tutqınına tüsti.
53753 adam awır jaraqattanıp, kontwzïya aldı.
10751 adam ärtürli toptağı mügedek bolıp qaldı.
86 adam Keñes Odağınıñ Batırı atağın ïelendi.
Qazaqstannan Awğanstan soğısına 22269 adam qatıstı. Olardıñ qatarınan 924 azamat qaza taptı. 21 jawınger iz-tüzsiz joğaldı.
1989 jılı 15 aqpanda Awğanstanda ïnternacïonaldıq borışın ötegen jawıngerler elge oraldı.

Tarïhqa üñilsek, 1979 jıldıñ soñında Keñes Odağı Kompartïyasınıñ sayasï byurosı awğan jerine keñes äskerin «Awğanstannıñ Säwir revolyucïyasına qoldaw körsetw üşin», sonımen qatar «elimizdiñ oñtüstik şekarasın qorğaw maqsatında» degen jelewmen şeşim şığarğan bolatın.
Jalpı «Awğanstan jerine KSRO äskerin engizwge ne maqsat türtki boldı?», «Bul soğıs kimge, ne üşin qajet boldı?» degen sawaldar äli de aytılıp qaladı. Aqïqatın aytar bolsaq, däl osı waqıtta KSRO men AQŞ arasında qırğï-qabaq, bılayşa aytqanda, «swıq soğıs» wşığıp turğan edi. Sondıqtan Awğanstan awmağına ıqpal jürgizw üşin bir jağınan NATO blogındağı odaqtas­tarımen AQŞ, ekinşi jağınan Varşava blogı jağınan KSRO özara bäsekege tüsti. Bul teketirestiñ aqırında Keñes äskeriniñ şektewli kontïngenti şuğıl türde Awğanstanğa engizildi. Söytip, mıñdağan jawınger Awğanstandağı säwir revolyucïyasın qorğawğa attanıp jattı. Al ondağı şınayı jağday twralı buqaralıq aqparat quraldarı tis jarmadı. Öytkeni aqïqattı aytwğa Kompartïyanıñ pärmeni tosqawıl boldı.
Al şın mäninde Awğanstanğa kirgen keñes jawıngerleri birinşi künnen bastap jergilikti, yağnï, Säwir revolyucïyasına qarsı toptardıñ qarwlı qarsılığına tap boldı. Söytip, «elimizdiñ oñtüstik şekarasın qorğaw kezinde qaza taptı» degen mälimetpen, mıs tabıtqa oralğan jawıngerler mürdeleri twğan jerge jiberilip jattı. Jurtşılıq Otan aldındağı azamattıq borışın ötew­ge attanğan uldarınıñ nelikten oqqa uşqanın bile almay dal bolıp, eñirep qaldı.
Osılayşa, el arasında «jumbaq soğıs» atanğan Awğanstan soğısı 10 jılğa sozılıp barıp toqtadı.
1989 jıldıñ 15 aqpanı küni Keñes Odağınıñ Kommwnïstik partïyası Ortalıq Komïtetiniñ bas hatşısı M.S.Gorbaçevtiñ uyğarımımen Keñes äskeriniñ Awğanstandağı şektewli kontïngenti elge oraldı. Bul kün talay jastıñ ömirin saqtap qalğanı aqïqat. Jurtşılıq bul kündi sondıqtan da erekşe elep «Awğandardıñ küni» dep aytıp jür.
…Awğanstan soğısınan qaytqan jawıngerlerge osıdan 30-35 jıl burın soğıstan emes, basqa täwelsiz eldiñ tınıştığın buzıp kelgen qaraqşılarğa qarağanday közqaras tabolğan. Sonda soğısta bolıp kelgen jawıngerlerdiñ anaları közderine jas alıp, qayğı quşqan edi. Al jawıngerlerdiñ özderi bolsa «Biz äskerï antqa adal qızmet ettik» dep aqtalwdı bilmegen. Aqïqatqa jüginsek, Awğanstanğa barğan jawıngerler KSRO Qarwlı Küşteriniñ buyrığın buljıtpay orındağan joq pa?!
Sol soğısta jas ta bolsa, jasınday jarqıldağan jigitter üşin «Jawınger-ïnternacïonalïst» degen ataq ottay ıstıq seziledi. Bügingi tañda respwblïkamızdıñ barlıq aymağında Awğanstan soğısı ardagerleriniñ odağı jumıs jürgizip otır.
Astana qalasındağı «Awğanstan soğısı mügedekteri men ardagerleri odağı» qoğamdıq birlestiginde büginde 1200 jawınger-ïnternacïo­nalïst tirkelgen. Qoğamdıq uyım elordada ötetin sayasï-älewmettik, mädenï-sporttıq şaralarğa belsendi qatısadı.
Osı uyımnıñ törağası Serik Kenjebekovpen suhbat qurğan bolatınbız. «Özderiñiz biletindey, bïıl 15 aqpanda Keñes äskeriniñ Awğanstannan şıqqanına 30 jıl tolıp otır. Osı datağa baylanıstı Memleket basşısı Nursultan Nazarbaev Ükimetke aytwlı datanı tïisti deñgeyde atap ötw jöninde tapsır­ğan bolatın. Bul şaranı ötkizwge Qorğanıs mïnïstrligi, Awğanstan soğısı ardagerleri uyımdarınıñ «Qazaqstan ardagerleri» qawımdas­tığı jäne Astana qalası «Awğanstan soğısı mügedekteri men ardagerleri» qoğamdıq birlestigi jüyeli jumıs jürgizdi. 15 aqpan küni Astanadağı «Qazaqstandıq jawınger-ïnternacïonalïster memorïalı» eskertkişi janında mïtïng ötedi, odan keyin jawınger-ïnternacïonalïsterdi mereyli medal'men marapattaw räsimi, «Sol jawınger jigitter üşin…» tüstik dastarhan mäziri uyımdastırıladı. Keşkisin äskerï-patrïottıq koncert boladı. Astanağa bul küni elimizdiñ aymaqtarınan arnayı şaqırılğan meymandar keledi» dedi ol. Sonday-aq suhbat barısında Serik Kenjebekov uyım ayasında «Erlik sabaqtarı», türli sport jarıstarı, qayırımdılıq akcïyaları jäne basqa da äskerï-patrïottıq şaralar turaqtı ötkizilip jatqanın atap ötti.
Ïä, är jıldıñ 15 aqpanı jawınger-ïnternacïonalïster üşin qasïetti kün sanaladı. Öytkeni bul küni 10 jılğa jwıqtağan soğıs dalasınan soñğı soldat twğan elge oraldı. Sondıqtan bul küni jawınger-ïnternacïonalïster meşit pen şirkewde bolıp, bozdaqtarğa bağıştap duğa oqıtadı. «Sol jigit üşin»… dastarqan jayıladı. Ötken künder eske alınadı… Soğısta twğan änder şırqaladı.
2000 jılı Astanada Awğanstan soğısında qaytıs bolğan jawıngerlerge arnalğan respwblïkalıq eskertkiş boy köterdi. Onda osı Awğanstan soğısınıñ alapatında qaytıs bolğan qazaqstandıq jawıngerlerdiñ esimderi mäñgilik tasqa basılğan.
Sonday-aq Awğanstan soğısında qaytıs bolğan jerles­terimizdi mäñgi este qaldırw maqsatında jekelegen oblıstarda «Eske alw» tarïhï basılımdarı jarıqqa şıqtı. Parlamentte «Ardagerler twralı» zañnıñ jobası birneşe jıldan beri qaralwda. Bul zañğa Awğanstan soğısına qatıswşılardı Ulı Otan soğısı ardagerleriniñ märtebesine teñestirw jöninde usınıs jasalıp otır. Soğıstıñ ülkeni nemese kişisi bolmaydı. Awğanstan soğısı… Bul bes-altı adamnıñ qarw kezenip, atısıp-qaqtığısqanı emes. Bul bir däwirdiñ sayasï problemasın şeşwge bağıttalğan, eki älemdik sayasï bloktıñ tiresinen twındağan, mıñdağan äskerï jäne beybit adamdardıñ janın qïğan soğıs bolğanı aqïqat. Demek, 1979-1989 jıldar aralığında Awğanstanda zulmat otın bastan keşken jawıngerler «soğıs ardagerleri» dep tanılğanı quba-qup bolar edi. Tüyin­dep aytsaq, bul soğıstıñ qasireti men esteligi äli talay urpaqqa sabaq boları sözsiz.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı