«استانا اقشامى»
ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسى

ءاليحان الەم وقىرماندارىنا جول تارتادى

0 36

2018 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قاراجات بولۋىمەن الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان شىعارمالارىنىڭ تولىقتىرىلعان ءۇشىنشى باسىلىمى (15 توم) جارىققا شىقتى. بۇل جاڭالىقتى «استانا اقشامى» گازەتى ارقىلى قالىڭ وقىرماندارمەن ءاليحانتانۋشى عالىم، ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «الاش» مادەنيەت جانە رۋحاني دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سۇلتان حان ءجۇسىپ ءبولىستى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءا.بوكەيحان شىعارمالارىنىڭ تۇڭعىش كوپتومدىق (9 توم) شىعارمالار جيناعى 2010-2013 جىلدارى استاناداعى «سارىارقا» باسپاسىنان باسىلىپ شىقتى. ەكىنشى باسىلىمى 2016 جىلى ءا.بوكەيحاننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي قاراعاندى وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ (سول كەزدەگى وبلىس اكىمى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆتىڭ) قولداۋىمەن، دەمەۋشىلىگىمەن جارىققا شىققان. اتاپ ايتارلىعى، ەكىنشى باسىلىم بەلگىلى الاشتانۋشى، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ، ءۇشىنشى باسىلىم مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىس­تانبەك مۇحامەديۇلىنىڭ باس رەداكتورلىعىمەن شىققان. سۇلتان حان ءجۇسىپ 5 مىڭ دانامەن جارىققا شىققان ءۇشىنشى باسىلىمنىڭ ەلىمىزدەگى كىتاپحانالارعا تۇگەل تاراتىلىپ جات­قانىن ايتتى.
سونىمەن قاتار وتكەن جىلى اتالعان مينيسترلىكتىڭ «ءتىل-قازىنا» عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەربول تىلەشوۆتىڭ ىجداھاتىمەن «ءاليحان بوكەي­حان» تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديا­سى، ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى ورناي جۇباەۆا باستاعان ءبىر توپ عالىمدار قۇراستىرعان تۇراعۇل ابايۇلى، احمەت مامىتۇلى، قاجىم با­سىم­­ۇلى، ەلدوس ومارۇلى (3 تومدىعى) شىعارمالارىنىڭ تۇڭعىش جيناعى، «20 عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق ءتىلى جونىندەگى زەرتتەۋلەر» اتتى ەكىنشى كىتاپ شىعارىلعان. «جاميعاتقا جاعىمدى جاڭالىقتىڭ ءبىرى،
ءا.بوكەيحاننىڭ 150 جىلدىعىنا ارنايى شىعارىل­عان «ءاليحان بوكەيحان. قازاق جەرىنىڭ جوقشىسى» اتتى تۇڭعىش عىلىمي مونوگرافيا قازىر تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ جاتىر. ول 2019 جىلى جارىق كورۋى مۇمكىن. وسى مونوگرافيانى بيىل 1 مىڭ دانامەن اعىلشىن تىلىندە لوندوندا باستىرىپ، الەمنىڭ كىتاپحانالارىنا تاراتامىز. ەگەر دەمەۋشى تابىلىپ جاتسا، كوبىرەك دانامەن شىعارىپ، بۇل كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىن ستوكگولمدەگى نوبەل كوميتەتىنىڭ عيماراتىندا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز» دەدى سۇلتان حان ءجۇسىپ. ول الاشقا قاتىس­تى جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ رەسمي تۇساۋكەسەرى جۋىردا وتەتىنىن حابارلادى.
سانكت-پەتەربوردان استاناعا اقجولتاي جاڭالىق كەلىپ جەتتى. الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان 1890-1894 جىلدارى وقىپ بىتىرگەن سانكت-پەتەربور مەملەكەتتىك ورمان-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (بۇرىنعى يمپەراتورلىق ورمان ينستيتۋتى) عىلىمي كەڭەسى باس عيماراتتىڭ ماڭدايشاسىنا ءوزى­نىڭ داڭقتى تۇلەگى ءاليحان ءبو­كەيحان تۋرالى ەستەلىك تاقتا ور­ناتۋ تۋرالى ۇسىنىستى ماقۇلداعان.
وعان قوسا، الاش كوسەمىنىڭ قيان-كەسكى كۇرەسكە تولى عۇمىرىنىڭ سوڭعى 15 جىلىن (1922-1937 جج) وتكىزگەن ءماس­كەۋدەگى ب.كيسلوۆسكي ورامىنداعى 4-ءشى ۇيگە جانە سامارا قالاسىنداعى 1909-1917 جىلدارى تۇرعان كازانسكايا كوشەسىندەگى 30-شى ۇيگە دە ەستەلىك تاقتا ورناتىلماق.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى