«Astana aqşamı»
El jüregi – elorda şejiresi

Aqılı avtoturaqtıñ artıqşılığı nede?

0 44

Bïıl Nur-Sultan qalasında 10 mıñ aqılı avtoturaq iske qosıladı. Deni sol jağalawdağı Qonaev, Dostıq köşeleri men oñ jağalawdağı Kenesarı, Beybitşilik, Seyfwllïn, Jeltoqsan, Jeñis köşelerinde bolatın bul aqılı avtoturaqtar kölikterdiñ jol boyında bey-bereket qoyılwınıñ aldın alıp, «Nurjol» jelekjolın jayaw jürginşiler üşin qawipsiz etwge septigin tïgizedi.

Elordada 2018 jılı 15 qañtardan bas­tap aqılı avto­turaqtar iske qosıldı. Sodan beri jartı mïllïonnan astam jürgizwşi paydalanıp, qala byudjetine 20 mln teñge mölşerinde kiris kirgen. Turaq erejesin buzğanı üşin tölengen ayıppuldan tüsken qarjı da az emes.
Alayda bas qalada aqılı avtoturaqtar payda bolğanına bir jıldan assa da, turğındardıñ onı paydalanw mölşeri äli de tömen. Atap aytqanda, qazirgi waqıtqa deyin aqılı turaqtı paydalanatındardıñ körsetkişi barlıq jürgizwşilerdiñ 15 payızına jetken. Körsetkiştiñ munday tömen bolwındağı bas­tı sebep qala turğındarı men qonaqtarında aqılı turaqtardı paydalanw mädenïeti men aqılı avtoturaqqa bolğan tanımınıñ tömendigi dep aytwğa boladı. Sonımen qatar, parkomat arqılı aqşa tölewdi äwre köretin turğındar da joq emes.
Şetelmen jäne bügingi narıq bağasımen salıstırğanda elordadağı aqılı avtoturaqtardıñ bağası tım qımbat ta emes. Sağatına – 100 teñge. Dey turğanmen bul bağa kölikti bir orınğa qoysa, bir kün qozğamaytın ädet qalıptastırğan jürginşiler üşin tïimsiz ekeni şındıq. Osı mäselelerge baylanıstı bas qalada kölik jürgizwşilerine tïimdilik jasaw maqsatında abonementter usınw jobası da oylastırılıp jatır. Bolaşaqta şeteldiñ ozıq täjirïbelerin paydalanıp, aqılı avtoturaqtardıñ tölemin tölewdiñ eñ oñay, eñ qolaylı joldarı da usınılwı mümkin.

Tïimdiligi qanday?

Älemde aqılı avtoturaqtıñ qoldanısqa engenine 80 jılday bolğan eken. Eñ aldımen AQŞ-tan bastalğan bul ürdis älem elderinde öte tez qalıptastı. Sebebi bul kölik jürgizwşileriniñ kölik qoyatın orın tappay, waqıtın ısırap qılwınıñ aldın alsa, ekinşi jağınan, kölikti bey-bereket qoyatın jürgizwşilerdi barınşa tärtipke şaqıradı.
Al iri qalalar üşin tömendegidey 3 ülken tïimdiligin atawğa boladı:

Jol keptelisin azaytadı

Qala turğındarınıñ turmıs-tirşiliginiñ joğarılawına say, otbası sayın jeñil maşïna jalpılastı. Keybir otbasılarda 2-3 kölikten bar. Köliktiñ kürt köbeyui qaladağı kölik qozğalısı ağının art­tır­dı da, keptelis mäselesi keleli taqırıpqa aynaldı. Sonımen, damığan elder joldardı keñeytw, qosqabat köpirli joldar jasaw, birjaqtı qozğalıs ornatw sïyaqtı tüzimdermen qatar, qala ortalıqtarında, sawda ortalıqtarınıñ töñiregindegi avtoturaqtarda aqı alw tüzimin atqardı. Bul ädis te maşïna ağının azaytıp, qala ortalığınıñ qısımın seyiltwge ülken septigin tïgizdi.

Älewmettik tärtipti küşeytedi

Dästürli kölik turağı turğındar üşin paydalı bolğanımen, turaqtıñ tazalığın, tärtibin saqtaw turğısınan kemşiligi köp. Al avtoturaq üşin alınğan tölemder qaladağı avtoturaqtardı köbeytw, qwatın arttırw sïyaqtı ïnfraqurılımdardı kemeldendirwge jumsaladı.

Qala kirisin köbeytedi

Paydalanw jïiligi turğısınan alğanda, tegin turaqtardıñ aynalısı öte aqırın. YAğnï kölik ïeleri öz qaltasınan şığın şıqpağannan keyin tegin turaqqa qoyğan köligin qozğawğa asıqpaydı da, turaqtıñ paydalanw jïiligin tömendetedi. Al aqılı turaqtar jürginşilerdiñ aqılı avtoturaqtan paydalanw aynalımın arttırıp qana qoymay, qala byudjetine de ülken süyew.

Şetelde qalay?

Japonïyada:
Aqılı avtoturaqtar 15 mïnwt boyınşa aqı alatın Tokïoda aldın ala tölengen kartalar men aylıq bïletterdi paydalansa, maşïna qoyu aqısın tölegende jeñildik jasaladı. Onıñ üstine, kündizgi jäne tüngi aqıda ayırmaşılıq bar. Kündiz (tañğı 8-den 22-ge de­yin) aqılı avtoturaqtarda 100 japon ïenine 15 mïnwt maşïna qoyuğa bolsa, tünde bul aqşağa bir sağat toqtawğa boladı. Japonïyada waqıtqa qattı qurmet etedi. Sosın da köp orındarda 15 mïnwt boyınşa aqı aladı. Bul kölik ïesiniñ jumıstı tez bitirwine türtki bolıp qana qoymay, avtoturaq aynalısın tezdetip, bir orındı köp adamnıñ paydalanwına mümkindik twdıradı. Japonïyada jol şetine betaldı kölik qoyudıñ aldın alw üşin köpirlerdiñ astına avtoturaqtar salğan. Bul arada kölikpen jartı sağat tegin toqtawğa boladı.

AQŞ-ta:
N'yu-Yorkte maşïna qoyu ornına ïnternet arqılı aldın ala tapsırıs berwge boladı. Qaladağı ärqanday avtoturaqtıñ mekenjayı, bağası jäne qanşa orın – barlığın ïnternet arqılı bilwge boladı. Jürginşiler jolğa şığwdan burın bağası layıqtı, jumıs bitiretin ornına jaqın mañdağı avtoturaqtı tañdağannan keyin waqıtın belgilep qoya­dı da, barğan kezde eş oylanbastan köligin qaldırıp ketedi. Bul qalada avtoturaq aqısın tölep bolğan soñ, bes mïnwt işinde orındı bosatıp, ketip bolwı şart, eger waqıttı sozıp, jürip alsa, onda ayıppul töleydi. N'yu-Yorkte mümkin bar qala ortalığına kölik aydap barmawğa tırısadı, sebebi qala ortalığında avtoturaq aqısı öte qımbat. Sosın da qala turğındarı qala ortalığına älewmettik kölikpen barwğa ädettengen.

Ulıbrïtanïyada:
Londonda avtoturaq aqısı SMS arqılı tölenedi. Londonda kölik turaq aqısı joğarı, äsirese qala ortalığında zärden qımbat. Biraq Londonda güldengen awmaqtar men turğındar turağı mañındağı avtoturaqtardıñ bağası qımbat. Sosın da kölik ïeleri özi turatın mañnan avtokölik ornın uzaq waqıtqa jalğa aladı, onıñ jıldıq aqısı – 100 fwnt sterlïng. 2008 jıldan bastap Ulıbrïtanïya avtoturaq qızmeti telefon jelisin iske qos­tı. Kölik ïeleri telefonmen jäne SMS arqılı turaq aqısın töleydi.

Qıtayda:
Beyjiñde jeke kölikpen jürw de, onı qoyu da qïın. Joldağı keptelistiñ köptiginen kün burın jolğa şıqpasañız, közewli jerge waqıtında jete almaysız. Keptelisti azaytw üşin Beyjiñ qala ortalığındağı avtoturaqtardıñ aqı alw ölşemin joğarılattı. Qıtayda äwejay, qala ortalığı sïyaqtı kölik şoğırı köp orındarda avtoturaq aqısı öte qımbat. Sağatı 6 yuannan (330 teñge) bastalatın bul orındarda birer täwlik maşïna qoyıp, 150 mıñ teñge aqşa tölegender de bar. Qıtayda avtokölik qoyu­ğa bolatın orındardıñ bäri aqılı. Qala byudjetin molaytw üşin aqılı avtoturaqtardı molaytıp, onı jeke sektorğa da beredi. Olar tüsken paydanıñ bir böligin ükimetke tapsırıp, bir böligin özderi aladı. Qıtay soñğı kezderi iri qalalarda kölik keptelisin azaytw jäne qala tazalığın qorğaw üşin avtokölikterdi taq, jup nömirler boyınşa jürgizw tüzimin atqara bastadı. Mäselen, kölik nömiriniñ soñı jup bolsa – aptanıñ jup künderi, taq bolsa – tek taq künderi ğana jüredi. Bul tüzimniñ özindik röli körnekti bolğanımen, keptelis mäselesin tübegeyli şeşe alğan joq. Sosın da Qıtaydıñ iri qalalarında jeñil maşïna satıp alw oñay, kölik nömirin alw kün sayın qïındap baradı.

P.S.  Aqılı avtoturaqtardı köbeytw turğındardıñ qaltasına salmaq salğanımen, qalanıñ damwına, kölik qozğalısınıñ rettelwine oñ serpin beredi. Eñ mañızdısı, qala qazınasına süyew bolıp qana qoymay, aqılı avtoturaqtardıñ qızmet ötew sapasın joğarılatadı. Sondıqtan buğan «Ükimettiñ halıqtan ebin tawıp aqşa alatın täsili» dep keri tolğamay, iri qalalardıñ ürdisi retinde qarağan durıs.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı